Beter brainstillen

Ideeën verzinnen doen we vaak onder tijdsdruk. In veel gevallen is daar ook niets mis mee. Een moeder die tien minuten haar kind kwijt is, is de creatiefste persoon op aarde, hoorde ik laatst iemand zeggen. Herkenbaar!

We bedenken vlug een aantal plannen, gaan ermee aan de slag en al gaandeweg ontstaan er nog meer ideeën. Ze buitelen vaak over elkaar heen en er valt vaak genoeg te kiezen. Zo'n snelle ideeënstorm is leuk en geeft energie.

Toch weten we ook dat de meest originele ideeën ontstaan als er meer tijd voor genomen wordt. Ik interviewde deze week een medewerker van een organisatie, die in een groep maar liefst zes uur lang ideeën bedacht had voor nieuwe producten en diensten. Door telkens nieuwe prikkels te krijgen, ontstonden er steeds meer ingevingen. Ze was zeer verbaasd hoe creatief ze met haar team kon zijn. De meest waardevolle ideeën waren in het laatste half uur bedacht, stelde ze terugblikkend vast

Vernieuwende ideeën ontstaan als je langer doorgaat

Er komen meer en betere ideeën als je langer doorgaat. Dat was een eyeopener voor deze medewerker. Al die snelle ideeën zijn wel leuk, maar ze liggen ook vaak voor de hand. Het zijn meestal ideeën die je ergens opgepikt hebt of die al eerder uitgevoerd zijn. Als je langer doorgaat met ideeën bedenken (en daarbij diverse technieken gebruikt), is er een grotere kans dat er iets echt vernieuwends uit de bus komt.

Bij het ideeën bedenken was bovendien bij dit team bewust ruimte ingebouwd voor 'incubatie'. Dat is 'suddertijd' voor je hersenen, zodat je onderbewuste de gelegenheid krijgt om alle informatie en prikkels te verwerken en met nieuwe ingevingen te komen. Wandelen, slapen, een spelletje spelen: het helpt allemaal om afstand te nemen en je onderbewuste aan het werk te zetten.

Het gaat er dus om veel méér tijd te nemen voor het creatieve proces en je minder te laten opjagen door de tijdsdruk. Daar is een mooi woord voor: brainstillen, de tegenhanger van brainstormen. Door afstand te nemen en alles te laten bezinken vergroot je je ideeënkracht en verbeter je daarmee ook het uiteindelijke resultaat. Langzamer, maar uiteindelijk misschien toch sneller. If I’m slowly, it’s because I am in a hurry.

Verder lezen:

• Zeven keer lof der loomheid
• Noodzakelijke stappen voor goede ideeën
  

Leer lenig denken

Ideeën nodig om je creatieve denkvermogen op te rekken? In het boek Lenig denken, technieken voor creatieve denkkracht lees je een groot aantal ideeën en oefeningen, die je op je werk en in je privéleven van pas komen.
Bestel het boek direct bij Managementboek.

Mis mijn volgende artikel over ideeën niet

Sigrid van Iersel is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij helpt bij het verzinnen van meer en betere ideeën en laat in verhalen voelen waarom ze belangrijk zijn.
Gemakkelijk op de hoogte blijven van deze artikelen? Vul dan hier je e-mailadres in en ontvang automatisch een mail bij de publicatie van ieder nieuw artikel.

De spanning tussen controle en loslaten

Door te plannen en te regelen houden we de controle over onze mailbox, onze agenda, onze afspraken en daarmee ook ons leven. Jammer, want veel inspiratie krijg je niet als je alles onder controle houdt.

Volle agenda’s en actiepuntenlijsten. Veel moeten en veel willen. Niets willen missen. De dingen goed doen en alle afspraken nakomen. Als ik niet oppas, ben ik de hele dag bezig met plannen, regelen, mails wegwerken en klusjes uitvoeren. Eenmaal in de juiste ‘state of mind’ heb ik aan het eind van de dag inderdaad een lijst afgevinkte actiepunten. Heel erg Getting Things Done. Alles helemaal voor elkaar…

… of toch niet? Want echt tevreden voel ik me niet. Waar is in dit rijtje de rust gebleven, die nodig is om nieuwe ideeën te laten opborrelen? Op welke moment heb ik gelegenheid gehad om afstand te nemen van het brandjes-blussen en een koppeling te leggen met de hogere doelen, die ik in mijn leven heb? Wanneer geef ik mijn brein de kans om met andere oplossingen te komen dan de meest voor de hand liggende?

Ideeën krijgen heeft te maken met een bepaalde staat van ontvankelijkheid, die je krijgt als je de touwtjes laat vieren. Je moet dus in staat zijn de controle los te laten en je hersenen te laten dwalen. Die toestand bereik je als je in een hangmat ligt te dagdromen. Of als je helemaal opgaat in het spelen van een muziekstuk. Albert Einstein ging vaak vioolspelen als hij vast zat met een probleem. Door het improviseren van melodieën maakte hij zijn geest los en kreeg hij gemakkelijker nieuwe ingevingen.

