Van hemelbestormer naar ideeënuitvoerder: de innovatiebrouwerij

Manieren om nieuwe ideeën te verzinnen zijn er genoeg, maar hoe krijg je die ideeën omgezet in daden? 

Het boek ‘De innovatiebrouwerij’ van Noks Nauta en Jelle Kok helpt ideeënbedenkers op weg bij de bereiding tot een smakelijk resultaat.

Je wilt een woonvorm voor ouderen waar ze alle zorg en aandacht krijgen die ze nodig hebben.  Je hebt een idee om geluidswallen te benutten voor zonnecollectoren. Of je wilt een plan uitvoeren om tot inventieve kostenbesparingen te komen in je bedrijf.

Veel mensen lopen rond met ideeën die halverwege stranden of nooit ten uitvoer komen. Soms beginnen ze wel, maar ze lopen tegen allerlei blokkades aan. Of ze zien hoe anderen met hun idee vandoor gaan en er iets heel anders van maken. Dat is zeer frustrerend.

Hoe voorkom je dat je een hemelbestormer blijft? Daarvoor moet je in ieder geval weten welke stappen je allemaal moet ondernemen, betogen Noks Nauta en Jelle Kok in hun boek De Innovatiebrouwerij. De titel slaat dan ook op een proces van bereiding: een idee is niet af. Het is een ruwe diamant die keer op keer geslepen moet worden voordat de waarde zichtbaar is.

Een idee uitvoeren betekent vaak dat je een gerichte strategie nodig hebt. Benader je eerst persoon A of eerst persoon B? Wanneer zoek je naar financiering? Hoeveel mensen vertel je over je plan? Een compleet actieplan dus. Om een verandering voor elkaar te krijgen, moet je verschillende verandermanieren tegelijkertijd inzetten, schrijven ze zelfs.

Als ideeënbedenker heb je de neiging om dat allemaal als ballast te zien. Je vindt de inhoud van je idee zo geweldig of zinvol, dat je niet snapt dat andere mensen het idee niet meteen volledig omarmen. De praktijk is echter weerbarstig, want als bedenker moet je vaak door veel weerstanden heenbreken. ‘Dat past hier niet’,‘dat is al eens gedaan’ of ‘dat lukt toch niet’: bekende uitspraken die vernieuwers op hun weg tegenkomen en die zij moeten zien te tackelen.

Daar is vaak veel inzet en uithoudingsvermogen voor nodig. De auteurs geven concrete tips hoe je daarmee om kunt gaan. Daarbij trekken ze een grote gereedschapskist open met inzichten uit onder meer de sociale psychologie. Hoe je het beste kunt communiceren over je idee bijvoorbeeld. Soms dien je je te verplaatsen in de belangen van de ander om iemand enthousiast te krijgen. Op een ander moment is het handiger om sleutelfiguren in een organisatie te vinden, die je gericht ondersteunen.

Daarnaast geven ze veel praktische tips over allerlei andere zaken die bij de uitvoering komen kijken, zoals de juridische bescherming van je idee en manieren om je idee te financieren. Daarmee bevat het boek in compacte vorm erg veel informatie. Wie nog meer wil weten, vindt in het boek veel verwijzingen naar nog meer boeken en websites.Een schat aan praktijkverhalen van ideeënbedenkers maakt het boek levendig.

Enkele tips uit het boek:

1. Streef naar een win-winsituatie.

Niemand vind het prettig om steeds iets voor anderen te doen zonder zelf iets terug te krijgen. Bedenk dus van tevoren hoe je de ander iets kunt ‘geven’. Echte aandacht vindt iedereen prettig. En bedenk wat het delen van jouw idee de ander kan opleveren.

2. Wees voorbereid

Zorg dat je altijd je visitekaartjes bij je hebt en eventueel ander materiaal over je idee. Draag altijd papier en pen bij je om snel notities te kunnen maken. Verdiep je van te voren erin welke belangrijke mensen je tegen kunt komen en die jou verder kunnen helpen met je idee. Bedenk ook alvast wat zo iemand voor jou idee kan betekenen. Als deze persoon concreet vraagt wat je van hem of haar verwacht, heb je een antwoord paraat.

3. Houd je contacten bij

Houd een lijstje bij van mensen die je hebt ontmoet en mogelijk interesse hebben in jouw idee. Vermeld op welke manier ze een rol kunnen spelen om je plan te realiseren.

De term innovatie in de titel is naar mijn idee te beperkt, want dat roept vooral beelden op over het bedenken en ontwikkelen van producten en diensten bij bedrijven of organisaties. De schrijvers hebben zeker ook allerlei maatschappelijke vernieuwingen op het oog, die jij en ik bedenken om de wereld om ons heen mooier of beter te maken.

Natuurlijk zijn hun tips ook bruikbaar in de zakelijke sfeer, maar vooral individuele ideeënbedenkers kunnen veel aan dit boek hebben. Het gaat er niet om hoe groot of klein je idee is, maar het gaat erom dat je in het diepe gesprongen bent door iets met je idee te gaan doen.

Boek: De Innovatiebrouwerij: Van idee naar vernieuwing (2010) door Noks Nauta en Jelle Kok. Uitgave Pearson in Amsterdam. ISBN 978 90 265 2233 8. Meer informatie vind je op deze website over de innovatiebrouwerij. Het boek is te koop via managementboek.nl.

Meer inspiratie?

Sigrid van Iersel (Verhaallijnen, Den Haag) is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij is auteur van de boeken Lenig Denken en Toverballen voor het Brein en ontwikkelaar van het online trainingsprogramma Excelleren met Ideeën.

Gemakkelijk op de hoogte blijven van deze artikelen? Vul dan hier je e-mailadres in en ontvang automatisch een mail bij de publicatie van ieder nieuw artikel.

Aan de slag met je plannen

Het begin van het nieuwe jaar is het moment dat velen van ons massaal goede voornemens maken. Plannen om er een inspirerend jaar met creatieve activiteiten van te maken, bijvoorbeeld. Ik schat in dat het gros van deze mensen deze week hun eerste inzakmomentje beleeft. Tijd voor wat peptalk!

