Wat prikkelt jouw brein tot ideeën?

Vaak lijkt het onbegrijpelijk waar een idee vandaan komt. Of zit er toch een patroon in? Kun je zelf organiseren hoe je de beste ideeën krijgt?

Onlangs hoorde ik een verhaal over een 80-jarige bewoonster van een verpleegtehuis die berucht was bij het personeel. Als ze om 8 uur gewekt werd, kreeg haar verzorger een scheldkanonnade. Ondanks haar verzwakte lichaam wist ze gemeen te knijpen. Als ze haar zin niet kreeg, greep ze bij de wastafel naar voorwerpen die ze als projectielen kon gebruiken.

De verzorgenden zaten met de handen in het haar. Zeep iemand maar eens in als je verrot gescholden wordt of als je weer een shampoofles naar je hoofd geslingerd krijgt. Maar de mevrouw was dementerend, dus haar agressieve gedrag was haar moeilijk aan te rekenen.

Eerst Radio 4

De verzorgenden kregen een training om beter om te gaan met agressie van dementerende ouderen. Ze wisselden hun ervaringen uit. "Ik heb nooit moeite met mevrouw A",  zei een collega bij die gelegenheid. "Ik zet altijd eerst Radio 4 aan voordat ik haar 's morgens wek."

Dat was voor haar collega's een eye opener. Er was blijkbaar een manier om het gedrag van mevrouw te sturen!

Agressiviteit komt zelden uit de lucht vallen, leerden ze op deze training. Vaak raken gedementeerden eerst ergens door geprikkeld. Dus als je die 'aangrijpingspunten' kent, kun je daarmee rekening houden en escalatie voorkomen.

Observeren wat er precies gebeurt

De verzorgenden begonnen met een nauwkeurige observatie. Ze maakten een tijdlijn en noteerden wanneer mevrouw A. precies boos werd. Vroeg in de ochtend zagen ze duidelijk een agressiepiek. Door deze mevrouw voortaan een half uur later uit bed te halen, daalde het aantal incidenten drastisch.

Dit verhaal kreeg ik te horen van communicatietrainer Lucia Looijestijn , die deze cursussen verzorgt in verpleeginstellingen. Ze prikkelde mij ook, want het deed me denken aan het ontwikkelen van ideeën. Als je woede kunt managen, kun je dan ook inspiratie managen?

Inspiratie kent een opbouw

Momenten waarop je ideeën krijgt, lijken op het eerste gezicht eveneens willekeurig. Alsof het een grillig proces is, waar je geen vat op hebt. Tegelijkertijd weten we ook dat een enkele inval een kettingreactie kan veroorzaken in je hoofd.

Bij nader inzien zit er wel degelijk een patroon in het krijgen van ideeën. Mischien kent dit proces eveneens een sluimerende opbouw, met een ideeënexplosie als resultaat. Alsof er ergens een lontje aangestoken wordt.

Vandaar mijn stelling: hoe beter je weet wat je eigen 'aangrijpingspunten' zijn voor het krijgen van ideeën, hoe beter je dat kunt sturen. En hoe minder je met je handen in het haar zit, omdat je niets weet te verzinnen...

Daarvoor kun je bij jezelf deze dingen nagaan:

• Waar raak je door geprikkeld? 
• Op welke momenten van de dag ben je het creatiefst? 
• Zoek je de stilte op of vul je juist je geest met veel indrukken?

Of misschien is het net als bij mevrouw A. wel het aanzetten van Radio 4...

Ik ben genieuwd of jij jouw inspiratie kunt sturen. Weet jij welke prikkels jij nodig hebt om jouw ideeën op gang te brengen? En zo ja, stuur je dat dan bij jezelf?

Ik lees heel graag je reactie onder dit artikel. Dank alvast!

Excelleren met ideeën

Meer en bétere ideeën vinden om successen te boeken in je werk? Dan is het programma Excelleren met Ideeën iets voor jou. Lees hier meer over dit gloednieuwe programma, waarmee je je inspiratiebronnen ten volle leert gebruiken, je grenzen verlegt en je ontvankelijkheid voor ideeën vergroot.

Sigrid van Iersel is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij helpt bij het verzinnen van meer en betere ideeën en laat in verhalen voelen waarom ze belangrijk zijn. Gemakkelijk op de hoogte blijven van deze artikelen? Vul dan hier je e-mailadres in en ontvang automatisch een mail bij de publicatie van ieder nieuw artikel.

De spanning tussen controle en loslaten

Door te plannen en te regelen houden we de controle over onze mailbox, onze agenda, onze afspraken en daarmee ook ons leven. Jammer, want veel inspiratie krijg je niet als je alles onder controle houdt.

Volle agenda’s en actiepuntenlijsten. Veel moeten en veel willen. Niets willen missen. De dingen goed doen en alle afspraken nakomen. Als ik niet oppas, ben ik de hele dag bezig met plannen, regelen, mails wegwerken en klusjes uitvoeren. Eenmaal in de juiste ‘state of mind’ heb ik aan het eind van de dag inderdaad een lijst afgevinkte actiepunten. Heel erg Getting Things Done. Alles helemaal voor elkaar…

… of toch niet? Want echt tevreden voel ik me niet. Waar is in dit rijtje de rust gebleven, die nodig is om nieuwe ideeën te laten opborrelen? Op welke moment heb ik gelegenheid gehad om afstand te nemen van het brandjes-blussen en een koppeling te leggen met de hogere doelen, die ik in mijn leven heb? Wanneer geef ik mijn brein de kans om met andere oplossingen te komen dan de meest voor de hand liggende?

Ideeën krijgen heeft te maken met een bepaalde staat van ontvankelijkheid, die je krijgt als je de touwtjes laat vieren. Je moet dus in staat zijn de controle los te laten en je hersenen te laten dwalen. Die toestand bereik je als je in een hangmat ligt te dagdromen. Of als je helemaal opgaat in het spelen van een muziekstuk. Albert Einstein ging vaak vioolspelen als hij vast zat met een probleem. Door het improviseren van melodieën maakte hij zijn geest los en kreeg hij gemakkelijker nieuwe ingevingen.

Op een dag dat ik veel te doen heb, staat mijn hoofd absoluut niet naar het liggen in een hangmat. Zodra ik er in lig, wil ik er weer uit, want mijn hoofd is druk-druk-druk. Tegelijkertijd verlang ik enorm naar rust in mijn hoofd. Sterker nog, ik heb het idee dat die rust in het verschiet ligt als ik mijn actiepunten heb weggewerkt. Terwijl ik verlang naar vrijheid in mijn hoofd, ben ik vooral bezig met controle, planningen en actiepuntenlijsten.

Kan het ook anders? Gelukkig wel. Om het patroon te doorbreken van actie-planning-controle moet je doelbewust andere dingen doen. Ruimte maken in je agenda om ideeën te krijgen, bijvoorbeeld. Bij de meeste mensen lukt het prima om in een ontvankelijke staat van denken te komen als ze in beweging zijn: lopend, fietsend, in de auto of de trein. Het is alsof de beweging ervoor zorgt dat je je aandacht nergens meer bewust op richt en daardoor ontvankelijk raakt voor nieuwe invallen.

Maar hoe kun je nou gaan wandelen als je een overvolle lijst met actiepunten hebt? De kunst is om de goede mix te vinden tussen rust om ideeën te krijgen en actie om plannen uit te voeren. De controle even loslaten en daarna weer oppakken. Het is een voortdurende wisselwerking tussen vastbijten en loslaten, hollen en stilstaan, drukte en ontspanning.

Om creatief te kunnen zijn - en daarmee voor bétere oplossingen te zorgen - moet je de tijd nemen, los laten en relativeren. En dat is weer een kwestie van durven en doen. Julia Cameron bepleit in haar beroemde boek The Artist's Way voor de ‘kunstenaarsafspraak’. Daarbij plan je elke week een afspraak met jezelf van bijvoorbeeld twee uur om een voorstelling te bezoeken, buiten te lopen, op het strand te zitten of iets anders te doen waar je blij van wordt en dat je inspiratie oplevert. De bedoeling is dat je dit in je eentje doet en dat je jezelf voedt met nieuwe inspiratiebronnen.