Op een dag dat ik veel te doen heb, staat mijn hoofd absoluut niet naar het liggen in een hangmat. Zodra ik er in lig, wil ik er weer uit, want mijn hoofd is druk-druk-druk. Tegelijkertijd verlang ik enorm naar rust in mijn hoofd. Sterker nog, ik heb het idee dat die rust in het verschiet ligt als ik mijn actiepunten heb weggewerkt. Terwijl ik verlang naar vrijheid in mijn hoofd, ben ik vooral bezig met controle, planningen en actiepuntenlijsten.

Kan het ook anders? Gelukkig wel. Om het patroon te doorbreken van actie-planning-controle moet je doelbewust andere dingen doen. Ruimte maken in je agenda om ideeën te krijgen, bijvoorbeeld. Bij de meeste mensen lukt het prima om in een ontvankelijke staat van denken te komen als ze in beweging zijn: lopend, fietsend, in de auto of de trein. Het is alsof de beweging ervoor zorgt dat je je aandacht nergens meer bewust op richt en daardoor ontvankelijk raakt voor nieuwe invallen.

Maar hoe kun je nou gaan wandelen als je een overvolle lijst met actiepunten hebt? De kunst is om de goede mix te vinden tussen rust om ideeën te krijgen en actie om plannen uit te voeren. De controle even loslaten en daarna weer oppakken. Het is een voortdurende wisselwerking tussen vastbijten en loslaten, hollen en stilstaan, drukte en ontspanning.

Om creatief te kunnen zijn - en daarmee voor bétere oplossingen te zorgen - moet je de tijd nemen, los laten en relativeren. En dat is weer een kwestie van durven en doen. Julia Cameron bepleit in haar beroemde boek The Artist's Way voor de ‘kunstenaarsafspraak’. Daarbij plan je elke week een afspraak met jezelf van bijvoorbeeld twee uur om een voorstelling te bezoeken, buiten te lopen, op het strand te zitten of iets anders te doen waar je blij van wordt en dat je inspiratie oplevert. De bedoeling is dat je dit in je eentje doet en dat je jezelf voedt met nieuwe inspiratiebronnen.

Ik ga toch maar een wandeling inplannen in mijn agenda.

Reacties welkom
Herken je dit verhaal? En wat doe jij om de spanning tussen controle en loslaten te verlichten? Ik lees graag jullie reacties!

Verder lezen:

• Trakteer je brein op een pauze
• Improviseren kun je leren
• Wat we kunnen leren van Albert Einstein
  

Trakteer je brein op een pauze

Afzondering en rust zijn de belangrijkste voorwaarden om nieuwe ideeën te krijgen. Sta je zelf dus toe om de dagdromen en trakteer je brein op een rustpauze.

Mozart zei dat hij zijn beste ideeën kreeg als hij helemaal alleen was. Bijvoorbeeld als hij in een koets zat, of een wandelingetje maakte na een goede maaltijd of ’s nachts wanneer hij niet kon slapen. Dan hoorde hij plotseling spontane passages, die hij zo uit kon schrijven. Albert Einstein lag midden op de dag naar het plafond te staren om te luisteren wat er in zijn hoofd gebeurde.

Inspiratie begint als een zintuiglijke ervaring in de vorm van een flard, een voorstelling of een visioen. Deze inspiratie krijg je meestal niet achter je bureau, maar op onverwachte momenten: als je je hond uitlaat, op de fiets of tijdens een schoonmaakkarweitje. In een moment van rust lijken dit soort ingevingen spontaan binnen te komen zonder dat je er moeite voor hoeft te doen.

Dat je juist in deze omstandigheden ineens het antwoord weet op een lastig probleem, komt omdat je in ontspannen toestand gemakkelijker vaste patronen kunt loslaten. Je hersenen zijn aan het werk met eerder opgeslagen informatie en proberen allerlei nieuwe combinaties uit. Dit proces noemen we incubatie. Je geeft eigenlijk je brein de tijd om op een vraagstuk te broeden, terwijl je ondertussen wat anders doet.

Als je meer en betere ideeën wilt krijgen, moet je dus meer incubatietijd inbouwen, oftewel zorgen voor meer rust. Dat doe je zo:

1. Sluit je af

Sluit jezelf regelmatig af van de buitenwereld, want creativiteit bloeit op in afzondering. Wanneer er rust is, kun je jezelf focussen op je eigen gedachten of mijmeren. De belangrijkste eigenschap van creatieve mensen is het vermogen om zich af te zonderen, meldt Leo Babauta, schrijver van het blog Zenhabits.