Voornemens kun je je iedere dag opnieuw maken; daar hoeft het geen 1 januari voor te zijn. Als het bij plannen maken blijft, zullen ze immers nooit werken, welk moment het ook is. Dóen is het belangrijkst!

Een open deur? Dat er voor creatief werk noeste arbeid nodig is, wordt nogal eens onderschat. Bij het woord creativiteit denken we vaak allereerst aan vrijheid en regels doorbreken, terwijl discipline en doorzettingsvermogen minstens zo belangrijk zijn. Mozart componeerde in zijn korte leven enorm veel muziekstukken, maar hij werkte daar ook hard voor. Op 28-jarige leeftijd waren zijn handen vervormd door de uren die hij aan musiceren en oefenen had besteed.

Wat kun je doen om je creatieve plannen daadwerkelijk uit te voeren? Niet dralen, gewoon beginnen!

1. Win tijd
Ga na aan welke gewoonte je veel tijd kwijt bent zonder dat het je veel oplevert. Internetten, lezen of computeren? Doe dat komende week eens helemaal niet. Het is vaak uitstelgedrag - ik weet er zelf alles van. Kijk wat het je oplevert.

2. Leg de plannen vast
Plannen die je wilt ondernemen, kun je vastleggen in het Day Zero-project. Hier verzamel je 101 dingen die je wilt doen in 1001 dagen. Wie op deze manier zijn plannen vastlegt, geeft zichzelf een stok achter de deur bij de daadwerkelijke uitvoering van de plannen.

3. Start op een gemakkelijke manier
Als je eenmaal aan de gang bent, krijg je vaak de smaak te pakken. Het is dus handig om het opstapje naar uitvoering van je plan zo laag mogelijk te maken. Als je bijvoorbeeld een plan moet schrijven, begin je eerst wat losse ideetjes op papier te zetten. Daar zoek je vervolgens uitgebreidere informatie bij. Voor je het weet zit je lekker te werken.

"The top 3 things that inhance your creativity: create, create and create. Everything else is trivial."
- Karl Raats

Nog meer lezen over de uitvoering van plannen en ideeën:

• Van Idee naar I Do: hoe je creatieve ideeën uitvoert
• Kom in je creatieve flow
• De makkelijkste start voor een levensverhaal
  

Van Idee naar I Do (2): Praat over je ideeën

Ideeën hebben meer kans om daadwerkelijk uit tot leven gewekt te worden als anderen kunnen meedenken.

Laatst kreeg ik een opdracht een journalistiek concept te bedenken, waarin levensverhalen een belangrijke rol spelen. Ik had diverse ideeën hoe ik dit uit kon werken, maar toch kwam ik er niet uit. Het plan 'klopte' niet; er zaten te veel haken en ogen aan de uitvoering. Het hield me zelfs 's nachts uit mijn slaap.

Vlak voor de deadline hield ik een sessie met vijf andere communicatiespecialisten. We bespraken de knelpunten en de ideeën begonnen te stromen. Nadat ik nog twee andere mensen gesproken had over de mogelijkheden, was het plaatje ineens compleet. Bijna in één ruk kon ik daarna het complete plan op papier zetten. Dat had ik alleen nooit voor elkaar gekregen.

Praat daarom met anderen over je ideeën. Andere mensen kunnen je helpen om andere mogelijkheden te zien waar jij niet aan denkt. Het is vooral zinvol om te praten met mensen die een heel andere blik op de wereld hebben dan jij. Dat levert sneller resultaten op.

Daarnaast is er nog een belangrijke reden waarom praten belangrijk is. Ideeën die alleen nog maar in je hoofd zitten, bestaan meestal uit een paar losse gedachten en vage beelden. Door deze flarden onder woorden te brengen, wordt het idee een stuk concreter. Al pratend krijgt een idee vorm en inhoud. Dat is de kracht van taal.

"Good ideas come from brilliant people. Brilliant ideas come from conversation."
- Anoniem

Van Idee naar I Do
Dit is het tweede deel van een mini-serie over het uitvoeren van ideeën. Dit zijn de andere afleveringen:

• Van Idee naar I Do (1): hoe je ideeën uitvoert
• Van Idee naar I Do (3): het belang van een goede naam

Meer inspiratie?

Sigrid van Iersel (Verhaallijnen, Den Haag) is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij is auteur van de boeken Lenig Denken en Toverballen voor het Brein en ontwikkelaar van het online trainingsprogramma Excelleren met Ideeën.

Gemakkelijk op de hoogte blijven van deze artikelen? Vul dan hier je e-mailadres in en ontvang automatisch een mail bij de publicatie van ieder nieuw artikel.

Droombestemming Marrakech

Marrakech kan afgevinkt worden op mijn lijstje nog-te-bezoeken-droombestemmingen. In één woord: fantastisch. Geweldig sfeervolle stad om je te vergapen aan alle winkeltjes vol duizend-en-een-nacht-spulletjes, door de middeleeuwse straatjes te lopen en de geur van pepermunt en andere kruiden op te snuiven, waarmee de Marokkaanse vrouwen uit hun hoofd de verrukkelijkste gerechten bereiden.

De drukte in de medina, waar helaas ook voortdurend brommers doorheen scheuren, kun je gemakkelijk ontlopen in een riad. Die van ons zat vlak bij het centrale plein Jamaa el Fna, maar was een oase van rust. We raakten geïnspireerd door alle nieuwe indrukken en kwamen toch helemaal tot rust.

Dit soort vakanties zijn voor ons het ideale moment voor plannen maken in onze notitieboekjes. En voor nieuwe droomlijstjes.

Het beslissende moment

Op de avond dat mijn moeder vorig jaar overleed, stond in mijn agenda de eerste bijeenkomst van de Masterclass Reportageschrijven gepland onder leiding van journalist Gerard van Westerloo. Voor die avond meldde ik mij uiteraard af. Maar de week daarna was ik er wel bij, tot grote verwondering van Van Westerloo.

Later raakte ik met hem in gesprek over overleden moeders. Toen vertelde Van Westerloo dat hij na de dood van zijn moeder besloten had om haar levensverhaal uit te zoeken en op te schrijven. Ze bleek een geheime levensgeschiedenis te hebben. Het boek dat hieruit voortvloeide, draagt haar naam: Roosje.