Ik ga toch maar een wandeling inplannen in mijn agenda.

Reacties welkom
Herken je dit verhaal? En wat doe jij om de spanning tussen controle en loslaten te verlichten? Ik lees graag jullie reacties!

Verder lezen:

• Trakteer je brein op een pauze
• Improviseren kun je leren
• Wat we kunnen leren van Albert Einstein
  

Kleuren luisteren op Kandinsky's schilderijen

Wassily Kandinsky legde dwarsverbanden tussen muziek en schilderkunst en zette daarmee de kunstopvattingen van zijn eigen tijd op zijn kop. Ga kleuren luisteren in het Gemeentemuseum, waar een overzichtstentoonstelling van zijn werk te zien is.

Het begon met het horen van de opera Lohengrin van Richard Wagner, op zichzelf al een samenballing van beeld, geluid en taal. Wassily Kandinsky voelde zich zo in verwarring gebracht door de klanken, dat hij terstond besloot van loopbaan te veranderen: geen carrière als wetenschapper, maar als kunstenaar. "In gedachten zag ik al mijn kleuren, ze bevonden zich recht voor me. Wilde, bijna krankzinnige lijnen verschenen voor mijn ogen."

Samen met kunstenaars als Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Gabriele Münter - allen behorend tot de kunstenaarsgroepering Der Blaue Reiter - streefde Kandinsky naar een synthese van muziek, beeldende kunst en letterkunde. Ritme, klank, vorm en kleur waren hun speelmaterialen. Daarbij liet Kandinsky zich vooral inspireren door de atonale muziek van componist en vriend Arnold Schönberg. Zoals in tegenstrijdigheid van klanken een evenwicht te vinden is, kun je ook contrasterende kleuren naast elkaar plaatsen om harmonie te bereiken.

Zowel kleuren als klanken hebben bovendien een psychologische invloed op de menselijke ziel. En daar is het hem om te doen, want met deze manier van schilderen wil Kandinsky de wereld buiten van binnenuit laten zien. Niet omdat die wereld per sé zo mooi is, maar om de toeschouwer te prikkelen en de geestelijke wereld zichtbaar te maken. De kunstenaar brengt daarmee de ziel in vervoering, stelde hij.

De kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter hield in 1911 en 1912 zijn eerste tentoonstelling. De werken van de deelnemende kunstenaars hingen in de galerie in München dwars door elkaar. Contrasten en dissonanten dus, net zoals zij dat in de schilder- en muziekkunst zichtbaar en hoorbaar wilden maken. Door een optimale prikkeling van de zintuigen te bieden, beschouwde hij een expositie als 'geestelijk geschenk' aan de bezoekers.

In het Gemeentemuseum wordt de toeschouwer door de expositie geleid met de vertrouwde tekstpanelen, bijschriften en een audiotour. De meeste schilderijen zijn thematisch geordend. Keurig en informatief, maar geen plek om te dwalen of te verdwalen.

Om echt een 'geestelijk geschenk' te ontvangen à la Kandinsky, is het leuker om op dwaaltocht te gaan en je te laten leiden door je zintuigen. Loop eens kriskras door de expositie heen, net als in de tijd van Kandinsky. Ervaar hoe de kleuren je beïnvloeden. En luister naar de schilderijen.

"De kleur is de toets. Het oog is de hamer. De ziel is de piano met haar vele snaren. De kunstenaar is de hand die doelgericht door deze of gene toets de menselijke ziel doet vibreren."
- Wassily Kandinsky

Gezien: Kandinsky en Der Blaue Reiter - overzichtstentoonstelling in het Gemeentemuseum Den Haag. Nog te zien tot en met 13 juni 2010.

Meer lezen over anders kijken en luisteren:

• Op kinderspeurtocht door het museum
• Verras jezelf met iets onverwachts
• Wolkers' ogen
• De kleuren van een muziekstuk
  

De kleuren van een muziekstuk

Welke kleur heeft de muziek van Vivaldi, Mozart of Chopin? Toen ik laatst met onze kinderen dit spelletje deed, vonden ze dat helemaal geen gekke vraag.

In tegendeel, beide zonen (9 en 12) wisten er meteen allerlei kleuren bij te bedenken. Dit is typisch groen, dit klinkt als geel met lila... Ze vonden het pas lastig worden toen na zeven muziekstukken naar hun mening de kleuren 'op' waren.

Het idee voor dit spelletje had ik opgedaan in het boek Denken als Leonardo da Vinci van Michael Gelb, waarin nog veel meer leuke oefeningen staan om je creatieve vermogens aan te scherpen. De oefening om te bedenken welke kleur een muziekstuk heeft, is overigens niet speciaal bedoeld voor kinderen. Maar zij bleken er tot mijn verrassing wel prima mee uit de voeten te kunnen.

Het is heel aangenaam om te ervaren hoe onbevangen kinderen met dit soort vraagstukken omgaan. Erno Mijland somt in zijn blog over de kracht van spel, naïviteit en creativiteit zestien kwaliteiten van kinderen op, die inspirerend zijn voor volwassenen. Hij noemt onder meer deze kindereigenschappen:

• Actief zijn om het actief zijn. Het eindresultaat is onbelangrijk. Denk aan het bouwen met Lego (een schip bouwen is leuk, is het klaar dan is het klaar).
• Volledig op kunnen gaan in een activiteit en daarbij alles om je heen vergeten.
• Nieuwsgierigheid. Vragen stellen over wat kennelijk iedereen om je heen als vanzelfsprekend beschouwt. En doorvragen tot je het echt begrijpt.
• Kunnen spelen, ook als de middelen ogenschijnlijk beperkt zijn.
• Experimenteren en vertrouwen op de goede afloop.
• Het goede willen en uitgaan van het goede.

Mooi om op deze manier naar kinderen te kijken en van hen te leren. Vanavond ga ik een ander experiment met ze doen, waar ze eveneens onmiddellijk enthousiast over waren. We gaan etenswaren kopen van allemaal dezelfde kleur en dan daarna pas bedenken wat we daarmee gaan koken. De kleur weten ze al: geel. Het plan leverde bij voorbaat al een heleboel kookideeën op. Alleen al die voorpret is heerlijk!

Verder lezen over spelen:

• Wees weer een kind
• Negen sprankelende lessen van Pippi
• Krachtig creatief: ga weer spelen

De les van de briljante straatmuzikant

Bij de ingang van metrostation L’Enfant Plaza in Washington DC stond 43 minuten lang een straatmuzikant met een honkbalpet te spelen op zijn viool. Het was ochtendspitsuur. Op dit tijdstip liepen naar schatting 1000 mensen door het station naar hun werk.

Slechts zes mensen stopten voor de muzikant en bleven even staan. Degene die het meeste aandacht aan de violist besteedde, was een driejarige jongen. Zijn moeder sleepte hem gehaast mee, terwijl het jongetje achterom bleef kijken. Ongeveer 20 mensen gaven de muzikant geld, maar liepen verder in hun gewone tempo door. Uiteindelijk haalde hij 32,17 dollar op. Toen hij ophield met spelen en het weer stil werd, merkte niemand dat op. Laat staan dat er een applausje klonk.

De muzikant was Joshua Bell, een van de beste musici ter wereld. Hij speelde geen huis-, tuin- en keukendeuntjes, maar stukken van Bach voor viool solo en andere meesterwerken. Hij speelde op een Stradivarius van 3.5 miljoen dollar. Twee dagen daarvoor had hij een optreden gegeven in het uitverkochte theater van Boston. De kosten van de tickets voor dit optreden waren 100 dollar per plaats. Hij werd uiteindelijk door slechts één persoon herkend, namelijk door een huisvrouw die enkele weken daarvoor een optreden van hem had bijgewoond.

Bell speelde incognito in het metrostation op uitnodiging van de Washington Post. Het optreden was een onderdeel van een sociaal experiment over waarneming, smaak en prioriteiten bij mensen. Het hele experiment werd vastgelegd met een verborgen camera en microfoon. Dat filmpje ging sindsdien de hele wereld over.

