Hoe je signalen van je onderbewuste oppikt

“Als ik iets schrijf, ben ik er constant bewust mee bezig. Gedachten krioelen structuurloos door elkaar heen in mijn hoofd. Ik houd van die chaos, het is ook niet erg als verschillende projecten door elkaar heenlopen. Soms vallen sommige van die gedachten ineens op hun plaats: inspiratie. Zo vormen zich in mijn hersenen verschillende foetussen voor nieuwe boeken die langzaam groeien.”
- schrijver Hafid Bouazza in Intermediair

Het onderbewuste speelt een belangrijke rol bij het krijgen van inspiratie, zoals Hafid Bouazza prachtig verwoordt in dit citaat. Bij iedereen werkt dat zo, maar niet ieder mens staat er ook daadwerkelijk open voor. Die ontvankelijkheid voor de signalen van je onderbewuste kun je wel op allerlei manieren oefenen. Probeer de volgende manieren eens uit.

• Gebruik afbeeldingen, bijvoorbeeld uitgescheurde plaatjes of beelden op internet. Leg de plaatjes op een hoop en schuif er mee. De onverwachte beelden en combinaties waar je soms tegenaan loopt, brengen je op nieuwe ideeën.

• Maak een rustige wandeling in de natuur. Als je gaat lopen speuren naar iets, vind je het niet. Beter kun je wat rondslenteren en je door iets laten verrassen.

• Doe spelletjes met jezelf om te peilen of je voorgevoel goed is. Als je dat regelmatig doet, zal dat voorgevoel scherper worden. Probeer bijvoorbeeld te raden wie je opbelt. Wacht een seconde voordat je opneemt en vraag jezelf af wie het is. Of probeer je voor te stellen welke kleding een vriend draagt voordat je hem ontmoet. Als je naar de radio luistert, probeer je voor te stellen welk volgend nummer de DJ gaat draaien.

• Als je iemand voor het eerst ontmoet, sta dan eens bewust stil bij de eerste indruk die hij of zij maakt. Als je hem of haar beter leert kennen, klopt die indruk dan?

• Neem een ontspannend bad of ga in een hangmat liggen. Vraag je intuïtie om de oplossing voor je probleem te geven. Laat je gedachten dwalen. Welke ideeën borrelen op?

• Denk aan de uitdaging of het probleem waar je voor staat. Sluit je ogen en stel je voor dat je een dik boek pakt van de bibliotheekplank. Sla het op een willekeurige pagina open. Wat staat daar geschreven? Is dit een antwoord?

• Let op lichamelijke veranderingen bij jezelf, die je mogelijk vertellen dat er iets aan de hand is. Dit soort signalen zijn bijvoorbeeld samenkrommende tenen, kippenvel, een siddering of klamme handen. Onderzoek waar de stemmingswisseling vandaan komt.
  

“In de periode dat ik aan een opera werk, ben ik er eigenlijk permanent bewust en onbewust mee bezig. Onder de douche, tijdens de afwas, tijdens het autorijden. Niets is voor mij zo voedend als een lange autorit. Soms ook word ik midden in de nacht wakker met een idee en stuur ik direct een sms naar de ontwerper.”
- Operaregisseur Jetske Mijnssen in Intermediair

Verder lezen:

• Helpt het slimme onbewuste jou aan een oplossing?
• Wacht voor het beste resultaat
• Filmpje waarin John Cleese vertelt over creativiteit en de rol van het onderbewuste
  

Trakteer je brein op een pauze

Afzondering en rust zijn de belangrijkste voorwaarden om nieuwe ideeën te krijgen. Sta je zelf dus toe om de dagdromen en trakteer je brein op een rustpauze.

Mozart zei dat hij zijn beste ideeën kreeg als hij helemaal alleen was. Bijvoorbeeld als hij in een koets zat, of een wandelingetje maakte na een goede maaltijd of ’s nachts wanneer hij niet kon slapen. Dan hoorde hij plotseling spontane passages, die hij zo uit kon schrijven. Albert Einstein lag midden op de dag naar het plafond te staren om te luisteren wat er in zijn hoofd gebeurde.