Ik weet niet precies wanneer mijn interesse in levensverhalen is begonnen, maar dit verhaal van Van Westerloo vond ik wel fascinerend. Al langer liep ik met het idee rond om zelf ook iets met levensverhalen te doen, maar ik wist niet wat. Ik zag een vacature voor vrijwilligerswerk bij een organisatie die zich ten doel stelde om levensverhalen als een vorm van geschiedschrijving voor het nageslacht te bewaren. Maar ik ontving nooit een reactie op mijn aanmelding.

Afgelopen zomer las ik een boek van een vrouw, die ook haar moeder heeft verloren. Voor haar veertigste verjaardag nodigde de schrijfster haar eigen vriendinnen uit om fragmenten uit haar eigen levensverhaal aan haar te vertellen. Ze had haar vriendinnen daar hard voor nodig, want haar moeder kon die rol niet meer vervullen. Deze boekpassage greep me zeer aan.

Vervolgens liet het idee om levensverhalen te schrijven, me niet meer los. Plotseling ontdekte ik in mijn omgeving dat veel meer mensen hierin geinteresseerd zijn. Sommigen hebben de behoefte om hun eigen levensverhaal te bewaren of om het doorgeven aan de volgende generatie en andere dierbaren. Maar ook zonen en dochters blijken behoefte te hebben om meer te weten van het leven van hun ouders. Ik hoorde het verhaal van een dochter, die zeer ontroerd was toen ze bij het opruimen van de spulletjes van haar overleden moeder ineens een onbekend dagboekje vond. Daarin had haar moeder de gebeurtenissen rondom haar geboorte genoteerd.

Boeken met levensverhalen zijn prachtige geschenken, die zowel door de ontvanger als door de volgende generatie gekoesterd worden. "Herinneringen maken, dat is waar het om draait", zei mijn schoonzus. Van het opschrijven van deze verhalen kan ik mijn werk kan maken, bedacht ik. Dat was het beslissende moment.

Daarna ging het heel snel. Iedere dag groeide mijn bedrijf in mijn hoofd. Ik kreeg zoveel ideeën en impulsen, dat ik voortdurend in een staat van opwinding verkeerde. Enkele dagen na de eerste invallen maakte ik al de eerste versie van mijn ondernemersplan. Een week later koos ik met Willem de bedrijfsnaam en legde hij voor mij de bijbehorende websitenaam vast.

Enkele maanden geleden had ik geen enkel voornemen om zelfstandig ondernemer te worden. Nu ben ik eigenaar van Verhaallijnen. Een prachtige start van het nieuwe jaar!

Voor altijd zomer

“De hemel weifelt tussen Constable en Turner” noteerde schrijver Erwin Mortier deze week in zijn Hollands Dagboek, vandaag gepubliceerd in het NRC. Een prachtige zin, die inderdaad helemaal de weersomstandigheden van de afgelopen week karakteriseerde.

Hoe beroerder het weer, hoe meer ik ga kookdromen. Ik krijg allerlei visioenen van zwoele zomeravonden, lange tafels met vrolijke mensen en de prachtigste gerechten. Cantaloupesoep met prosecco! Hartige pastei! Spaanse tomatentaart! En vooral ook de kruidenrisotto met aardbeien!

Terwijl in onze tuin de takken naar beneden kletterden door de stormwind, was de idylle van de eeuwige Provencaalse zomer deze week wel heel ver weg. Op zo’n moment vrees ik dat Nigella Lawson volledig gelijk heeft als ze schrijft dat de zomer vooral ‘een idee is, een herinnering, een hoopvolle projectie’. Maar juist daarom, schrijft ze in haar kookboek Voor altijd zomer, moet je vooral doorgaan met het bereiden van zomerse gerechten, omdat die wel altijd zonnige behaaglijkheid oproepen. Juist als buiten de wind om het huis giert, moet je zelf het luie gevoel bezorgen dat je alle tijd van de wereld hebt om onderuit te zakken en gezellig met vrienden te eten in lome stoelen.

Dus heb ik de afgelopen dagen heel wat kookboeken weer doorgebladerd en allerlei recepten de revue laten passeren. De kinderen werden aangestoken door mijn kookdrang en deden al even enthousiast mee. We hielden krijgsraad en gingen op strooptocht naar supermarkt en groentekraam om volop fruit, paprika’s, tomaten en verse munt in te slaan. Vervolgens stonden ze hun eigen pannenkoeken te bakken, aardbeienjam te koken en frambozenijsjes te fabriceren.

En toen werd het ineens toch mooi weer. Mijn zomerkookdromen verdwijnen dan als sneeuw voor de zon. De keuken in? Nee, ik blijf liever in de tuin. Maar toen konden we wel mooi die frambozenijsjes testen.

Soep koken van ideeënflarden

Oersoep - door Jasper (10)

Losse ideeën, wat moet je ermee? Hierbij een recept om soep te koken van ideeënflarden.

1. Oersoep
In den beginne is er alleen maar oersoep. Een flard in je hoofd, een begin van een idee. Meer is het niet. Het is dan allereerst de kunst om die flard te vangen en vast te leggen om te voorkomen dat ie vervaagt. Veel van die flarden komen 's avonds laat binnen waaien. Een notitieblokje op het nachtkastje is een must.

2. Steviger brij
De losse flarden veranderen soms in een steviger brij, waarin je het begin van een goed idee kunt herkennen. Je intuïtie vertelt of je iets goeds te pakken hebt of niet. Dan is het de kunst om die eerste gedachten verder uit te werken en aan te scherpen. Het helpt om er met anderen in je naaste omgeving over te praten. Als je een idee onder woorden brengt, krijgt het namelijk duidelijker contouren. Al pratend hoor je meteen waar de zwakke plekken zitten. En met de feedback van vertrouwelingen kun je de volgende stap zetten.

3. Samen roeren
Daarna is het tijd om mensen erbij te halen die hun hoofd en handen aan het werk kunnen zetten om het idee verder te helpen. Hiervoor moet je je netwerk aanspreken. Het idee mag nog niet klaar zijn, want hoe meer mensen mee kunnen roeren in de soep, hoe groter de betrokkenheid. En betrokkenheid is nodig voor een breed draagvlak, want je kunt een idee zelden helemaal alleen uitvoeren.