Dit experiment heeft velen aan het denken gezet. Herkennen we wel talent, als dat talent zich in een onverwachte context presenteert? Kunnen wij in een gewone omgeving op een ongewoon uur schoonheid herkennen? Hoe vast zitten wij in onze eigen referentiekaders? En de meest indringende vraag: als we geen tijd hebben om te blijven staan en te luisteren naar een van de beste musici ter wereld, hoeveel andere zaken gaan dan aan ons voorbij?

Maar natuurlijk kun je het ook van een heel andere kant bekijken, als dit experiment dan toch over waarnemingsvermogen, smaak en prioriteiten gaat. Want het gaat ook over het stellen van de juiste vragen. Hadden de metrobezoekers niet gewoon een heel andere muzieksmaak? Vonden zij op tijd komen op dat moment wat belangrijker dan genieten van muziek? En werd het talent van deze violist niet overgewaardeerd als zoveel mensen hun haastige tocht er niet voor onderbreken?

Op Youtube is het filmpje te zien wat hierover gemaakt is: Stop and hear the music.

Dit is deel 1 uit de serie 'De Kunst van het Vragen'
Andere delen uit deze serie:

• De opmerkelijkste vragen aan Postbus 51
• Vraag om huisdieren in een nieuw daglicht
  
• Met veel meer vragen naar huis na een voorlichtingsavond
• Stel jezelf de Wondervraag
  

Heb je suggesties voor een nieuw blog over 'goede vragen stellen?' Wat is voor jou dé juiste vraag? Of bestaan die niet? Laat het me weten door op de reactieknop te klikken en een reactie te schrijven!

Verder lezen over de rol van muziek:

• Peer Gynts verhaal
• Harmonieuze Kortjakjes
• Meelijd-Mattheus
• Het Kuchconcert
  

Aan de slag met je plannen

Het begin van het nieuwe jaar is het moment dat velen van ons massaal goede voornemens maken. Plannen om er een inspirerend jaar met creatieve activiteiten van te maken, bijvoorbeeld. Ik schat in dat het gros van deze mensen deze week hun eerste inzakmomentje beleeft. Tijd voor wat peptalk!

Voornemens kun je je iedere dag opnieuw maken; daar hoeft het geen 1 januari voor te zijn. Als het bij plannen maken blijft, zullen ze immers nooit werken, welk moment het ook is. Dóen is het belangrijkst!

Een open deur? Dat er voor creatief werk noeste arbeid nodig is, wordt nogal eens onderschat. Bij het woord creativiteit denken we vaak allereerst aan vrijheid en regels doorbreken, terwijl discipline en doorzettingsvermogen minstens zo belangrijk zijn. Mozart componeerde in zijn korte leven enorm veel muziekstukken, maar hij werkte daar ook hard voor. Op 28-jarige leeftijd waren zijn handen vervormd door de uren die hij aan musiceren en oefenen had besteed.

Wat kun je doen om je creatieve plannen daadwerkelijk uit te voeren? Niet dralen, gewoon beginnen!

1. Win tijd
Ga na aan welke gewoonte je veel tijd kwijt bent zonder dat het je veel oplevert. Internetten, lezen of computeren? Doe dat komende week eens helemaal niet. Het is vaak uitstelgedrag - ik weet er zelf alles van. Kijk wat het je oplevert.

2. Leg de plannen vast
Plannen die je wilt ondernemen, kun je vastleggen in het Day Zero-project. Hier verzamel je 101 dingen die je wilt doen in 1001 dagen. Wie op deze manier zijn plannen vastlegt, geeft zichzelf een stok achter de deur bij de daadwerkelijke uitvoering van de plannen.

3. Start op een gemakkelijke manier
Als je eenmaal aan de gang bent, krijg je vaak de smaak te pakken. Het is dus handig om het opstapje naar uitvoering van je plan zo laag mogelijk te maken. Als je bijvoorbeeld een plan moet schrijven, begin je eerst wat losse ideetjes op papier te zetten. Daar zoek je vervolgens uitgebreidere informatie bij. Voor je het weet zit je lekker te werken.

"The top 3 things that inhance your creativity: create, create and create. Everything else is trivial."
- Karl Raats

Nog meer lezen over de uitvoering van plannen en ideeën:

• Van Idee naar I Do: hoe je creatieve ideeën uitvoert
• Kom in je creatieve flow
• De makkelijkste start voor een levensverhaal
  

Het geheim van een excellerend creatief team

Een muzikant kan in zijn eentje de prachtigste muziek maken. Maar samen met enkele gelijkgestemde andere musici kan hij boven zichzelf uitstijgen. Ken Robinson beschrijft in zijn boek Het Element hoe dat werkt.

Software-ontwerpers kunnen vanuit elke hoek in de wereld hun werk doen. Maar bij elkaar geperst in Silicon Valley kwamen zij tot ongelooflijke prestaties, die de wereld veranderden. De vaardigste ontwerpers hoefden niet ver te reizen om deals te sluiten, van baan te veranderen of zakenpartners te vinden. De synergie van vele slimme ontwerpers dicht bij elkaar zorgde voor een explosie aan creativiteit.

Een verzameling mensen met vergelijkbare interesses kan dus iets veel groters creëren dan ieder van hen individueel had kunnen doen. De combinatie van creatieve energie en de noodzaak om op het hoogste niveau te opereren om anderen bij te houden, leidt tot een anders onhaalbare vorm van toewijding, stelt Robinson. De schrijver illustreert dat aan de hand van de totstandkoming van Miles Davis' historische album Kind of Blue. De musici hadden de stukken voor de opname nog nooit gespeeld. Iedere opname van elk nummer was echter meteen raak. Kind of Blue is het best verkochte jazzalbum aller tijden.

Waarom kunnen creatieve teams samen meer bereiken dan individuele personen? Ken Robinson somt drie factoren op:

• Goede creatieve teams zijn divers. Ze bestaan uit mensen met verschillende maar elkaar aanvullende talenten. De musici die samen met Miles Davis Kind of Blue voortbrachten, speelden verschillende instrumenten, hadden allemaal een verschillend muzikaal bewustzijn en een eigen persoonlijkheid.

• Creatieve teams zijn dynamisch. De leden dienen niet alleen elkaars sterke punten aan te vullen, maar ook elkaars zwakke punten te compenseren. Ze dagen elkaar uit als gelijken en vatten kritiek op als stimulans om door te gaan.

• Creatieve teams zijn uniek. De leden zijn niet uitwisselbaar en kunnen niet functioneren als de helft afwezig is. Ze hebben een eigen karakter en komen bijeen om iets specifieks te doen. Ze bestaan even lang of kort als men wil of nodig is om de klus te klaren.

Uit deze kenmerken blijkt dat je niet zomaar een creatief team kunt samenstellen, dat tot een unieke prestatie komt. Het zijn de leden zelf die allereerst iets doen waar ze excelleren en die vervolgens hun gelijken opzoeken om nog hogere hoogten te bereiken.

Persoonlijk denk ik dat daar nog iets bij komt: de plezierfactor. De lol van speelsheid en samen delen leidt tot meer dan de som der delen. Een creatief team bestaat uit mensen die allemaal werken vanuit hun eigen deskundigheid en plezier. Dan ben je niet alleen een ontdekkingsreiziger in je eigen vak of liefhebberij, maar vind je ook iets nieuws uit. Bij unit 2 van het Huis van de Communicatie in het gebouw Nieuwe Energie in Leiden heb ik dit gevoel inmiddels in de praktijk mogen ervaren!