2. Doe een dutje

Het lijkt contraproductief, maar onderzoek toont aan dat mensen productiever en doortastender worden naar een dutje. Een tussendoorslaapje getuigt niet van luiheid, maar is juist nuttig om je creativiteit te bevorderen.

3. Leg je vraagstuk in de week

Zit er geen deadline aan je project en heb je geen enkele inspiratie? Leg het hele plan een poosje weg. Je hersens zullen het niet belangrijk vinden en er weinig acht meer op slaan. Het idee kan ondertussen gisten in het diepere, onbewuste deel van onze geest, waarover we minder controle hebben. Door de druk op een project op deze manier te verlagen, bestaat de kans dat het in je onderbewuste juist tot wasdom komt en dat de kurk van de fles gaat.

4. Ga een blokje om

Als je een drankje haalt bij de koffieautomaat of een blokje om gaat, kun je zomaar verrast worden door een bruikbare ingeving. Laat je onderwerp dus even liggen en ga regelmatig even lopen. Een wandelingetje is een ideale manier om je hoofd helder te krijgen, een soort vakantie voor je hoofd.

"Legs are the wheels of thought."
G.K. Chesterton

Verder lezen:

• Helpt het slimme onderbewuste jou aan een goede oplossing?
• Wacht voor het beste resultaat
• Inspiratie nodig? Ga ijsberen

Bloggers, die voortborduren op dit blogartikel:

• Pauze voor je brein
• Luieren levert wat op
• Rust roest niet

Meer inspiratie?

Sigrid van Iersel (Verhaallijnen, Den Haag) is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij is auteur van de boeken Lenig Denken en Toverballen voor het Brein en ontwikkelaar van het online trainingsprogramma Excelleren met Ideeën.

Krachtig Creatief (2): Wacht voor het beste resultaat

Eén van de meest effectieve dingen die je kunt doen om tot meer creativiteit te komen, is wachten. ‘Men moet bereid zijn de dingen te laten komen in plaats van zoals Konijn er achteraan te rennen’, zoals Winnie de Poeh al zei.

Mozart hoorde tijdens een ontspannende wandeling of in bed de volledige compositie van een nieuw stuk. Einstein zei dat hij de beste ideeën kreeg wanneer hij in het niets zat te staren of wanneer hij onder de douche stond. In feite was hun onderbewuste als een razende voor hen aan het werk tijdens de wandeling of de douche. “Als een zoemende netwerkserver die in alle rust complexe berekeningen uitvoert”, schrijft Berthold Gunster in het boek Ja-maar.. huh?!

Wachten is een bewuste en actieve keuze om niets te doen, want daarmee geef je de ruimte aan je onderbewuste om tot nieuwe inzichten te komen. Dat deze incubatietijd voor je hersenen tot opzienbarende resultaten leidt, is wetenschappelijk bewezen. Proefpersonen die rebussen op moeten lossen, komen tot betere prestaties als ze de tijd krijgen. Hoe langer ze pauze hielden, hoe sneller ze de oplossing vonden. Het omgekeerde geldt ook. Hoe meer we ons onder druk zetten om complexe vraagstukken op korte termijn op te lossen, des te beroerder de uitkomst de uitkomst van ons denkwerk is.

Om optimaal van de kracht van het onderbewuste gebruik te maken, kun je het volgende doen:

• Stel bewust vragen aan je onderbewuste en vertrouw op de antwoorden die je krijgt.Voor een helder antwoord moet je een duidelijk probleem, raadsel of wens formuleren. Houd het probleem of de vraag voortdurend in gedachten. Of schrijf de vraag op een briefje.
  
• Vul de vraag aan met een overvloedige hoeveelheid relevante informatie. Hoe meer hoe beter. "Alles wat je leest vergaat in je geest tot een soort humus, een voedingsbodem waar nieuwe dingen op kunnen groeien", zei Tolkien.
  
• Zodra die informatie eenmaal in ons brein is gestopt, is het vooral een kwestie van wachten. De kunst is om echt niets inspannends te doen. Zodra je dat wel doet, geef je het onderbewuste namelijk een nieuwe opdracht en dat is niet de bedoeling. Door simpele bezigheden als afwassen, wandelen, dagdromen en onkruid wieden neemt de activiteit van de linkerhersenhelft af en heeft de rechterhersenhelft min of meer vrij spel.
• Om de hersenen in de juiste stemming te brengen, kun je gaan floaten of naar barokmuziek luisteren, zoals Pachelbels Canon in D. Door de 60 tot 64 tellen per minuut geeft barokmuziek een rustgevend effect, die onze hersenen in de alfastaat brengen. In deze ontspannen en tegelijkertijd alerte toestand staan we meer open voor ingevingen. Meditatie geeft een soortgelijk effect.
• Lees meerdere boeken tegelijkertijd. Vroeger las ik een boek met het idee dat het zo snel mogelijk uit moest zijn. Ik vond het heel vervelend dat ik telkens weer in een nieuw exemplaar begon, alsof ik niet gedisciplineerd genoeg was om het ene boek eerst netjes uit te lezen. Op dit moment maakt het me niets meer uit. Het is juist fijn om meerdere boeken tegelijk te lezen. Een hoofdstuk in het ene boek, dan wat dwarreltijd om je gedachten erover te laten gaan, dan weer wet volgende boek. Misschien levert het een gedachte op over het verband tussen beide boeken. Het levert me meer op dan een boek van A tot Z in één keer uitlezen.
• Noteer ideeën en ingevingen direct, anders zijn ze verdwenen. Intuïtieve flitsen komen tijdens het sporten, bij een feestje of bij het ontwaken. De Amerikaanse dichter en filosoof Ralph Waldo Emerson vergeleek een goed idee met een vogel die voor je neerstrijkt. "Je gaat weer door met je werk, je kijkt daarna weer op en de vogel is gevlogen." Zorg dus dat je altijd een notitieblokje bij je hebt!