4. Kruiden met smaakjes, geuren, muziek en beeldmerken
Het helpt om het idee in dit stadium in een concrete vorm te gieten. Een eigen look and feel geven, zou een productontwikkelaar zeggen. Filmpjes en foto's, een slogan, een songtekst, een logo: allemaal goed. Hoe meer zintuigen er aan het werk gezet worden, hoe meer het idee bij anderen binnenkomt en tot de verbeelding spreekt. Het gebruik van menselijke verhalen en humor zijn eveneens krachtige middelen om anderen mee te krijgen.

5. Een recept met een mooie naam
Er valt nog meer te putten uit de trukendoos van reclamejongens. Zo krijgt een goed idee een aansprekende naam. Ook laat het idee zich simpel samenvatten in twee of drie woorden, die eindeloos herhaald kunnen worden, net zoals Barack Obama's Yes we can.

6. Koken, doorkoken en dan opdienen
Uiteindelijk draait de verwezenlijking van een goed idee om de energie die de ideeënmaker erin wil steken. Ideeën leveren, uitwerken en uitvoeren is gewoon stevig zwoegen. "Het moet een concept zijn dat je niet meer los kunt laten, dat je ademt, eet en droomt", zegt Merien ten Houten, geestelijk vader van nu.nl en Ilse. "Als je groot wilt worden, ben je daar 24 uur per dag mee bezig."
Hoe meer enthousiasme en geloof in de kracht van het idee, hoe beter. Als de bedenker met passie over zijn idee vertelt, is de kans namelijk groot dat anderen willen aanhaken. Niets prettiger dan meedrijven op de flow, die daarbij ontstaat. Want ideeën bedenken en verder helpen is ook erg léuk!

Meer lezen over koken en gebruik van intuïtie:

• Koken met de losse hand
• Geen kookboek, maar proeven, ruiken en kijken

Samen plannen maken: het dramaverhaal van de tolheffing

Samen dromen (Den Haag Sculptuur 2008)

"Je moet samen kunnen dromen", vertelde een mevrouw mij ooit, die veel verstand had van het samenbrengen van veel verschillende partijen. Anders kom je niet tot een gezamenlijk verhaal.

De mevrouw van deze uitspraak begeleidde onder meer instellingen die moeten samenwerken in een brede school, die allemaal te maken hebben met uiteenlopende regeltjes en bepalingen van allemaal weer andere ministeries. Hun achterbannen spreken allemaal verschillende talen. Als je samen een toekomstbeeld ontwikkelt waar iedereen zich achter kan scharen, kun je er toch uitkomen.

Zo'n gezamenlijke droom bindt alle betrokkenen en zorgt ervoor dat iedereen dezelfde kant uit gaat. Maar zo'n tot de verbeelding sprekende toekomstvisie moet vooraf vooral niet helemaal dichtgetimmerd zijn. Want het gezamenlijke optrekken is nóg belangrijker dan de visie zelf. Sterker nog, hoe concreter de plannen in het begin zijn, hoe groter de kans dat deelnemers voortijdig afhaken.

Hoe je zoiets tot een succes maakt, blijkt uit een reconstructie van de gebeurtenissen rond de tolheffing. De Universiteit van Amsterdam heeft enkele jaren geleden de 'dramaturgie van het filebeleid' bestudeerd, waaruit interessante lessen te trekken zijn over het vormen van draagvlak. De manieren waarop diverse kabinetten geprobeerd hebben om de files te bestrijden door een vorm van beprijzing, vormen een zeer moeizaam verhaal. Maar na geweldige weerstand is er nu toch behoorlijk veel draagvlak voor.

Hoe hebben ze dat in hemelsnaam voor elkaar gekregen? Voor mij interessante kost, want ik stond er destijds met mijn ogen als verslaggever bovenop toen oud-minister Netelenbos finaal de mist inging met haar plannen om automobilisten voor spitsgebruik te laten betalen. Haar ambtenaren vonden tolheffing een uitstekend idee, want uit buitenlandse ervaringen bleek dat het buitengewoon gunstige effecten had op de spreiding van het verkeersaanbod. Netelenbos had de grote steden zover gekregen dat die haar plannen steunden voor tolheffing door ze een flinke zak met geld aan te bieden. Ik zie nog de triomfantelijkheid voor mijn geestesoog, waarmee Netelenbos die overwinning in hotel Des Indes bekendmaakte. Maar door een grootscheepse tegencampagne van de ANWB en de Telegraaf kwam er nooit iets van terecht. Tineke is de geschiedenis in gegaan als Tineke Tolpoort.

De gebruikte namen zijn cruciaal geweest bij de mislukking van het plan, blijkt uit de studie. Bij tolpoort dacht het publiek aan een daadwerkelijke poort, net zoals de onpopulaire péages op de Franse tolwegen. Terwijl het in werkelijkheid om elektronische poorten ging, die je als bestuurder helemaal niet opmerkt.

De ANWB had bij zijn tegencampagne een veel slimmere keuze gemaakt in de beeldspraak. Deze volksorganisatie - die zich ineens opwierp als de belangenclub van de automobilist - gebruikte de melkkoe als metafoor. "De automobilist wordt uitgemolken", heette het. Wat maar een deel van het verhaal was, want de motorrijtuigbelasting zou worden afgeschaft.

Later werd de commissie Nouwen aan het werk gezet, die een nieuwe oplossing moest bedenken voor de vastlopende snelwegen. Uitgerekend Paul Nouwen, eerder als ANWB-voorzitter juist dé grote tegenstander van tolpoorten, kwam met de oplossing om tot spitsheffing over te gaan. Hij noemde het echter geen tol- of spitsheffing meer, maar sprak van 'knelpunten' en 'tarieven'. Andere beeldspraak leidde ertoe dat het probleem voor iedereen ineens helder en behapbaar werd. En nu was er ineens wél volop steun voor dat idee.

Ander taalgebruik dus, maar ook een andere aanpak. Want er was nu ook een gezamenlijke droom. Alle leden van de commissie Nouwen schaarden zich achter de wens dat er een nieuw systeem moest komen dat de motorrijtuigbelasting zou vervangen. Verbetering van mobiliteit én voldoende maatschappelijk draagvlak, daar kon werkelijk iedereen zich in vinden. Meer details had de droom in het begin niet.