Inspiratie begint als een zintuiglijke ervaring in de vorm van een flard, een voorstelling of een visioen. Deze inspiratie krijg je meestal niet achter je bureau, maar op onverwachte momenten: als je je hond uitlaat, op de fiets of tijdens een schoonmaakkarweitje. In een moment van rust lijken dit soort ingevingen spontaan binnen te komen zonder dat je er moeite voor hoeft te doen.

Dat je juist in deze omstandigheden ineens het antwoord weet op een lastig probleem, komt omdat je in ontspannen toestand gemakkelijker vaste patronen kunt loslaten. Je hersenen zijn aan het werk met eerder opgeslagen informatie en proberen allerlei nieuwe combinaties uit. Dit proces noemen we incubatie. Je geeft eigenlijk je brein de tijd om op een vraagstuk te broeden, terwijl je ondertussen wat anders doet.

Als je meer en betere ideeën wilt krijgen, moet je dus meer incubatietijd inbouwen, oftewel zorgen voor meer rust. Dat doe je zo:

1. Sluit je af

Sluit jezelf regelmatig af van de buitenwereld, want creativiteit bloeit op in afzondering. Wanneer er rust is, kun je jezelf focussen op je eigen gedachten of mijmeren. De belangrijkste eigenschap van creatieve mensen is het vermogen om zich af te zonderen, meldt Leo Babauta, schrijver van het blog Zenhabits.

2. Doe een dutje

Het lijkt contraproductief, maar onderzoek toont aan dat mensen productiever en doortastender worden naar een dutje. Een tussendoorslaapje getuigt niet van luiheid, maar is juist nuttig om je creativiteit te bevorderen.

3. Leg je vraagstuk in de week

Zit er geen deadline aan je project en heb je geen enkele inspiratie? Leg het hele plan een poosje weg. Je hersens zullen het niet belangrijk vinden en er weinig acht meer op slaan. Het idee kan ondertussen gisten in het diepere, onbewuste deel van onze geest, waarover we minder controle hebben. Door de druk op een project op deze manier te verlagen, bestaat de kans dat het in je onderbewuste juist tot wasdom komt en dat de kurk van de fles gaat.

4. Ga een blokje om

Als je een drankje haalt bij de koffieautomaat of een blokje om gaat, kun je zomaar verrast worden door een bruikbare ingeving. Laat je onderwerp dus even liggen en ga regelmatig even lopen. Een wandelingetje is een ideale manier om je hoofd helder te krijgen, een soort vakantie voor je hoofd.

"Legs are the wheels of thought."
G.K. Chesterton

Verder lezen:

• Helpt het slimme onderbewuste jou aan een goede oplossing?
• Wacht voor het beste resultaat
• Inspiratie nodig? Ga ijsberen

Bloggers, die voortborduren op dit blogartikel:

• Pauze voor je brein
• Luieren levert wat op
• Rust roest niet

Meer inspiratie?

Sigrid van Iersel (Verhaallijnen, Den Haag) is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij is auteur van de boeken Lenig Denken en Toverballen voor het Brein en ontwikkelaar van het online trainingsprogramma Excelleren met Ideeën.

Drie keer creatiever op je werkplek

Ideeën kun je overal bedenken, ongeacht de plek waar je zit. Maar het helpt wel als je op een goed toegeruste werkplek zit, die je in een creatieve stemming brengt.

De omgeving waar we ons bevinden, is van cruciale invloed op onze stemming. Ga maar na: als in de feestzaal felle lampen branden en er een doordringende schoonmaaklucht hangt, loop je niet meteen met enthousiasme de dansvloer op. Geur, kleur, licht, geluiden en hoe iets voelt bij aanraking bepalen hoe we ons voelen: veilig, opgejaagd, verveeld, ontspannen of energiek. Dat gebeurt op een bewust niveau, maar veel vaker nog onbewust.