Boek: 'Het Element. Als passie en talent samenkomen', door Ken Robinson, Het Spectrum, 2009

"If you want to have creative workers, give them enough time to play."
- John Cleese

Meer inspiratie nodig over creativiteit op de werkplek? Lees hier verder:

• Acht manieren om creatieve personen voor je te laten vliegen
• De werkplek als energizer voor creatieve prestaties
• Een creatieve denker binnenhalen in je organisatie
• Het belang van de plezierfactor
• Het verhaal van de Face Factory: hoe een idee geboren wordt en groot wordt
  

Mis mijn volgende artikel over ideeën niet

Sigrid van Iersel is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij helpt bij het verzinnen van meer en betere ideeën en laat in verhalen voelen waarom ze belangrijk zijn. Gemakkelijk op de hoogte blijven van deze artikelen? Vul dan hier je e-mailadres in en ontvang automatisch een mail bij de publicatie van ieder nieuw artikel.

Leer lenig denken

Ideeën nodig om je creatieve denkvermogen op te rekken? In het boek Lenig denken, technieken voor creatieve denkkracht lees je een groot aantal ideeën en oefeningen, die je op je werk en in je privéleven van pas komen. Bestel het boek nu bij Managementboek

Zeven inspiratiezwiepers

Je hebt een geweldig project in gedachten of een inspirerende opdracht gekregen. En toch lukt het maar niet om een begin te maken. Hoe kom je aan een portie instant-inspiratie op een moment dat je het goed kunt gebruiken?

Mensen in de oudheid beschouwden inspiratie als een boodschapper van de goden. Ze zagen het als een ‘geest’ die via de kunstenaar zijn creativiteit met de mensheid deelde. De Grieken noemden deze boodschapper ‘muze’, voor wie je je open moest stellen om haar te ontvangen.

Veel mensen zitten tegenwoordig nog steeds te wachten op een ingeving van boven, terwijl we inmiddels toch heel wat meer kennis hebben van de werking van de hersenen. Inspiratie zit voornamelijk in jezelf opgeborgen. Dat we vaak moeilijk bij die bron kunnen komen, komt omdat we onszelf blokkeren. We vinden bijvoorbeeld dat we alleen maar plannen mogen presenteren die aan onze eigen hoge eisen voldoen. Hoe harder je in die omstandigheden probeert om creatief te zijn, hoe moeilijker het wordt.

Wat er dan gebeurt, is vergelijkbaar met het proberen te herinneren van een naam die je vergeten bent. Hoe vaak je het ook probeert, het lukt je niet om de naam te herinneren. Het is meestal beter om het even te laten rusten en de vraag even in je achterhoofd op te slaan. Een tijdje later komt de naam waarschijnlijk, helemaal onverwacht, weer in je hoofd op.

Inspiratie vinden betekent vooral je innerlijke blokkades uit de weg ruimen en ontvankelijke momenten creëren. Dat doe je zo:

1. Laat je hoofd leeglopen op papier
Pak een leeg vel papier en schrijf alles op wat in gedachten komt. Let niet op grammatica, punten en komma’s, maar schrijf alleen maar je bovendrijvende gedachten op. Eerst zullen je gedachten alle kanten op schieten, maar daarna zullen ze zich meer en meer in de richting bewegen van je project. Schrijven heeft nog een andere wonderlijke werking: door je gedachten op papier te zetten, krijgen ze langzaam maar zeker vorm. Schrijfster en emotiedeskundige Suzanne Piët werkt op deze manier.

2. Maak een mindmap
Een mindmap is een goede manier om te starten, omdat het je gedachten op een visuele manier ordent en in kleine stukjes hakt. Een kleiner onderdeel is gemakkelijker te overzien dan een groot project. Hier lees je hoe je een mindmap kunt maken om een probleem op te lossen.
Door je gedachten op deze manier op papier te zetten, kom je vaak op nieuwe ideeën: je ziet nieuwe verbindingen en ontbrekende schakels. Voor je het weet, heb je een inspirerend begin.

3. Vraag waarom
Neem een beginvraag en vraag jezelf af 'waarom?’ Op het antwoord volgt opnieuw de vraag: 'waarom?' Ga daar net zo lang mee door totdat je niets meer te antwoorden hebt. Dit dwingt je om het vraagstuk laag voor laag af te pellen en op die manier stap voor stap ruimte te maken voor nieuwe oplossingen. Als je op het punt belandt dat je geen enkel antwoord meer kunt geven, zit je waarschijnlijk bij het punt waarop je met je project kunt starten.

4. Vind een startpunt
Een componist heeft een eerste noot nodig om te beginnen met een nieuw stuk. Hij werkt in een bestaande toonsoort en vindt vandaar uit nieuwe combinaties en ritmes. Deze werkwijze kun je ook toepassen als je bijvoorbeeld een nieuwe website wilt ontwerpen. Iets wat andere mensen bedacht hebben en wat succes heeft gehad – of juist een complete mislukking is geworden – is een goede manier om op gang te komen. Kijk in boeken, tijdschriften, kranten, op internet, tentoonstellingen en alles wat je verder maar kan bedenken. Kijk naar andere voorbeelden en vind een startpunt. Componeer vervolgens je eigen lied.

5. Leg het vraagstuk in de week
Zit er geen deadline aan je project en heb je geen enkele inspiratie? Leg het hele plan een poosje weg. Je hersens zullen denken dat het niet zo belangrijk is en er weinig acht meer op slaan. Het idee kan ondertussen gisten in het diepere, onbewuste deel van onze geest, waarover we minder controle hebben. Door de druk op een project op deze manier te verlagen, bestaat de kans dat het in je onderbewuste juist tot wasdom komt en dat de kurk van de fles gaat.

6. Sluit je af van visuele prikkels
Een andere manier om je project op de achtergrond te laten zweven, is je afsluiten van visuele informatie. Zicht is verreweg het belangrijkste zintuig. Onderzoeken melden dat maar liefst 83 procent van alle informatie via onze ogen komt. Door deze informatiebron doelbewust dicht te draaien, krijgen andere zintuigen een kans en daarmee ook nieuwe gedachten. Doe daarvoor minstens 15 minuten je ogen dicht en richt je op je gehoor, reuk, tast, smaak en evenwichtsgevoel. Wat hoor je? Hoe ruikt het? Hoe is de temperatuur? Als je je ogen weer open wilt doen, heb je waarschijnlijk een nieuwe ingeving gekregen.

7. Praat er met anderen over
Een bekende manier om nieuwe inspiratie te krijgen is erover te vertellen. Alleen al door het formuleren van je gedachten krijgen ze vastere vorm. De reacties van anderen op je nog weinig vastomlijnde ideeën helpen je vervolgens nog verder op weg.

"Goede ideeën hebben - net als boemeltreintjes - vaak vertraging."
- Giovanni Guareschi

Nog meer manieren om nieuwe inspiratie te krijgen:

• Zorg voor goede omstandigheden
• Stel je bloot aan meer prikkeldingen
• Laat je inspireren door trends
• Ga ijsberen: inspiratie krijgen door een wandelingetje
  
• Gebruik van intuïtie: stop je ideeën in de hogedrukpan

Inspiratiebronnen voor dit artikel:

• Ten simple ways to instantly boost your inspiration
• Inspiration is a habit
  
• Inspiratie en creatie, hoe werkt dat? De TED-presentatie van Elizabeth Gilbert
  

Werkplekideeën om creatieve personen te laten vliegen

De persoonlijke motivatie is het belangrijkst voor een creatieve persoon om tot grootse prestaties te komen, zoals ik in mijn vorige blogstukje schreef. Toch kun je als organisatie wel veel doen om een optimale werkplek voor creatieve medewerkers te scheppen.

Een mens gedraagt zich namelijk naar de ruimte waar hij is. Een goede werkplek zorgt ervoor dat een creatieve medewerker zich thuis voelt, zich gemakkelijk kan focussen en kan ontspannen. En dat is belangrijk, want focus en ontspanning zijn de twee gemoedstoestanden, waartussen creatieve prestaties zich bewegen.