De club van Nouwen kwam diverse keren bij elkaar om die visie verder uit te werken. Dat proces van gezamenlijk nadenken, discussiëren en onderhandelen rondom een gezamenlijk eindbeeld was van cruciale betekenis. Het samen optrekken leidde tot krachtige samenwerking. Het hielp ook dat Nouwen de leden van het platform strikte afspraken liet maken: alles ten dienste van het samen plannen maken! Niemand spreekt met de pers voordat het advies officieel is uitgebracht. Iedereen spant zich maximaal in om de eigen achterban na het uitbrengen van het advies te overtuigen. En geen enkel lid mag zich laten vervangen door een ander.

Sindsdien wordt er over kilometerbeprijzing gesproken in plaats van over tol- of spitsheffing. Zoals het logisch is dat je voor een vakantiehuisje in het hoogseizoen een hoger tarief betaalt, zo is het ook vanzelfsprekend geworden dat een automobilist extra betaalt voor het gebruik van de weg tijdens de spitsuren.

Woordkeuze en groepsvorming als cruciale elementen. Maar ook verhaalvorming. De enorme clash van Netelenbos met de automobilistenlobby spreekt na al die jaren nog steeds tot de verbeelding. Die ruzie maakte daarna wel de weg vrij voor inkeer en bereidheid tot samenwerking. Nouwen bedacht daarvoor een heuse nieuwe storyline.

En zoals in veel verhalen loopt het na een dramatisch hoogtepunt aan het eind dan toch goed af. Als zich geen nieuwe beren op de weg begeven, tenminste. Dat is dan weer een nieuw verhaal.

Visievorming in transitieprocessen, evaluatieonderzoek in opdracht van Milieu- en Natuurplanbureau/RIVM rond de casus 'de dramaturgie van het filebeleid: rekeningrijden, kilometerheffing, kilometerbeprijzing'. Universiteit van Amsterdam, 2005

Feestflow

Mensen met rare hoeden, felgestreepte beschilderingen, toeters en pruiken begeven zich al joelend naar de plek waar zij zich gezamenlijk achter het televisietoestel opstellen. De massaliteit waarmee Nederlanders zich in het oranje feestgedruis storten, laat zien dat feesten een oerbehoefte is.

Misschien hebben we dit soort nationale verbroederingsfestijnen wel meer nodig dan ooit, nu traditionele feestmomenten rond huwelijken en verjaardagen niet meer verplicht gevierd hoeven te worden. Om mij heen zie ik namelijk dat mensen dit soort persoonlijke mijlpalen steeds minder aanleiding vinden voor een feestje. Stellen die wél trouwen, maar dat niet vieren met vrienden en bekenden. Mensen die hun verjaardag stilletjes voorbij laten gaan. Jubilea die wel aangekondigd worden, maar nooit met een feest kracht bijgezet worden.

Ik snap deze mensen wel, want ik weet uit eigen ervaring dat je jezelf met het organiseren van een feest kwetsbaar opstelt. Niet alleen omdat je jezelf in het middelpunt van de belangstelling plaatst, maar ook omdat je als organisator je ziel en zaligheid legt in het welslagen van het feest. Als gasten voortijdig afhaken of – nog erger – vlak voor het festijn met een onduidelijke smoes afzeggen, voelt dat als een persoonlijk falen.

Toch denk ik dat feesten - en dan zeker de persoonlijke - te belangrijk zijn om te laten schieten. Vorig jaar besprak ik met enkele vriendinnen wat de hoogtepunten waren geweest in onze levens tot nu toe. Sommigen noemden een bijzondere reis, maar enkele anderen noemden één of meerdere gedenkwaardige feesten. Dat is volgens mij niet toevallig. Niet alleen het feest zelf maar ook de gezamenlijke organisatie en voorpret voorafgaand aan het feest, maakten het tot topervaringen.

Voor ons persoonlijk was het besluit om een trouwfeest te geven één van onze beste beslissingen tot nu toe. Het zelf vormgeven aan zo’n feest was op zichzelf al een geweldige ervaring, maar ook bracht het feest onze vriendenkring samen op een voor ons belangrijk moment. Dat heeft onze vriendschappen met al deze afzonderlijke personen niet alleen een belangrijke impuls gegeven, maar ook nieuwe banden geschapen tussen onze vrienden onderling. Achteraf gezien is het trouwfeest een geweldige investering in onderlinge verbondenheid geweest.

Feesten brengen mensen op een krachtige manier samen. Dat gaat wel beter als meerdere mensen betrokken zijn bij het welslagen van het feest. Dat hoeft niet in de rol van organisator, wél als actieve deelnemer. Iedere feestganger kan zijn inbreng leveren in de vorm van een speciale outfit, het meebrengen van een eigen gerecht of het voorbereiden van een gezamenlijk geschenk. Hoe meer mensen op die manier betrokkenheid leveren bij het welslagen van het feest, hoe groter de kick voor iedereen. Flow zelfs. Dat is waarom ik warme herinneringen heb aan de straatfeesten, sinterklaasfeesten, oudejaarsfeesten en al die andere feesten waarbij ik betrokken was. En dat is waarom ik doorga met vieren.

Inspirerend boek over feesten:
Vier je Leven, geschreven door Anne Teunis, 2008

Ik droom van soep

Ik dacht dat ik een wereldreis wilde maken en ooit nog eens een buitenhuisje in Toscane wilde bewonen. Wat een vergissing.

Wat ik écht wil, zijn geliefde en anderszins fijne mensen om mij heen. Mensen leveren mij inspiratie op en gevoelens van verbondenheid. Met anderen wil ik het leven vieren. Dan ligt emigreren niet voor de hand, al ligt er op Bali een paradijsje klaar.

Ik heb eigenlijk ook geen materiële toekomstwensen. Geen bolide, geen boot, zelfs geen boerderijtje. Het enige waar ik nog wel van droom is een flinke tuin, waar ik bloemen, groenten en kruiden kan kweken. Waarmee ik eigenlijk terugkeer naar het paradijs van mijn kindertijd, toen ik ook niets liever deed dan zaaien, wieden en oogsten. Maar dat groene paradijs hoeft niet zover weg te liggen, heb ik me bedacht. Terwijl Italië de komende decennia langzaam uitdroogt, schep ik hier ergens in dit polderland mijn mediterrane kruidentuin met olijfbomen en oleander.