Verwante stukken, die ik eerder over dit onderwerp schreef:

• Een nachtje erover slapen
• Het belang van een notitieblokje
• Ideeën in de hogedrukpan
• Zeven keer lof der loomheid
• Dwarreltijd
  
• Voer voor je rechterhersenhelft

Krachtig Creatief
De beste creativiteit is het resultaat van goede gewoontes, beweert de auteur Joan Duncan Oliver in het boek 'Geluk, leven in balans'. Gewoontes zijn aan te leren. Daarom presenteer ik op dit weblog een aantal krachtige creatieve technieken, die samen een verzameling goede gewoonten vormen voor meer ideeënrijkdom. Het eerste deel 'Ga weer spelen' verscheen op 16 mei 2009.

Ideeënmaker gezocht: een creatieve denker binnenhalen in je organisatie

Een creatieveling binnenhalen is 'linke soep' - door Jasper (10)

Je ziet het in heel veel personeelsadvertenties opduiken: "een creatieve of innovatieve persoonlijkheid gevraagd". Niet alleen productontwikkelaars of copywriters moeten vindingrijk zijn, maar ook administratief medewerkers, peuterleidsters of verzekeringsagenten.

Toch blijft creativiteit in deze vacatureteksten een vaag begrip. Een creatieve denker in je organisatie binnenhalen omdat je wilt innoveren, wat betekent dat eigenlijk?

• Een ideeënmaker is een nieuwsgierige onderzoeker die zichzelf voortdurend vragen stelt. Bij vergelijking van karaktereigenschappen die uitvinders met elkaar gemeen hebben - maar ook bij Leonardo da Vinci - komt vaak het volgende rijtje bovendrijven: slimheid, vasthoudendheid, heel goed zijn in onverwachte associaties, nieuwsgierigheid en onafhankelijkheid. Maar bovenal verdragen zij geen imperfectie van de dingen om zich heen. Zij blijven denken, zoeken, wroeten en verlangen naar iets beters, net zolang zij een antwoord gevonden hebben.
  

• Een ideeënmaker weet zich los te weken. ‘Als een idee in eerste instantie niet volstrekt belachelijk is, is er uiteindelijk weinig hoop voor’, zei Albert Einstein. Een ideeënmaker is een persoon die in staat is ‘anders te zien’ en onverwachte invalshoeken kan kiezen. Open staan voor het totale andere, dáár gaat het bij creatieve denkers om. Dat vraagt om speelsheid en gedrevenheid. Wie echt creatief is gaat onverwachts te werk, is onafhankelijk, ziet aarzelingen als iets positiefs en bouwt niet op zekerheden.

• Een ideeënmaker legt zichzelf geen beperkingen op. Wie onder hoge tijdsdruk aan een heel concreet omschreven opdracht werkt, loopt het risico het ei van Columbus te missen. Een ideeënmaker houdt zijn zoektocht in het voortraject juist heel breed en begint niet meteen naar een concrete oplossing te zoeken. Fuzzy front end, heet dat. Daarvoor is ook lef nodig. Hoe radicaler de stijl van problemen oplossen - dat wil zeggen hoe meer gebruik van intuïtie en andere werkwijzes waarbij linker- én rechterhersenhelft ingezet worden - hoe innovatiever.

• De ideeënmaker werkt hard. De ideeënmaker heeft relatieve rust nodig om creatief te kunnen zijn, maar is geen lummelaar. Van alleen maar 'genieten' word je niet creatief. Hij komt met veel plannen en initiatieven, zoekt naar oplossingen en maakt daarbij zo nodig uitstapjes naar allerlei andere vakgebieden. Een ideeënmaker is zeker niet alleen actief van negen tot vijf.
  