Op eenzelfde manier kun je je creativiteit stimuleren via de omgeving waarin je je bevindt, blijkt keer op keer uit wetenschappelijk onderzoek. Dus als je ideeënrijkdom wilt bevorderen, voor jezelf of voor de organisatie waarvoor je actief bent, kun je bij de keuze van je werkplek en de inrichting daar maar beter rekening mee houden.

1. Zorg voor meer denkruimte
De steenrijke oom Dagobert Duck loopt in één van de Donald-Duckstrips door zijn gigantische geldopslaghal te ijsberen om een oplossing te vinden voor een probleem. "Ik heb meer ruimte nodig voor inspiratie!", klaagt hij.
Oom Dagobert heeft gelijk. In een kleine ruimte voel je sneller opgesloten. Lage plafonds ontnemen je de lust om je situatie te willen veranderen. Geen omstandigheden om de hersenen lekker aan het werk te zetten.
Kies liever voor een open ruimte met hoge plafonds, die een meer ontspannen gevoel opleveren. Er ontstaat letterlijk meer denkruimte. Is er geen hoog plafond, dan kun je ook het plafond uitlichten met een lamp, zodat je het ruimtegevoel van een vertrek vergroot.
Hetzelfde ruimtegevoel kun je ook bevorderen met meer uitzicht. Zorg ervoor dat je vanuit je werkplek door het raam naar buiten kunt kijken of zicht hebt op de deur. Dat levert je een gevoel van ‘veilige’ vrijheid op, dat je creativiteit zal bevorderen.

2. Groen moet je doen
Bomen zorgen voor een groter veiligheidsgevoel in een woonwijk. Een groen uitzicht bevordert het herstel van ziekenhuispatiënten. En groen zorgt ook nog eens voor meer ideeën. De Texas A & M University in de Verenigde Staten hield een onderzoek naar de invloed van planten en bloemen op creativiteit op de werkvloer. Bij de (mannelijke) werknemers leverde het plaatsen van planten en bloemen 15 procent meer ideeën op. Uit een ander onderzoek bleek dat kinderen significant meer creatieve spelletjes doen als ze zich bevinden op speelplaatsen met veel groen.
De verklaring hiervoor is vooralsnog speculatief. Onderzoekers denken dat een omgeving met gezonde bomen en planten zorgt voor een oeroude kalmte, omdat het suggereert dat er voldoende voedsel aanwezig is in de naaste omgeving. Dergelijke gevoelens zorgen er kennelijk voor dat mensen behulpzamer, gelukkiger en creatiever worden.
De aanwijzingen voor de invloed van groen op creativiteit zijn echter eenduidig. Dus wil je creatieve gedachten stimuleren en je welbevinden vergroten, zet dan planten en bloemen in je vertrek. En zorg er zo mogelijk voor dat je ramen uitkijken op bomen en gras en niet op beton en stenen.

3. Kunst helpt
Moderne kunst aan de wanden van bestuurskamers of vergaderruimtes brengt mensen in een creatievere gemoedstoestand. Waarschijnlijk is dat het gevolg van visuele conditionering: doordat je kunst associeert met creativiteit, kom je in een bepaalde stemming, die tot meer ideeën leidt.
Psycholoog Jens Förster van de universiteit van Bremen vroeg proefpersonen zoveel mogelijk toepassingen van een baksteen te verzinnen, terwijl ze voor twee moderne kunstwerken zaten, die speciaal voor dit experiment ontworpen waren. Op het ene schilderij waren alle kruisjes donkergroen, op het andere schilderij waren alle kruisjes donkergroen en één geel. Zij die voor het schilderij met de ‘creatieve afwijking’ zaten, verzonnen significant meer toepassingen voor een baksteen.
Dus leef je uit met inspirerende schilderijen aan de wand van je werkplek!