• Geef creatieve personen de gelegenheid om hun eigen omgeving in te richten. De een floreert bij stilte, de ander juist bij geluid. Schrijver Simon Vestdijk zette de stofzuiger aan om zich te concentreren op zijn schrijfwerk, anderen hebben graag hun eigen muziek om zich heen. Een muziekspelertje met koptelefoon is prima. Denk daarnaast ook aan andere factoren, die het persoonlijke werkplezier kunnen bevorderen. Een raam met uitzicht of juist niet? Een eigen wand met inspirerende teksten en plaatjes? Of verschillende ruimtes voor verschillende soorten werkzaamheden?
• Varieer met licht op verschillende werkplekken. Het meest ideaal zijn verschillende soorten verlichting die je los van elkaar kunt bedienen. Je kunt op deze manier het licht aanpassen aan verschillende soorten werkzaamheden, zoals een werkplek voor concentratie en een plek voor ontspanning. Als het plafond uitgelicht wordt, wordt de ‘denkruimte’ ook voor je gevoel groter.
  
• Zorg voor veel planten en verse bloemen, kunstwerken en versiering. Mensen in een aangeklede kantoorruimte met planten hebben een lagere bloeddruk dan mensen in een kale kantoorruimte, zo hebben wetenschappers uitgevonden. Het zorgt voor daling van het cortisolniveau, waardoor mensen zich vrolijker voelen en zich beter kunnen concentreren.
• Zet een kast met open vakken neer waarin iedereen iets dierbaars of iets inspirerends zet. Houd een permanente expositie over wat iedereen inspireert.
• Maak een uitstalkast met briljante ideeën. Of gun geweldige maar nooit uitgevoerde ideeën hier een ereplaats.
• Geef mensen gelegenheid hun eigen gereedschap uit te kiezen. Een excellente timmerman is gehecht aan de juiste hamers, beitels en schaafmachine, fotografen zweren bij een bepaalde camera. Dus waarom ook niet mensen 'achter het bureau' hun eigen gereedschap laten uitzoeken waarmee ze het beste uit de voeten kunnen? Voor de een is dat een bijzondere pen, voor de ander een bepaald softwarepakket.

"Elk zaadje heeft de mogelijkheid in zich een boom te worden. De groei wordt bepaald door de hoeveelheid water en voedingsstoffen, ruimte voor de wortels, warmte en zonlicht, ruimte voor de takken, insecten die de bladeren vernielen enzovoort."
Judith Zadoks en Tini van de Wetering, uit: Natuur werkt!

Verder lezen:

• De werkplek als energizer
• Maak van je werkplek een pretpark
• De zegeningen van timemanagement voor creatieven

Kom in je creatieve flow

Twitteren, een nieuwe link op Facebook, weer even je mails checken. Nog even een kop koffie halen voordat je ‘echt aan het werk gaat’. Ik heb er vaak last van en ik ben vast niet de enige.

Vreemd is het wel. Als je leuk werk doet, weet je immers hoeveel energie je dit oplevert en waarom dit belangrijk voor je is. Toch is het blijkbaar gemakkelijker om je met allerlei andere en vaak niet belangrijke zaken bezig te houden, voordat je je echt op het creatieve werk stort.

Er zit maar één ding op. Jezelf tot orde roepen en nú aan het werk gaan. Of zoals Gustave Flaubert zei: "Be regular and orderly in your life so that you may be violent and original in your work.” En verder helpen deze tips om in de goede stemming te komen.

• Kies je meest creatieve moment van de dag. Om er achter te komen op welke uren je het meest productief bent, kun je een week lang een logboekje bijhouden, waarin je noteert wanneer je alert of vermoeid bent. Vroeg opstaan is vaak goed voor de helderheid van geest, zelf word ik juist in de late avonduren productief.
• Breng jezelf in de juiste stemming. Dat kan door een speciale ruimte op te zoeken. Sommige creatieve personen gedijen bij geroezemoes in grand café’s, anderen creëren liever een speciale plek waar ze zich terug kunnen trekken.
• Experimenteer met muziek om uit te vinden waar je lekker op werkt. Muziek is een creativiteitstrigger, omdat elke vorm van muziek associaties oproept. Een goede keus is Canto Ostinato van Simeon ten Holt. Mijn persoonlijke favoriet: Pancebels Canon in D.
• Gebruik een favoriete pen, notitieblok, computerprogramma, schildersdoek of ander gereedschap. Schenk jezelf een speciale thee of koffie in een speciale mok. Dat klinkt wat obligaat. Maar gek genoeg zorgen deze handelingen voor een vast ritueel, die je hersenen het sein geven dat dit het moment is voor het creatieve werk.
• Zeg tegen jezelf: “Ik ben niet echt aan het werk aan dit stuk. Ik kijk er alleen even naar.” Natuurlijk houd je jezelf voor de gek, maar het eigenaardige is dat je hiervan toch in een meer ontspannen stemming raakt, die nodig is om met je werk te beginnen.
• Schrijf alle dingen op die in je hoofd opkomen en die niets met je directe creatieve werk te maken hebben. Later kun je deze punten nog eens nalopen en uitwerken.
• Ik heb er zelf niet zoveel mee, maar voor sommigen is het prettig om een schrijf-warming-up te doen aan de hand van een serie vrij willekeurige schrijfopdrachten. Lees voor wat ideeën dit stuk over Juice Your Muse: 10 creativity starters.
• Humor is vaak een goede manier om de ‘geest’ rijp te maken voor creatieve arbeid. Humor floreert namelijk net als creativiteit bij dezelfde gemoedstoestand. Voor een brainstorm is het daarom een goed idee om eerst een fictieve humoristische probleemstelling te behandelen. Ga je in je eentje aan het werk, kun je op een andere manier jezelf in een vrolijke stemming brengen, bijvoorbeeld door een serie bloopers te bekijken op Youtube. Niet bij deze filmpjes blijven hangen natuurlijk!

Wat doe jij om in een flow te komen?

The secret of getting ahead is getting started.
– Mark Twain

Eerdere stukjes over dit onderwerp:

• Inspiratie nodig? Ga ijsberen
• Sla je muze aan de haak
• De werkplek als energizer

Lees ook:

• Getting Amazing Things Done van Leo Babauta

Wat we kunnen leren van Einstein

Albert Einstein en Mileva Maric, Historisch Museum Bern

Niet een hooggeleerde professor zette begin vorige eeuw de natuurkunde op nieuwe fundamenten, maar een 26-jarige ambtenaar van het Zwitserse octrooibureau in Bern die de natuurkunde er een beetje bij deed. Van de wijze waarop Albert Einstein te werk ging, kunnen we veel leren over werking van creativiteit.

1. Je bent jong en je bedenkt wat

Denk in ieder geval niet dat je als jonge ouders met een veeleisende baan geen creatief denkwerk kunt doen. Albert Einstein en zijn vrouw Mileva Maric zaten midden in de kleine kinderen, toen Albert Einstein in het wonderjaar 1905 maar liefst vier baanbrekende wetenschappelijke artikelen publiceerde. Hij bracht daarvoor geen uren door in het laboratorium, maar zat gewoon in zijn huis in Bern veel te denken én te praten met Mileva, die net als hij theoretische natuurkunde gestudeerd had (volgens sommigen heeft zij zelfs een substantieel aandeel geleverd in het denkwerk!). De enige experimenten van Einstein waren gedachte-experimenten.

2. 'Logica brengt je van A naar B, fantasie brengt je overal.'
Een bekende uitspraak van Einstein, die grossierde in dergelijke oneliners. Verbeeldingskracht speelde een centrale rol bij zijn denkwerk. Einstein deed iedere dag fantasieoefeningen. Zo verbeeldde hij zich dat hij op een lichtstraal met de snelheid van het licht door de ruimte suisde en dat er dan een lichtstraal in de cabine viel. Dit gaf hem zijn eerste visies op de relativiteitstheorie.


3. Viool spelen brengt de creatieve geest op gang
Albert Einstein speelde graag viool en was wellicht zelfs musicus geworden als hij niet voor de natuurkunde gekozen had. Het maken van muziek was voor hem een belangrijke manier om urenlang zijn gedachten te laten dwalen. Zo kon hij op een ontspannen manier met andere regels en grenzen omgaan. Hij maakte dus goed gebruik van de functies van de rechterhersenhelft. Dat blijkt ook uit het feit dat hij een voorkeur had voor een intuïtieve benadering van vraagstukken. Hij zei: "Het intuïtieve brein is een heilig geschenk en het rationele brein een trouwe dienaar. We hebben een maatschappij gecreëerd die de dienaar eert en zijn het geschenk vergeten."