• Een ideeënmaker is een persoon die op het juiste moment zijn ideeën kan evalueren, schiften en nieuwe combinaties maken. Een manier daarvoor is bijvoorbeeld de combinatie van oude en nieuwe technieken (crossovers). Als A niet werkt, kun je overgaan op optie B. Maar je kunt ook de goede dingen van A verrijken met de pluspunten van B.

• Een ideeënmaker is een doorzetter bij het concretiseren en het ‘verkopen’ van zijn ideeën. Hij gaat de boer op met zijn idee, is bestand tegen frustraties en is niet bang om ruimte voor zichzelf te regelen. Doorzettingsvermogen is een vereiste, omdat hij voortdurend 'ja-maar-zeggers' op zijn pad vindt.
  

• Een ideeënmaker durft fouten te maken. Risicomijdend gedrag is fnuikend voor de vindingrijkheid. Fouten maken hoort er dus bij. Het grootste gevaar is juist dat een team van innovatieve medewerkers te langzaam fouten maakt. Waar het om gaat is de onvermijdelijke foutjes maken in een stadium dat je er nog van kunt leren.

• Een ideeënmaker ligt vaak dwars. Een ideeënmaker heeft vaak een dwarse en rebellerende houding. Daarvoor moet hij natuurlijk wel de kans krijgen van zijn omgeving, die afwijkende meningen moet tolereren. Want hoe beter de relatie is tussen chef en medewerker, hoe innovatiever de medewerker zich gedraagt.

En daarmee ligt de bal dus weer bij de organisatie zelf, die de ideeënmaker zoekt. Die moet bereid zijn om de medewerker dwars door conventies en afspraken heen te laten opereren en fouten te laten maken. Zo niet, dan is het raadzamer een minder creatief persoon te zoeken.

Zeven keer lof der loomheid

Rafaëlparaplu op de Ponte Vecchio in Florence

Snelheid geldt als een grote deugd, maar het leven als een diesel is zo gek nog niet. Zeven redenen om de loomheid te prijzen.

1. De werkbij
Een werkbij in de zomer wordt zes weken oud, terwijl winterbijen ongeveer zes maanden blijven leven. Dat komt omdat de werkbijen in de winter nauwelijks wat hoeven te doen. De bijenkoningin steekt helemaal geen poot uit (op het leggen van eieren na dan) en kan wel zes jaar blijven leven. Leeuwen en ijsberen die in een dierentuin liggen te luieren, worden tweemaal zo oud als hun soortgenoten in de vrije natuur. De moraal van dit verhaal? Luiheid loont. (Bron: Lof der Luiheid, Peter Axt en Michaela Axt Gademann)

2. Sporten is niet nodig
Levenslang sporten laat je twee jaar langer leven, maar dan heb je wel in totaal twee levensjaren tegen je zin moeten sporten. Dagelijkse activiteiten als werken in de tuin, ramen lappen of traplopen zijn voldoende om gezond en fit te blijven.

3. Lanterfanten
De Nederlandse economie heeft niet te lijden onder ons gebrek aan werklust, maar heeft er last van dat we te hard werken. Er moet meer geluierd worden, zodat de beste ideeën komen boven drijven. Dagdromen, een beetje lanterfanten en mijmeren bieden bovendien ruimte om traag en aandachtig de dingen van alledag te beleven en van het leven te genieten.

4. Lof der luiheid in de negentiende eeuw
Gezwoeg en geploeter leiden tot akelig gezweet, vonden welgestelde negentiende-eeuwers. Overtuigde levensgenieters weigerden zich te laten gebruiken als domme werkkracht en hersenloze consument. Misschien hadden ze groot gelijk. Tijd voor een terugkeer van traagheid als modeverschijnsel. (Bron: Lof der Luiheid, Tom Hodgkinson)
5. Lazy evaluationLuie evaluatie is een techniek in programmeertalen waarbij een berekening wordt uitgesteld tot het moment dat een resultaat van de berekening daadwerkelijk nodig is. Deze werkwijze levert verbeterde prestaties op, onder meer omdat overbodige berekeningen vermeden worden.

6. Veel problemen lossen zichzelf op
Ik ken een manager die bijna al zijn post direct weggooit. "Als het dringend is, sturen ze het nog wel een keer", zegt hij. En zo is het. Veel problemen lossen zich vanzelf op. Zelf in actie komen is dus lang niet altijd nodig. Soms kun je dat zelfs beter niet doen!

7. Een diesel gaat langer mee
De motor van een raceauto is na 250 kilometer totaal versleten, maar met een diesel haal je honderdduizenden kilometers. Leven als een diesel is dus zo gek nog niet.

Interessante links:

• Lof der luiheid, wenken voor de beoefenaar
• Website over lanterfanten, een veredelde vorm van onthaasten

Winterkost (1)

Puzzelsoep

Januari is de maand waarin de dieetboeken van Sonja Bakker nóg beter verkopen dan anders (ze staat nu met drie boeken in de top 10 van best verkochte boeken), terwijl de verkoop van kookboeken van Jamie Oliver en anderen juist enorm inzakt. Het is de maand van stormweer, snotterneuzen en somberheid over mislukte goede voornemens. Het is een maand zonder Beaujolais Primeur, kerstmarkten, Pasar Malams, Carnaval, landgoedfairs of andere evenementen. Het is zelfs de maand zonder FEEST.