Daarmee is mijn droom eigenlijk veel simpeler dan ik ooit voor mogelijk had gehouden. Sterker nog, mijn droom valt vrijwel samen met het woord soep. Dat moet ik natuurlijk even uitleggen. Soep is het ideale warme, zachte comfortfood, maar ook het ultieme bindmiddel. Wat kook je als je een grote groep te eten wilt geven? Wat bied je iemand aan die troost nodig heeft? Juist.

Onze kinderen weten bijna niets heerlijkers te noemen dan de tomatensoep met balletjes van Oma. Ik droom ervan straks ook zo'n Oma te zijn, die altijd soep klaar heeft staan voor binnenvallende bezoekers. Met veel groenten en kruiden uit onze eigen tuin, uiteraard.

De kunst van het verheugen

Wat is er nóg leuker dan vakantie vieren, naar een voorstelling gaan, iets moois kopen of lekker eten? De voorpret!

Alleen al wanneer we in een kookboek bladeren, komt in onze hersenen het 'verwachtingssysteem' in actie. We verheugen ons op het smakelijke gerecht, het water loopt ons zelfs al in de mond. Bovendien komt er wederom dopamine vrij: het stofje dat ons niet alleen een prettig gevoel bezorgt, maar ons ook aanzet tot doelgericht handelen. In dit geval om de ingrediënten bij elkaar te verzamelen. Een mens is ook nog eens zó geprogrammeerd dat hij doelgericht handelen prettig vindt. Daarom is een zelfgemaakt gerecht waar je de nodige moeite op hebt gedaan, zo veel lekkerder dan een kant-en-klaar-schotel die alleen maar opgewarmd hoeft te worden.

Handig om te weten dat voorpret zo'n belangrijke rol speelt in ons welbevinden. Maar nog leuker wordt het als je 'voorpret' strategisch inzet om onlustgevoelens te bestrijden. Stefan Klein haalt in het boek 'De geluksformule' het voorbeeld aan van filestress. De benauwde plek en de onmacht iets aan de situatie te doen geven de filerijder alle reden om zich gefrustreerd te voelen. Hij kan proberen die gevoelens te bestrijden, bijvoorbeeld door de tijd te doden met ingesproken boeken of een taalcursus. Maar nóg effectiever dan het afzwakken van negatieve gevoelens is het oproepen van nieuwe positieve gevoelens: door je ergens op te verheugen. Bijvoorbeeld op de cappuccino en de warme croissants die je bij aankomst zult verorberen alvorens aan het werk te gaan.

Dus laten we voorpret gebruiken als tegengif tegen al die andere zaken die ons hinderen of ons gemoed pijnigen. Haal versgemalen koffie, zet het weg en laat de heerlijke geur iedere keer je neus prikkelen als je de kastdeur opent. Organiseer een topfeest. Stippel een reis uit. Het kan niet gek genoeg, want de daadwerkelijke uitvoering is niet noodzakelijk. Kortom: maak plannen.

Ongeluk zit in een klein hoekje. Geluk ook.

Kookdromen

Mieke gaat naar de supermarkt en slaat daar allerhande groenten, kruiden, vlees en deegwaren in. Aubergines, venkel, alfalfa, zongedroogde tomaatjes, olijven, noten, noem maar op. Wat ze ermee gaat maken weet ze nog niet, want ze kookt nooit recepten na. Wel leest ze veel kookboeken, waarin ze inspiratie opdoet voor allerlei vreemdsoortige combinaties. Eenmaal in haar keuken met het indrukwekkende fornuis bedenkt ze ter plekke welke gerechten ze gaat bereiden. Het liefst pakt ze uit voor grote gezelschappen. Geen groter genoegen dan iedereen te zien smullen. Het is een wonder hoe ze dat telkens al improviserend weer voor elkaar krijgt. Want Mieke heeft geen reukvermogen meer en vaart grotendeels op de reacties van haar eters om tot haar succesgerechten te komen.

Helaas heb ik onlangs de jongste creatie van Mieke moeten missen: kip in zoutkorst. Al dagenlang droom ik er nu over hoe dat gerecht gesmaakt moet hebben. In mijn hoofd dwarrelen de smaaksensaties rond van sappige kip met knoflook en mediterrane keukenkruiden. En ik stel me voor hoe je zo’n harde zoutkorst met de nodige kracht moet openbreken en welke verfijnde aroma’s daarbij vrij komen. Om het daadwerkelijk te bereiden moet ik nog even wachten totdat de renovatie van ons huis achter de rug is. Maar in mijn hoofd kan ik het dus al ruiken. Kookdromen is ook lekker.

De achtertuin van mijn jeugd

Verlies van biodiversiteit gaat doorgaans over stervende mangrovebossen in Brazilië of oprukkende woestijnen in Afrika. Een interview met een provincie-ambtenaar bracht het thema vanmiddag direct terug naar de achtertuin van mijn jeugd.

In die tijd was ik meerdere keren per week te vinden in een rommelig bosje vol modderige kronkelpaadjes dat bekend stond als het heempark. Mijn vriendinnetje woonde aan de Dorpsstraat, waar haar ouders het te druk hadden met de winkel om ons al te nauwkeurig in de gaten te houden. Vaak wipten we langs de werkplaats van de winkel naar achteren, hup, langs de serie krakkemikkige opslagschuurtjes. Dan staken we een onverhard pad over vol waterplassen, dat niet voor niets de naam Vloeiweg had gekregen.

Het heempark had in mijn ogen niets wat op een park leek. Hier geen uitgestrekte grasvelden of bloeiende rozen, maar rommelige struiken, veel drassige stukken en boomstammen die nooit opgeruimd werden. Maar dat maakte niet uit, want we konden hier in alle rust rondbanjeren om eindeloos het wel en wee van onze pophelden te bespreken.