Nog meer ideeën voor een stimulerende werkplek:

• Werkplekideeën om creatieve personen te laten vliegen
• Hoe je van je werkplek een pretpark maakt
  
• De werkplek als energizer
• Waanzinnige werkplekken
  

Inspiratiebronnen voor dit artikel
De wetenschappelijke onderzoeken waarin ik in dit artikel naar verwijs, staan beschreven in het boek 59 seconden van psycholoog Richard Wiseman. Zijn boek beschrijft talrijke toepassingen van psychologisch onderzoek in het dagelijkse leven. Susanne Piët schrijft behartenswaardige dingen over de invloed van sfeer en stemming in haar boek Moodmanagement.

Richard Wiseman, 59 seconden. Verbeter je leven in minder dan een minuut. A.W. Bruna, 2010.
Susanne Piët, Moodmanagement. Stemming maken, sturen en beheersen, Pearson Education Uitgeverij, 2009

Zit je muze flink dwars

Móet je met een origineel idee komen of iets creatiefs produceren? Laat het gevoel varen dat je perfect moet zijn en doe dingen die je niet gewend bent van jezelf. Zit jouw muze maar eens lekker dwars.

Je projectgroep moet baanbrekende voorstellen leveren. Je organisatie wordt volledig op zijn kop gezet door de nieuwste organisatie en je moet creatief meedenken. Of je wordt gevraagd om mee te denken over een origineel zomerfeest, waar de vonken van af spatten. Creativiteit op commando dus.

Aan de lopende band doen mensen op een dergelijke manier een beroep op ons. Gèk word je ervan. Doe het niet. Verzet je met alle kracht die je in je hebt. En doe het juist anders dan anders! Op deze manieren bijvoorbeeld....

1. Wees onproductief
Laat het idee varen dat je een idee moet leveren of een creatief project moet voltooien. Beschouw het project als een spel in plaats van een doelgerichte actie. Combineer dingen die nergens op slaan. Bedenk iets geks. Teken zomaar iets en verras jezelf. Een grote kans dat het je inderdaad helemaal niks oplevert. Dan weet je in ieder geval weer wat meer over jezelf. Krijg je desondanks toch een ideetje? Niet aan denken!

2. Schrijf zo slecht mogelijk
Vergeet alle regels en schrijf zo slecht. Schrijf alsof je iemand bent die nog nooit een behoorlijke grammaticale zin geproduceerd heeft. Laat alles los en schrijf alles wat er in je opkomt.

3. Doe iets wat niet mag
Bedenk een aantal dingen die eigenlijk niet mogen: te laat komen, onaardig zijn, afspraken vergeten, te veel eten, iemand negeren, et cetera. Kies er één ding uit om daadwerkelijk uit te proberen. Door je hierop te richten, zou je zomaar op een idee kunnen komen. Negeer het!

4. Word geweldig boos
Wind je ergens enorm over op en ontsteek in woede. Heb je zo snel niets bij de hand om je kwaad over te maken? Denk dan terug aan de laatste keer dat je iets onrechtvaardig vond. Denken aan dingen die je boos maken of die je opwinden, wakkeren je behoefte aan om er iets aan te doen. In een actieve stemming bedenk je gemakkelijker iets nieuws dan in een ontspannen of gelaten stemming. Niet aan denken, want dan vergeet je je boosheid!

5. Schrijf een not to do-lijst
Maak een lijstje van dingen die je allemaal níet gaat doen. Bekijk géén mails voordat je met je hoofdtaak begint, bijvoorbeeld. Of: luister niet naar dat stemmetje in je hoofd dat je vertelt dat je niet geschikt bent voor dit werk.

6. Fotografeer zo beroerd mogelijk
Ga een middag slechte foto's maken. Bewogen, scheve horizonnen, rare perspectieven, alles is goed. Laat je gewone camera thuis en gebruik eens je mobiele telefoon.