Er zit maar één ding op. Je terugtrekken in het huiselijke fort en zelf januari groots vieren. Gordijnen dicht, kaarsjes aan, chocolademelk of glühwein erbij. En dan verder nog....

• Kook troostsoep. Janneke Vreugdenhil besteedt deze week op haar weblog van nrc.next aandacht aan supersoepen voor uiteenlopende gelegenheden, die opgeluisterd worden met een hartverwarmende smakelijke dikke brij. Aanrader!
• Maak puzzelsoep. Voor kinderen die uitgekeken zijn op hun oude puzzels. Alle puzzelstukjes in één grote pot, goed mengen en puzzelen maar.
• Stuur een wenskaartje, maar dan anders dan anders. Met gebouwen bijvoorbeeld.
• Doe een handstand en plaats de foto op Handstanddoorhetganseland.
• Houd een pyjamadag. Huiselijk en zuinig, de ultieme onthaasting.
• Bouw je eigen huis of toekomstige woning van Lego.
• Organiseer je eigen dipfeestje: groenten, brood, soepstengels, worstjes en gehaktballetjes met dipsaus , lekker eten met je handjes. Doop het in een pindadip, pestodip, tomatensalsa of aioli. Daarna fruit in een chocoladedip of vanilledip. Eigenlijk een ànti-dipfeest dus, effectieve bestrijder van de januaridip.
• Haal tussendoor even een frisse neus. Welke kant gaan we op, jongens? Willem gooide een muntje op. Kop was links, munt was rechts. Bij een driesprong kwamen we in de problemen. Maar leuk was deze dwaaltocht wel!
• Weer binnen? Bezoek een museum vanuit je leunstoel. Zoals dit literaire virtuele museum voor de bijna negentigjarige Hella Haasse. Helaas gaat het pas op 5 februari open!
  

Slowe start

Nee, de start vannacht van het nieuwe jaar was allerminst slow! We hebben gedanst dat de stukken er vanaf vlogen. Super!

Na de slowe decembermaand mag het nieuwe jaar ook slow van mij worden. Minder hollen en draven, meer in het hier en nu. Zeg maar volgens de principes van 'mindfullness', waarover ik ineens opvallend veel hoor. Slow, het hangt helemaal in de lucht. 2008 wordt het jaar van Zen.

NB. Te druk voor een slow leven? Probeer een online cursus time- en zelfmanagement...

Trage decembermaand

In december worden we ons weer bewust dat de tijd vliegt. Alweer bijna een jaar voorbij, terwijl er deze maand nog zo enorm veel dingen gedaan moeten worden!


Hoog tijd voor een pas op de plaats. Vertragen in plaats van versnellen, nu het nog kan in dit jaar. Een langzame afsluiting van het jaar: thuis, op school, op het werk en op een feest. Onze minibrainstorm leverden de volgende ideetjes op voor sloom leven, zodat we er een Slowe Decembermaand van kunnen maken:

SLOW ETEN:
Slow food: seizoens- en streekproducten. Eten dat met aandacht gemaakt en opgegeten wordt. Draadjesvlees en Engelse Christmaspudding die al in oktober gemaakt moet worden. Sushi. Slakken. En als je lekker eten ook nog zonder stress weet klaar te maken...

SLOW DRINKEN:
Drankjes met een hoog percentage alcohol, zodat nippen geboden is. De laatste klodders uit een fles advocaat. Een theeceremonie.

SLOWE VRIJETIJDSBESTEDING
Vissen. Mediteren. Kijken naar een bewegend haardvuurtje op televisie. Ouderwetse spelletjes, zoals sjoelen, monopoly en risk. (Spelletjesfabrikant Jumbo ontwikkelt nu familiespellen die maximaal drie kwartier duren, omdat mensen geen zin meer hebben in een langdurig spel, staat vandaag te lezen in nrc next.)

SLOWE MUZIEK
Slepende soulmuziek. Slowen.

SLOW VERMAAK
Oude kinderboeken, zoals Pinkeltje. Televisieseries uit de jaren zeventig in de herhaling. Sportmomenten in slow motion.

SLOW WERKEN
Slow management

SLOW REIZEN
Voettochten maken, reizen per pipowagen, de stoptrein nemen in plaats van de sneltrein.

SLOWE KLEDIJ
Strakke rokken met hoge hakken waardoor je niet snel kunt lopen. Of juist een prinsessengewaad met sleep, waarbij je vanzelf overgaat tot een schrijdende tred.