Op dit moment is een miniem paadje langs de Voorste Stroom het enige restant van het heempark. De rest van het groene gebied is nu de standplaats van een groot gebouw met gladgeschoren groene gazons er om heen. De konijntjes die er vorige zomer nog buiten huppelden, hebben deze winter door de bouw van grote stadsvilla's hun laatste leefgebied verloren. De oorspronkelijke natuurwaarde van dit gebied heeft daarbij kennelijk weinig ter zake gedaan.

Vanmiddag vertelde de niets vermoedende ambtenaar dat de gemeente in samenwerking met het waterschap het beekdal van de Voorste Stroom dit jaar zal inrichten als ecologische zone met een natuurbos en amfibieënpoelen. De vervuilde waterbodem wordt verwijderd, waardoor het leefgebied voor land- en waterdieren wordt verbeterd. Op die manier moeten ook karakteristieke vissoorten weer terugkomen in de Stroom.

Prachtige plannen natuurlijk, die je als argeloze luisteraar alleen maar kunt toejuichen. Tenzij je weet wat er inmiddels allemaal verloren is gegaan. Kennelijk moet er eerst iets vernietigd worden voordat er weer iets opgebouwd kan worden.

Gedachten spinnen

Mooie, inspirerende, onverwachte gedachten spin je zo:

1. Zorg voor een overvloed aan bronnen
Voor inspiratie heb je bronnen nodig. Ga dus voortdurend op zoek naar nieuwe impulsen. Zelf lees ik vaak achtergebleven kranten en tijdschriften in de trein. Of ik ga naar een boekwinkel en sla kris-kras nieuwe boeken open.

2. Raap woorden
Speur overal naar mooie woorden. Op billboards, in puzzels of taalwebsites. Of luister naar cabaretiers en dichters. Wat vondsten: polderiek, war on error, soul searchen, de Krentenier (de naam van een Vlaams blad voor zuinige mensen)

3. Doe hersengymnastiek
Voor routine-denkwerkjes leggen gedachten in onze hersenen steeds dezelfde routes af. Voor het krijgen van nieuwe ideeën moeten in de hersenen dus nieuwe verbindingen gelegd worden. Je kunt je brein hiertoe stimuleren door een vorm van hersengymnastiek te doen. Een moeilijke puzzel maken of een gedicht schrijven, bijvoorbeeld. Maar ook een sport waarbij coördinatie van ledematen een belangrijke rol speelt, bewijst goede diensten. Ikzelf speel djembé, waarbij je zowel de linker- als rechterhand veel gebruikt en moet wisselen in ritme en toon. Goed om de samenwerking tussen linker- en rechterhersenhelft te activeren.

4. Ga stofzuigen of tuinieren ...
...of iets anders wat weinig denkinspanning vraagt. Als je iets met je handen doet, krijgen gedachten de vrije loop. Een stiltewandeling in de vrije natuur, maar ook saaie vergaderingen of kerkdiensten kunnen buitengewoon inspirerende activiteiten zijn! Gun je hersenen dus die kans.

5. Leg losse invallen vast
Gedachten vliegen weg als je ze niet vastlegt. Zorg dus voor notitieblokjes op vele plekken. Eenmaal op papier gezet, komt de uitwerking van de gedachte er vaak vanzelf achteraan.

6. Maak een ideeënarchief
Berg ideeën op in mapjes, boekjes, kaartenbakken, tekenblaadjes of weblogs. Losse gedachten gaan in zo'n archief verbindingen aan en zorgen zo voor nieuwe ideeën. Door een ordening aan te brengen, ontstaan samenhangende plannen of gedachtevormsels.

7. Gebruik muziek

Met muziek kom je in de juiste stemming om je gedachten te laten dwarrelen. Psycholoog René Diekstra beveelt in Gezond Nu aan om minstens tien minuten naar de Mattheus Passion te luisteren alvorens een moeilijk denkprobleem bij de kop te pakken. Door deze muziek kom je in een beschouwende stemming. Ook andere zintuigen zijn te prikkelen om in een ideeënmakende stemming te komen. Zo schijnt een gele ruimte volgens kleurentherapeuten buitengewoon goed te zijn voor het stimuleren van creativiteit.

8. Neem de tijd
In één keer een groots plan opzetten leidt vaak tot een grote mentale blokkade. Maar in stukjes gehakt, lukt het wel. Op die manier ben ik er bijvoorbeeld in geslaagd om mijn denkbeeldige levensloop voor de komende veertig jaar uit te schrijven. Geef ideeën dus de kans om te rijpen en uit te dijen. Plannen moeten kunnen groeien.

9. Of neem de ruimte...
Dat was tenminste de overtuiging van Oom Dagobert Duck. In één van de strips van Donald Duck zegt hij, al ijsberend door een enorme zaal: "Ik heb meer ruimte nodig voor inspiratie."

Denkbeeldige levensloop

15 september 2048
Goudkleurige bladeren dwarrelen traag naar beneden. De herfst valt vroeg in dit jaar, zie ik vanuit mijn bed. De hele zomer heb ik door de openslaande tuindeuren van mijn slaapkamer de planten zien groeien en bloeien. De oostindische kers heeft het lang volgehouden. Nu zijn de deuren dicht en moet ik mij licht oprichten om nog iets van de tuin te kunnen zien.
De laatste jaren heb ik alleen doorgebracht in dit buitenhuis. Mijn kleurrijke sierraden heb ik aan mijn kleindochters gegeven. Mijn memoires zijn opgetekend. Na mijn dood zullen mijn zoons dit laatste boek publiceren onder de naam Woorden op Wolken. Mijn leven is klaar.

Sterven doe ik op 81-jarige leeftijd in een buitenhuis in Amersfoort aan Zee. Zo heb ik bedacht in mijn denkbeeldige levensloop, naar een idee van kunstenaar Eric Wie. Hij bedacht een Curriculum Illusione, de tegenhanger van het Curriculum Vitae. In het CV staat een feitelijke terugblik op je leven, het CI bevat de dromen en plannen voor de jaren die nog voor je liggen.