7. Kijk meer televisie
Televisie verspilt je tijd en stompt je af. Hoe meer je naar soapseries kijkt, hoe minder je je creativiteit voedt. Misschien kom je toch een enkele keer een documentaire tegen, die je laat kennis maken met andere werelden en ideeën. Of een film, die je meesleept en laat nadenken over dilemma's waar je zelf niet opgekomen was. Dat is niet de bedoeling, dus kijk vooral naar nog meer soaps en amusementsprogramma's. Als dat niet volstaat, kun je natuurlijk ook gaan surfen op internet of computerspelletjes doen.

Kortom, let niet op je muze en doe gewoon waar je zin in hebt. Hoe meer je je muze negeert, hoe meer je het onderbewuste de kans geeft om zijn werk te doen. Niet boos worden als je dat toch een goed idee oplevert!

Verder lezen:

• Helpt het slimme onbewuste jou aan een goede oplossing?
• Laat kinderen buiten de lijntjes gaan

Geef jezelf een denkopdracht

Hoe meer je ergens op let, hoe meer je ergens van te zien krijgt. Een handige truc als je juist op zoek bent naar ideeën op een bepaald gebied.

Je hebt een spannend bedrijfsuitje bedacht en je hoort ineens dat allerlei andere bedrijven hetzelfde gaan doen. Je werkt aan een nieuwe campagne voor een product en je ziet overal soortgelijke concepten opduiken. Waar je zelf op gericht bent, daarvan krijg je meer te zien.

Van dit psychologische mechanisme kun je handig gebruik maken om op nieuwe ideeën te komen. Je geeft sturing aan je eigen gedachten om resultaten te behalen. Soms heb je het doel van je creatieve actie vanzelf al strak voor ogen, soms zijn er hulpmiddelen voor nodig om gefocust te blijven. Daarvoor de volgende tips:

1. Selecteer
Neem informatie tot je die een positieve bijdrage levert aan je doel. Informatie, entertainment en overige mediaprikkels hebben een invloed op je stemming en gedrag. Daar kun je heel selectief mee omgaan.

2. Zoek een thema
Zoek een thema of een onderwerp waar je iets mee wilt en verdiep je daarin. Pablo Picasso dompelde zijn geest onder in een onderwerp of kleur. Als hij volledig opgeladen was, liet hij het even liggen. Achter zijn schildersezel stroomden de vormen en kleuren er vanzelf uit.

3. Stel een vraag
Stel jezelf een vraag en ga doelbewust op zoek. Een voorbeeld van zo’n vraag: welke verbetering kun je deze week aanbrengen in je werk?

4. Kies plaatjes
Omring jezelf met plaatjes of symbolen waar je meer over wilt weten of iets wat je graag wilt bereiken. Het eindresultaat zie je zo al voor je. Je zult kansen zien om er iets mee te doen. Als vanzelf zullen er nieuwe ideeën over ontstaan.

5. Schrijf op
Schrijf je vraag of probleem op een stuk papier. Lees deze vraag of probleem regelmatig door op ontspannen momenten en denk aan het eindresultaat.

6. Bepaal een deadline
Geef jezelf een deadline. Dat is een goede manier om jezelf te dwingen tot focus op één doel, dat je daadwerkelijk uit gaat voeren.

Kortom: door jezelf op een bepaald thema of vraagstelling te richten, krijg je daarvan vanzelf meer te zien. Als gevolg daarvan krijg je op dit gebied meer inspiratie en meer ideeën. Eigenlijk geef je sturing aan je onderbewuste en daarmee aan een ongekend potentieel. Zoals deze bekende wijsheid zegt: wat aandacht krijgt, groeit.

Welke denkopdracht geef jij jezelf vandaag?

"Man can alter his life by altering his thinking."
- William James

Manieren om jezelf een denkopdracht te geven:

• Maak lijstjes
• Bekijk je omgeving aan de hand van één kleur
• Leg een verzameling aan