SLOW CITAAT

"Goede ideeën hebben - net als boemeltreintjes - vaak vertraging."
- Giovanni Guareschi.

Stiltegebied op internet

Genoeg van de drukte? Zelfs daarvoor kun je terecht op internet. Surf door naar de site of silence voor stilteplekken, spreken in stilte en muziek, waarin een stilte valt...

Mijn woordenboek (Breindrein)

Een breindrein (zelfst. nw, m) is een woord, zinnetje of lied dat langdurig en hardnekkig in je hoofd blijft hangen. Soms is het iets dat opgelost moet worden, zoals een puzzelwoord. Vooral makers van cryptogrammen hebben vaak langdurig last van breindrein. Schrijvers en dichters hebben te maken met woorden die door hun gedachten spelen, zonder dat ze weten hoe ze deze op papier moet zetten. Voor dichters is het woord breindrein daarnaast ook een zelfstandig naamwoord dat hen tot nieuwe poëzie inspireert.

Wanneer de slangen van het brein
Zich volgevreten hebben aan de dingen-
Elke klank zich tot een drein
Verlangzaamd heeft
(Paul Rodenko, Dichterschap)

Maar de rest hersens breint en dreint
(Lucebert, Zwaarte II)

In het Zuid-Afrikaans is het woord breindrein bekend als variant van het Engelse woord braindrain (kennisvlucht).

Ontdreinen (werkwoord) is het inzetten van manieren om hardnekkige gedachtestromen te kanaliseren. Met behulp van diverse meditatietechnieken, muziek of visualisatie wordt de drein weggenomen.

Zegeltje

Als je om iets ontzettend onbenulligs heel erg uit het veld geslagen wordt, moet je oppassen. De kans is groot dat je je eigen grenzen ver overschreden hebt en dat je dringend gas terug moet nemen.

Aan deze oude les moest ik vandaag denken toen mijn plan om weer eens pizza te bakken in een klein drama ontaardde. Met deze pizza wilde ik de nieuwe oven inwijden. Maar ja, ik had er niet direct bij stilgestaan dat ik vanwege de verbouwing deegroller, deeghaken en de voorraadpot met bloem heel erg goed opgeborgen had op de vliering. Deze attributen bleken op het moment suprême onvindbaar tussen alle andere dozen met keukenspullen. Daar werd ik zwaar sikkeneurig van.

STOP! HO! ALARMBELLEN!

Tijd voor tegengif. Laat ik eens bedenken wat er wel goed is gegaan vandaag, een beproefde methode. Het enthousiasme van de kinderen bijvoorbeeld, die heel graag meededen met klussen, koken en boodschappen doen. Niels, die vandaag op zwemles bevorderd is tot 'het volgende badje'. Willem, die mij uit de put praatte. En Jasper, die mij hielp met zoeken naar de deeghaken en de voorraadpot met bloem. De deeghaken hebben we niet gevonden, de bloem uiteindelijk wel (en met die pizza is het dus goed gekomen!).

Niels vertelt 's avonds graag wat het leukste van de dag is geweest. Behalve het maken van salade met meloen, ham en sla was dat vandaag het plakken van Albert Heijn-zegeltjes. Geluk is dus soms een klein plakzegeltje.

De kunst van het niets-doen II

Het eigenaardige van niets-doen is dat je niet weet wanneer je er mee op moet houden. Dat vinden ook tijdkunstenaars, die zich bekwamen in het niets-doen.

• Kunstenaar Louis le Roy bouwt een ecokathedraal. Met afvalmateriaal stapelt hij een bouwwerk op, waarbij de tijd de rest zal moeten doen.
• Hoe kun je een staat van niets-doen bereiken? Kunstenaars bestuderen het in ''Stoppen met doen".
• Van een jaarvergadering komt het maar niet, dus dan maar een eeuwvergadering. De Bond tegen de haast heeft er alle tijd voor.

De kunst van het niets-doen

Nu ze niet lang meer te leven heeft, hoeft ze niets meer van zichzelf. Alleen nog maar te aanvaarden en te genieten, zelfs van niets-doen.

Eigenaardig dat we een leven lang bezig kunnen zijn met sjouwen, van de ene plek naar de andere haasten en allerhande drukke activiteiten om in het licht van het einde ineens het niets-doen te ontdekken. Op een of andere manier is niets-doen veel moeilijker dan veel doen. Gevangenen in een cel zonder enige afleiding schijnen er zelfs gek van te worden en in hun hoofd de meest vreemde dingen te bedenken om toch maar op een of andere manier geprikkeld te worden.

In deze tijd, waarin de moderne technologie ons in staat stelt om voortdurend te multi-tasken, is niets-doen zelfs moeilijker dan ooit. Als we ergens moeten wachten, kunnen we immers nog e-mails checken op de blackberry, muziek luisteren, bellen of sms-jes sturen. Zonder een veelheid van activiteiten voelen we ons leeg. Dat vervelende gevoel drukken we snel weg door een vlucht in een heleboel nieuwe activiteiten en vermaak. Alles moet interessant zijn en uitdagend, dus zorgen we overal voor afleiding.