Het is wel wat griezelig om mijn eigen sterfomstandigheden, ziekten die mij treffen en de tegenslagen voor mijn geliefden te voorspellen. Maar ook inspirerend. Zo weet ik dat ik over enige jaren met mijn werk nog eens een heel nieuwe koers insla, dat we nog grote reizen gaan maken naar het Verre Oosten, dat ik ga zingen bij een koor met wereldmuziek en dat ik nog diverse boeken ga schrijven. Vooral het Gekke-Soepen-Kookboek wordt een enorm succes. Eerst komen er jaren van creatieve ontwikkeling, schrijven en ontdekkingen, daarna breekt het tijdperk van reflectie en oogsten aan.

Het bedenken van mijn eigen toekomst geeft vooral ook het gevoel dat mij en mijn geliefden nog heel wat moois te wachten staat. Je heden vormgeven vanuit de toekomst, je zou er zomaar zin in krijgen.

Als ik maatschappelijk uitvindster was...

.... Zou ik een methode bedenken om de grijzige grauwheid uit Nederland weg te werken. De lucht is vaak al somber genoeg; de muren, trottoirs, wachtruimten, fietsenstallingen en gangen dienen daar tegenwicht aan te bieden! Dus kom op met die verf, de bloembakken en graffiti-kunst, opvrolijken de boel! Wachtruimten op het station zou ik veraangenamen met prettige stoelen, vriendelijke kleuren en opwekkende muziek. Misschien zelfs ook wat planten. Met zoveel vriendelijke sfeer, dat hangjongeren en vandalen zich niet thuisvoelen. En een groot opschrift op het raam ter bemoediging van mensen die net hun trein gemist hebben: "Het leuke van de trein: er komt altijd weer een volgende."

.....Zou ik een manier uitdenken om alle ongewild alleenstaanden bij elkaar te brengen, vooral de alleenstaande ouders. Alle gescheiden papa's en mama's gun ik samen weer een nieuw leven. Nu nog een goede manier om hen te matchen voor een duurzame relatie.

....Zou ik de zieken- en verpleeghuizen onderwerpen aan een grondige make-over, zodat zorg en warmte terugkeren in de zorg. Natuurlijk zijn ze er bij bosjes, de verpleegkundigen en artsen die wél alle aandacht geven aan patiënten. Maar helaas is er op veel plaatsen ook een schrijnend gebrek aan liefdevolle aandacht, variërend van patiënten die niet op een normale manier naar de wc gebracht kunnen worden tot verwarde mensen die op een stoel vastgezet worden, zodat ze niet kunnen weglopen. Het is triest als je als patiënt zelf er achteraan moet zitten om je tanden gepoetst te krijgen of je pillen te kunnen slikken, omdat de verpleegkundigen dat nalaten.
Er moeten toch manieren zijn om je ziekbed in alle rust door te kunnen brengen, je concentrerend op de zaken die er werkelijk toe doen. Met een fijne kapster die langskomt om iedereen die dat wil te wassen en te knippen. Een masseur die schouders een fijne kneedbeurt geeft. En eigen kamers waarin je voldoende privacy hebt om je tijd met je geliefden door te brengen.

Lief bed,

"Het bed is een luxueuze plek voor mij. Ik zou het voor geen troon ter wereld willen ruilen."
- Napoleon Bonaparte

Het is voor jou natuurlijk geen onverwachte bekentenis, maar laat ik het nu toch maar eens luid en duidelijk uitspreken. Ik heb een haat-liefdeverhouding met jou. 's Avonds wil ik niet naar je toe, 's ochtends wil ik je niet verlaten.

Dat heeft uiteraard zijn prijs. 's Ochtends altijd in de hoogste versnelling om de verloren tijd in te halen, overdag zo nu en dan een dipje, waterige ogen, wallen zelfs. De interne klok regelt iedere avond om een uurtje of acht dat we helemaal inzakken. Moeten we nog duidelijker gewaarschuwd worden?

Maar op een wonderlijke manier slagen we erin iedere avond tussen 22.00 en 23.00 weer op stoom te raken. Allerlei plannen, ideetjes, de zucht naar kennis, die komen dan ineens aan de oppervlakte. Zou er zoiets als avondadrenaline bestaan?

Goede voornemens om vanavond vroeg naar bed te gaan - nee, nu écht! - sneuvelen telkenmale weer in die stemming van opbruisende energie. Slapen kan altijd nog.

Welterusten bed, slaap lekker.

Zorg zelf voor nieuwe inspiratie

Iedereen zit wel eens op zijn werk om inspiratie verlegen. Dan kun je natuurlijk een wandelingetje gaan maken. Maar bedrijven zouden ook het krijgen van nieuwe inspiratie actief kunnen aanzwengelen. Daar hebben zij immers alle belang bij!

Enkele ideeën:

1. Een inspiratieboek
Wie een nieuwe keuken wil aanschaffen of een tuin laat aanleggen, kan bij keuken- en tuinbedrijven zogeheten inspiratieboeken doorbladeren om op ideeën te komen. Dus waarom niet iets soortgelijks op kantoor? Een groot boek met knipsels, invallen en voorbeelden van anderen, dat je kunt doorbladeren. Het kan op allerlei terreinen: best practices, tips, handige strategieën, methodes van de concurrent. Maar ook spreuken, grapjes en tekeningetjes mogen erin. Alle medewerkers worden uitgenodigd om een bijdrage te leveren.

2. Spreuken aan de muur
Hang spreuken en blaadjes uit scheurkalenders op de muur. Allerlei knipsels en foto's aan de wand mogen er ook bij. Door ze te lezen word je even op totaal andere gedachten gebracht.

3. Een stiltekamer als inspiratorium
Het inspiratieboek kun je neerleggen in een stiltekamer, waar ieder zich even in alle rust kan terugtrekken. Andere dingen die hier inspiratie kunnen bieden: fotoboeken, kleurrijke stenen, abstracte kunstwerken, een 'boom' met gekke dingen erin.

4. Een grappig schilderij of een lachspiegel
Door te lachen krijg je weer energie. Ook goed om te gebruiken als je met klanten belt. Als je mondhoeken omhoog krullen, praat je immers ook vriendelijker!

5. Een ideeënlogboek
Wie als individuele werknemer zelf inspiratie wil krijgen, kan zijn eigen ideeën verzamelen in een logboek. Voor alle losse invallen en onuitgewerkte ideeën, maar ook voor interessante observaties of treffende citaten uit artikelen.

Droombestemmingen