4. Geen vakkennis maar brede inspiratiebronnen
Einstein had weinig op met technici, die vastgebakken zaten aan één vakgebied. Zelf verdiepte hij zich liever in algemene vraagstukken en las graag filosofische werken. Kennis zag hij dan ook niet als de belangrijkste spil van technologische ontwikkeling. Het echte teken van intelligentie is niet kennis maar verbeelding, vond hij.

5. Kijk als een kind naar de wereld
Ook hamerde hij op het belang van denken buiten de vastgestelde kaders. Volgens Einstein kon hij nog als een kind naar de wereld kijken. Hij durfde vastgeroeste denkbeelden ter discussie te stellen en nieuwe vragen te formuleren. "Ik ben niet superslim, maar ik ben gewoon extreem nieuwsgierig."

Verder lezen:

• Creatieve vragen
• Ga weer spelen
• Gebruik van intuïtie: ideeën in de hogedrukpan
• Voer voor je rechterhersenhelft

Lees ook dit artikel:

• 10 Amazing Life Lessons you can learn from Albert Einstein

Krachtig creatief (6): Zorg voor goede omstandigheden

Een creatief leven leiden heeft alles te maken met goede gewoonten van de geest. Toch zijn er ook een aantal dingen waar je heel praktisch op kunt letten om in de stemming te komen, de omstandigheden te verbeteren en zo te zorgen voor een creatief leven.

• Zoek niet meteen een geschikte oplossing, maar slaap er een nachtje over. Hoe dat in zijn werk gaat, beschrijf ik hier. Of gebruik welbewust je intuïtie en stop je ideeën in een hogedrukpan. Sir Karl Popper zegt het zo: "Er is niet zoiets als een logische methode om nieuwe ideeën te krijgen. Iedere ontdekking bestaat uit een irrationeel element of een creatieve intuïtie."
  
• Gebruik humor om in de juiste stemming te komen. 'Verlichting van de geest' leidt namelijk tot een goede combinatie van alertheid en ontspanning, die op hun beurt weer een goede voedingsbodem zijn voor creativiteit. Onderzoek van de Universiteit van Maryland toonde aan dat mensen die vijf minuten naar een filmpje met bloopers hebben gekeken, een stuk beter een probleem oplossen met behulp van creatief denken dan mensen die de bloopers niet hadden gezien. Dus begin een vergadering of brainstorm met een grap of een humoristische anekdote.
• Besteed aandacht aan voldoende lichaamsbeweging. Met name repeterende en ritmische bewegingen - hardlopen of wandelen - zorgen voor creatieve invallen. Onze geest lijkt in een softe toestand over te gaan, waardoor beelden en ideeën naar boven borrelen. Meditatie, yoga en dansen kunnen dezelfde effecten hebben.
  
• Zorg voor frisse lucht en drink voldoende water. Water speelt namelijk een cruciale rol bij het geven van voldoende zuurstof aan de hersenen. Water als drink for thought, dus.
• Zorg voor goede omstandigheden voor je creatieve werk. Rituelen, een rustige werkplek, muziek en vaste werktijden kunnen daarbij behulpzaam zijn. Meer hierover is hier te lezen.
• Om creatieve vaardigheden te ontwikkelen en ideeën te vangen, is het bijhouden van een logboek of notitieblok een must. Leg observaties, inspirerende citaten, losse gedachten of invallen vast in een boekje of schrift. Als je ze later terugleest, zie je nieuwe verbanden en kom je weer op nieuwe ideeën. Lees hier verder over het belang van een notitieboekje.
• Zet je zintuigen aan het werk. Dat doe je bijvoorbeeld door jezelf bloot te stellen aan allerlei 'prikkeldingen'. De meeste informatie nemen we tot ons via ons gehoor en onze ogen. Om een rijkere stroom aan informatie te ontvangen is het belangrijk ook de andere zintuigen niet te vergeten, dus geur, smaak en tastzin. Zij zijn van groot belang omdat ze andere routes naar en in ons brein afleggen! Meer inspiratie nodig? Lees eens dit artikel over de manier waarop je geuren kunt inzetten voor meer geluk.
  

Krachtig Creatief
De beste creativiteit is het resultaat van goede gewoontes, beweert de auteur Joan Duncan Oliver in het boek 'Geluk, leven in balans'. Gewoontes zijn aan te leren. Daarom presenteer ik op dit weblog een aantal krachtige creatieve technieken, die samen een verzameling sterke gewoonten vormen voor meer ideeënrijkdom. Reacties of aanvullingen? Mail me op sigrid[at]verhaallijnen.nl!

Eerdere delen in deze serie:

1. Ga weer spelen
2. Wacht voor het beste resultaat
3. Meer inzicht in je inspiratiebronnen
4. Maak fouten
5. Weet wat je wilt

Krachtig Creatief (2): Wacht voor het beste resultaat

Eén van de meest effectieve dingen die je kunt doen om tot meer creativiteit te komen, is wachten. ‘Men moet bereid zijn de dingen te laten komen in plaats van zoals Konijn er achteraan te rennen’, zoals Winnie de Poeh al zei.

Mozart hoorde tijdens een ontspannende wandeling of in bed de volledige compositie van een nieuw stuk. Einstein zei dat hij de beste ideeën kreeg wanneer hij in het niets zat te staren of wanneer hij onder de douche stond. In feite was hun onderbewuste als een razende voor hen aan het werk tijdens de wandeling of de douche. “Als een zoemende netwerkserver die in alle rust complexe berekeningen uitvoert”, schrijft Berthold Gunster in het boek Ja-maar.. huh?!

Wachten is een bewuste en actieve keuze om niets te doen, want daarmee geef je de ruimte aan je onderbewuste om tot nieuwe inzichten te komen. Dat deze incubatietijd voor je hersenen tot opzienbarende resultaten leidt, is wetenschappelijk bewezen. Proefpersonen die rebussen op moeten lossen, komen tot betere prestaties als ze de tijd krijgen. Hoe langer ze pauze hielden, hoe sneller ze de oplossing vonden. Het omgekeerde geldt ook. Hoe meer we ons onder druk zetten om complexe vraagstukken op korte termijn op te lossen, des te beroerder de uitkomst de uitkomst van ons denkwerk is.

Om optimaal van de kracht van het onderbewuste gebruik te maken, kun je het volgende doen:

• Stel bewust vragen aan je onderbewuste en vertrouw op de antwoorden die je krijgt.Voor een helder antwoord moet je een duidelijk probleem, raadsel of wens formuleren. Houd het probleem of de vraag voortdurend in gedachten. Of schrijf de vraag op een briefje.
  
• Vul de vraag aan met een overvloedige hoeveelheid relevante informatie. Hoe meer hoe beter. "Alles wat je leest vergaat in je geest tot een soort humus, een voedingsbodem waar nieuwe dingen op kunnen groeien", zei Tolkien.
  
• Zodra die informatie eenmaal in ons brein is gestopt, is het vooral een kwestie van wachten. De kunst is om echt niets inspannends te doen. Zodra je dat wel doet, geef je het onderbewuste namelijk een nieuwe opdracht en dat is niet de bedoeling. Door simpele bezigheden als afwassen, wandelen, dagdromen en onkruid wieden neemt de activiteit van de linkerhersenhelft af en heeft de rechterhersenhelft min of meer vrij spel.
• Om de hersenen in de juiste stemming te brengen, kun je gaan floaten of naar barokmuziek luisteren, zoals Pachelbels Canon in D. Door de 60 tot 64 tellen per minuut geeft barokmuziek een rustgevend effect, die onze hersenen in de alfastaat brengen. In deze ontspannen en tegelijkertijd alerte toestand staan we meer open voor ingevingen. Meditatie geeft een soortgelijk effect.
• Lees meerdere boeken tegelijkertijd. Vroeger las ik een boek met het idee dat het zo snel mogelijk uit moest zijn. Ik vond het heel vervelend dat ik telkens weer in een nieuw exemplaar begon, alsof ik niet gedisciplineerd genoeg was om het ene boek eerst netjes uit te lezen. Op dit moment maakt het me niets meer uit. Het is juist fijn om meerdere boeken tegelijk te lezen. Een hoofdstuk in het ene boek, dan wat dwarreltijd om je gedachten erover te laten gaan, dan weer wet volgende boek. Misschien levert het een gedachte op over het verband tussen beide boeken. Het levert me meer op dan een boek van A tot Z in één keer uitlezen.
• Noteer ideeën en ingevingen direct, anders zijn ze verdwenen. Intuïtieve flitsen komen tijdens het sporten, bij een feestje of bij het ontwaken. De Amerikaanse dichter en filosoof Ralph Waldo Emerson vergeleek een goed idee met een vogel die voor je neerstrijkt. "Je gaat weer door met je werk, je kijkt daarna weer op en de vogel is gevlogen." Zorg dus dat je altijd een notitieblokje bij je hebt!