Het gekke is dat als je niets doet, je eigenlijk tóch iets doet, want gedachten krijgen de vrije loop. Niets-doen biedt nieuwe inspiratie. Niets-doen is dan ook plezierig en geestverruimend. En wat ook wonderlijk is: als je veel doet, kun je aan het einde toch het gevoel hebben dat de tijd je door de vingers geglipt is en dat je eigenlijk niets gedaan hebt.

In een bestaan van druk-druk-druk vliegt je leven bovendien aan je voorbij. De enige manier om de tijd langzamer te laten verlopen, is niets-doen. Een dag ongestoord met niets-doen doorbrengen, dat is een dag onsterfelijk zijn, zeggen de Chinezen. Dolce far niente is nog een hele kunst.

Hutje op de hei

Zou ik gelukkig zijn in een piepklein hutje op de hei? Uitdagende vraag, die ik op het eerste gezicht graag met een gretig ja! beantwoord. Heerlijk ontploeteren in de vrije natuur, alle ruimte om je heen, iedere dag genieten van de global heating, die ervoor zorgt dat zelfs november een aangenaam klimaat heeft.

Toch wordt ons huis (en dat van anderen) steeds groter en staan woningen meestal schouder aan schouder met andere grote huizen. We bouwen er serres aan vast, zetten er dakkappellen bovenop of een extra verdieping. In Vinexwijken graven bewoners enorme kelders onder hun woning, of onder hun garage om de extra auto's te kunnen stallen.

Grotere woningen gelden uiteraard als statussymbolen, waarmee je indruk kunt maken op anderen. Maar er is meer aan de hand. Kinderen spelen tegenwoordig noodgedwongen binnen, want tussen de auto's voetballen is veel te gevaarlijk. Ook voor gasten willen we steeds meer ruimte. We ontvangen ze aan royale eettafels, in grote woonkeukens, in riante logeerkamers of in superdeluxe badkamers met sauna. Iedereen in zijn eigen huis een eigen wellness-oord.

Ruimte betekent in zekere zin ook rust. Die rust hebben we hard, nodig nu de wereld druk en lawaaierig is geworden. Daarmee hebben we van ons huis eigenlijk een hutje op de hei gemaakt, waar we kunnen relaxen en bijtanken. Een schuilplaats waar we ons geborgen en behaaglijk voelen. Maar dat neemt dus wel heel veel binnenruimte in beslag.

Onthaasting

Grappig: de site www.onthaasting.nl meldt alleen maar de tekst: een ogenblik geduld a.u.b. Een manier om de onthaasting af te dwingen?

Het woord onthaasten werd ooit bedacht door de voormalige milieuminister Margreeth de Boer. Om precies te zijn op 6 januari 1997, toen zij het woord gebruikte in haar nieuwjaarstoespraak voor haar ambtenaren. Ter gelegenheid van de kerstbijlage schreef ik in december 1998 een artikel voor de krant over de impact van dat woord. Als ik me goed herinner, gaf de zoekmachine op internet toen 78 hits.

Komende jaarwisseling viert het woord onthaasting dus zijn tienjarig jubileum. Het aantal hits voor 'onthaasten' nu op Google: circa 210.000. (Woorden als slow life nog niet eens meegerekend).

Al die hits zijn op een of andere manier volgeschreven. De ware onthaasting is vermoedelijk nog ver weg.

Lief bed,

"Het bed is een luxueuze plek voor mij. Ik zou het voor geen troon ter wereld willen ruilen."
- Napoleon Bonaparte

Het is voor jou natuurlijk geen onverwachte bekentenis, maar laat ik het nu toch maar eens luid en duidelijk uitspreken. Ik heb een haat-liefdeverhouding met jou. 's Avonds wil ik niet naar je toe, 's ochtends wil ik je niet verlaten.

Dat heeft uiteraard zijn prijs. 's Ochtends altijd in de hoogste versnelling om de verloren tijd in te halen, overdag zo nu en dan een dipje, waterige ogen, wallen zelfs. De interne klok regelt iedere avond om een uurtje of acht dat we helemaal inzakken. Moeten we nog duidelijker gewaarschuwd worden?

Maar op een wonderlijke manier slagen we erin iedere avond tussen 22.00 en 23.00 weer op stoom te raken. Allerlei plannen, ideetjes, de zucht naar kennis, die komen dan ineens aan de oppervlakte. Zou er zoiets als avondadrenaline bestaan?

Goede voornemens om vanavond vroeg naar bed te gaan - nee, nu écht! - sneuvelen telkenmale weer in die stemming van opbruisende energie. Slapen kan altijd nog.

Welterusten bed, slaap lekker.