Verwante stukken, die ik eerder over dit onderwerp schreef:

• Een nachtje erover slapen
• Het belang van een notitieblokje
• Ideeën in de hogedrukpan
• Zeven keer lof der loomheid
• Dwarreltijd
  
• Voer voor je rechterhersenhelft

Krachtig Creatief
De beste creativiteit is het resultaat van goede gewoontes, beweert de auteur Joan Duncan Oliver in het boek 'Geluk, leven in balans'. Gewoontes zijn aan te leren. Daarom presenteer ik op dit weblog een aantal krachtige creatieve technieken, die samen een verzameling goede gewoonten vormen voor meer ideeënrijkdom. Het eerste deel 'Ga weer spelen' verscheen op 16 mei 2009.

Peer Gynts verhaal

Ontroering is moeilijk in woorden te vangen. Je hebt er een lange aanloop voor nodig en daarna een zacht kussentje om weer op te landen. Muziek is een veel directere toegang dan taal.

Vanochtend mochten we als ouders komen kijken in de Dr. Anton Philipszaal, waar het Residentieorkest een bewerkte jeugdversie van Peer Gynt uitvoerde. Zij kregen daarbij hulp van een stuk of veertig kinderen, die de achterste rij van het podium vulden. Jasper en zijn klas deden ook mee. Op aanwijzing van een tweede dirigent sloegen zij op slagwerk of rinkelden met tamboerijnen. De muziek van Grieg biedt geweldige mogelijkheden voor dit soort dynamiek, dus dat klonk fantastisch.

De concentratie waarmee de kinderen muziek maakten was al prachtig om te zien, maar de verteller René Groothof zorgde er helemaal voor dat we als toehoorders meegesleept raakten. De sage van de boerenjongen Peer Gynt gaat erover dat je jezelf moet leren kennen, vertelde Groothof aan zijn jonge publiek. Iederéén moet zichzelf leren kennen. Dat betekent dat je moet kiezen. Maar Peer Gynt gaat steeds op de vlucht, totdat het te laat is.

Groothof was niet alleen verteller, maar ook acteur en mimespeler. In de rol van Peer Gynt liet hij zijn breekbare moedertje van louter doeken in zijn armen sterven. En zelfs zong hij met zijn mannenstem de indrukwekkende aria Solveigs Lied. "Ik zou zo wel bij hem op schoot willen kruipen", vertelde een moeder na afloop. "Ik voelde me weer helemaal kind."

Nadat de meespelende kinderen ook nog even in trollen waren veranderd, mochten ze de rest van de voorstelling in de zaal zitten. Peer Gynt is inmiddels in Afrika beland en wil zich tot koning laten kronen. Bij de muziek die dan volgt, doet de hele zaal vol kinderen mee met ritmisch handengeklap, vingergeknip en gestamp. Zelden zo'n indrukwekkend geluid gehoord.

Amper een uur later staan we weer buiten. Vanuit de Noorse berg en de trollengrotten moeten we nu ineens terugkeren op aarde en wennen aan het daglicht. Die landing was best hard. Deze voorstelling had van mij nog heel wat langer mogen duren.

Alleen maar een armzalige klompendans

Met een groep kinderen uit alle windstreken van de wereld wilden we gaan dansen. De kinderen waren te beschroomd om de dans uit hun eigen cultuur te laten zien, maar dat ze die goed kenden werd wel duidelijk. Een Hindoestaans meisje maakte prachtige handgebaren en een Dominicaans meisje wist meteen drie salsadansen op te noemen.

Daar staken wij als Nederlandse begeleiders armoedig bij af. Wat zouden wij kunnen dansen om de schroom bij de kinderen te doorbreken? De klompendans? Die kennen we niet eens. De vogeltjesdans dan maar? Ook zoiets knulligs. Het werd uiteindelijk Hoofd, Schouders, Knie en Teen, dat enthousiaste bijval kreeg van de kinderen.

Als het gaat om Nederlandse liedjes ontstaat eveneens al gauw een armoedig gevoel. We hebben wel een rijk repertoire aan kinderliedjes, maar als er gevraagd wordt om een populaire meezinger voor volwassenen ten gehore te brengen, valt er een ongemakkelijke stilte. Tradities als dauwtrappen en luilak kennen we nog wel, maar we weten nauwelijks meer waar die tradities vandaan komen. En bij de vraag wat Allerzielen betekent, staat menigeen gewoon met de mond vol tanden.

Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur heeft 2009 uitgeroepen tot het Jaar van de Tradities. Onze gewoonten en gebruiken die je van thuis uit hebt meegekregen, worden daarbij in het licht gezet. Hoog nodig volgens dit centrum, want in deze snel veranderende tijd en de groter wordende wereld raken onze eigen tradities gemakkelijk ondergesneeuwd. Maar niets is zo moeilijk als het bewaren van 'immaterieel erfgoed', zoals tradities. Door die gewoonten weer als waardevol te presenteren, blijven de mensen deze tradities ook wel gebruiken, is de achterliggende gedachte.

In een multiculturele samenleving is het eveneens belangrijk om kennis te hebben van de achtergronden van de tradities en rituelen van jezelf en van de ander. Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur wil komend jaar ook de culturele diversiteit in Nederland zichtbaar maken. Marokkanen, Hindoestanen, Turken en alle andere groepen van allochtone afkomst koesteren namelijk hun gerechten, muziek, feesten en gewoonten uit hun land. Misschien juist wel omdat ze migranten zijn en behoefte hebben aan een band met het land waar ze hun wortels hebben.

Ondertussen zijn er steeds meer exotische tradities en gebruiken uit andere landen, die in ons eigen land gretig aftrek vinden. Bij de snoepwinkel zijn Pinata’s te koop: bonte poppen uit Mexico met snoepjes en confetti, waar jarige kinderen tegenaan mogen slaan totdat ze uit elkaar spatten. In andere winkels vinden we Zuid-Amerikaanse gelukspoppetjes, die je onder je kleren dient te dragen. Het Amerikaanse Halloween is in Nederland in rap tempo helemaal ingeburgerd.

Maar hoe staat het met onze eigen tradities? Wie waren Jan Klaassen en Katrijn? Waarom staat er een bruidspaartje op de bruidstaart? Hoe maken wij een kuiltje jus? Welk traditioneel gerecht eten we op Oudejaarsavond? Leuk om morgen na de Sint Maarten-optocht eens over na te denken.

Wachtverzachters

Prorail wil de perrons moderniseren en Leiden Centraal is daarbij het voorportaal. Voorlopig betekent dit dat het station verbouwd wordt en dat mijn favoriete broodjeszaak achter een fraai vormgegeven schutting schuilgaat. Even uitblazen met zo'n verleidelijk glas vruchtensap bij het restaurant La Place kan ook al niet meer, want die gaat eveneens op de schop.

Waar ga ik nu heen als ik mijn trein net misloop? Dan kan ik op het perron hangen, waar het water tijdens een stortbui zo langs het glazen designdak op de reizigers druipt. Op zoek naar een zitplaats kan ik kiezen tussen een ongezellige grauwe wachtruimte of een krap zitplekje tussen een grote pilaar en een afvalbak.

Prorail heeft dat ook in de gaten, lees ik op de site van Proefstation Leiden. Ik zie volop goede ideeën: de stalen vandalismebestendige banken worden vervangen door zachtere houten exemplaren. De kioskdame zit niet meer verscholen achter een gesloten balie, maar komt te zitten in een ruimte waar mensen vrij in- en uit kunnen lopen. Er komt een stukje perron met warme tegels die ook in de winter ijs- en sneeuwvrij zijn. Reizigers kunnen zich zelfs warmen aan een zuil!

Het is ook de bedoeling dat er natuurgeluiden klinken uit boxen. Het doet me denken aan de voorstadstreinen in Barcelona, waar vrolijke klassieke muziek ten gehore werd gebracht. Dat gaf een heel ontspannen sfeer aan de treinritten.

Met geluid, verlichting en een juiste inrichting wil ProRail het ons naar de zin gaan maken. De wachttijd kunnen ze niet verminderen, maar wel de wachttijd zo aangenaam mogelijk maken. Sinds vorige week staan er warempel grote plantenbakken op het perron, die ongetwijfeld ook hun bijdrage moeten leveren aan de aangename aankleding van het station.

Wachtverzachters worden deze maatregelen genoemd. Ik kan niet wachten!

Meer prikkeldingen, meer inspiratie

"Met behulp van een breinstorm zien we de interessantste prikkeldingen", stelde Marten Toonder. En deze prikkeldingen leiden weer tot nieuwe inspiratie. Het zijn speldenprikjes in onze hersenen, die ons verder aan het dromen of denken zetten.

Om inspiratie op gang te brengen, zijn onze zintuigen vaak de eerste ingang. Met muziek kun je bijvoorbeeld uitstekend creativiteitsimpulsen toedienen. Elk nummer of compositie roept bepaalde associaties op. Die associaties helpen je aan nieuwe beelden en ideeën, die je helpen bij je probleem of vraag. Ook geuren, klanken en smaken prikkelen de hersenen met nieuwe associaties.

Gedichten zijn eveneens geschikte prikkeldingen. "De kern van poëzie is dat er even iets gaat zweven", zei popmuzikant/componist Tom Amerika in NRC Next (22 augustus 2008). "Opeens is er even een moment dat het leven zin heeft."

Wie regelmatig geprikkeld wil worden om in een creatieve bui te raken, kan zijn eigen prikkeldingen verzamelen.

• Hang prikkelende foto's of moodboards op bij je werkplek.
• Leg een verzameling bookmarks van websites aan in je eigen deli.cio.us, dat op die manier dienst doet als een digitale knipselmap.
• Zorg voor geuren en kleuren. De geur van gemaaid gras, vers gebakken brood, een knapperend haardvuur raken bij vrijwel iedereen een gevoelige snaar.
  

Tien manieren om je muze aan de haak te slaan

Je hebt een vaag idee in je hoofd, je hebt tijd vrijgemaakt en je zit klaar om te beginnen.... en dan ga je toch liever je huis opruimen, je administratie doen of een onbenullig klusje afhandelen. Dat alles in de hoop dat de muze toch langs dwaalt en dat er een goddelijke vonk van inspiratie overslaat.

Helaas lukt het in dit soort omstandigheden vaak niet om je muze alsnog aan de haak te slaan. Het gevolg is dat je ontevreden wordt of zelfs gefrustreerd raakt. En dat terwijl je weet dat de energie voluit door je aderen zal stromen als eenmaal de creatieve sluizen opengaan...

Maar als wachten op de muze niet werkt, hoe kom je dan wel tot creatief werk?

1. Sta vroeg op.
Breindeskundigen zeggen dat de geest dan het helderst is.

2. Introduceer eenvoudige rituelen.
Rituelen kunnen manieren zijn om in een bepaalde stemming te komen voordat je begint. Kies bij voorkeur een ritueel met een geur (geurkaars of wierook). Geuren zijn krachtige ontstekingsmechanismes, die de overgang naar een creatieve fase kunnen markeren. Of kies voor een het aansteken van een speciale kaars, een kop thee of koffie, etc.

3. Zorg voor regelmaat.
Maak van je creatieve werk een vaste gewoonte: iedere dag of iedere week op een vast tijdstip. Dat maakt het makkelijker om gewoon aan de slag te gaan.

4. Zonder je af.
Zorg voor een aparte plek voor je creatieve werk, zodat je niet afgeleid wordt. Die klusjes kunnen wel even wachten.

5. Creëer rust.
Sommige mensen hebben baat bij bidden, meditatie of een andere manier om het hoofd leeg te maken. Mediteren stimuleert bovendien de samenwerking tussen de rechter- en linkerhersenhelft en daarmee de creativiteit.

6. Stem de muziek af op je werk.
Creativiteit ontstaat als de geest ontspannen is en toch alert. Een hele directe manier om dit te bereiken is het luisteren naar instrumentale barokmuziek of new-agemuziek. De hersens komen door deze geluidsgolven in de zogeheten 'alfastaat', een lagere frequentie dan gewoonlijk.

7. Zoek inspiratie.
Kom bijvoorbeeld op gang met één van de honderd ideeën van kunstenares Keri Smith.

8. Begin gewoon.
Ga wat schilderen, fotograferen, schrijven, muziek maken of wat je maar van plan was om te gaan doen. Wát je maakt, doet er niet toe. Zie het als een warming up, al gaandeweg kom je tot concretere ideeën.

9. Accepteer omtrekkende bewegingen.
Tot op zekere hoogte hoort vertraging erbij. 'Potloden slijpen' is een hulpmiddel om te zien wat de beste manier is om aan het werk te gaan. Soms moet je je ideeën van diverse kanten bekijken, bevoelen of uitproberen voordat je weet hoe je ze te lijf gaat.

10. Koester geen hoge verwachtingen.
Schilder om het schilderen, schrijf om het schrijven, fotografeer om de lol in het fotograferen. Als je er verder geen hoge verwachtingen van koestert, verlaag je voor jezelf enorm de drempel om eraan te beginnen.

Kortom: ga aan de slag en de muze komt vanzelf langs!

De juiste gemoedstoestand voor scheppend werk wordt gekenmerkt door regelmaat, bescheidenheid, bestendigheid en volharding.
- Le Corbusier

Kinderconcert

Kuch lekker mee tijdens het concert

Kuchen tijdens een klassiek concert geldt als ongepast. Tenzij je het kuchen juist onderdeel laat zijn van de muziek.

Weten mensen niet meer wat er van hen verwacht wordt tijdens een klassiek concert? Tijdens het afscheidsconcert van de sopraan Kiri te Kanawa leek het daar sterk op. 'Kiri zingt, het publiek kucht', kopte NRC Handelsblad in de recensie.

Tussen haar liederen door barstte er een heel hoest- en proestconcert los. Op andere momenten begon een deel van het publiek begon te klappen, terwijl er aan het begin toch duidelijk gevraagd was om pas te applaudisseren als Te Kanawa de reeks van bij elkaar horende liederen helemaal had afgerond.

Uiterst ongemakkelijk allemaal. Gelukkig maakte de zangeres er zelf een grapje over. "Klapt u maar even, want ik moet zelf even kuchen."

Een beroemdheid als Te Kanawa is haar hele carrière lang bezig geweest om te streven naar loepzuivere perfectie. Ten opzichte van die enorme inspanningen en opofferingen geldt het ongepast om als toehoorder als stoorzender op te treden.

Misschien zit in dat streven naar ongelooflijke perfectie ook wel het knelpunt. Wat als publiek én musici nou eens gewoon lol hebben in muziek maken en gewoon laten komen wat er komt?

Interessant is wat de componist Merlijn Twaalfhoven doet. In een interview met NRC Next vertelt hij dat hij juist de chaos opzoekt en toelaat. Oók het mobieltje dat tijdens een klassiek concert ineens afgaat, want dat harmonieert misschien wel heel mooi met de rest van de muziek. En dus wellicht ook een serie kuchers.