Speeltijd, teamtijd en Googletijd

Ben je ook heerlijk ontspannen teruggekomen van vakantie, vol inspiratie en nieuwe voornemens? Voor je het weet zit je weer in je dagelijkse routine en is dat geïnspireerde gevoel snel verdwenen. Wat nu?

Op vakantie had je alle tijd om je open te stellen om nieuwe indrukken op te doen, te spelen, boeken te lezen, te mijmeren, rond te dwalen, je grenzen te verleggen met spannende sportactiviteiten of lekker te eten.

Dat kun je in je eigen leef- en werkomgeving ook doen: door er bewust tijd voor in te plannen. Denk eens aan:

• Herinnertijd: Leg voorwerpen uit je vakantie op je werkplek: foto's, het boek dat je in je vakantie las, de wandelkaart. Misschien heb je lavendel gekocht in Zuid-Frankrijk of een ander lekker geurtje opgeduikeld. Zet het neer op je werkplek. Deze dingen prikkelen je brein en voeren je daarmee direct terug naar je vakantie, inclusief de ontvankelijke en ontspannen stemming waarin je je bevond.
  
• Teamtijd: Organiseer een after holiday-bijeenkomst met je team, die je aankleedt met passende hapjes en drankjes. Veel mensen gebruiken hun vakantie voor reflectie en het opdoen van nieuwe inspiratie. Wat heb je op je vakantieadres gezien, gehoord, geproefd of ervaren, dat je inspireert? Wat is bruikbaar voor jullie werk?
• Speeltijd: Maak komende week tijd vrij om te spelen of iets anders te doen dat je inspireert. Beslis pas kort van te voren wat je gaat doen. Dat is misschien iets dat je sinds je kindertijd niet meer ondernomen hebt en wellicht in je hart nog steeds leuk vindt, zoals vliegeren of skaten. Of doe iets dat je op afgelopen zomer op je vakantieadres ondernomen hebt.
  
• Tijd voor nieuwsgierigheid: Plan een afspraak met jezelf waarin je gaat doen wat je zelf leuk vindt. Ga alleen en vul naar jouw behoefte. Ga bijvoorbeeld minstens twintig minuten wandelen zonder voorbedacht plan. Zet je zintuigen wijd open en volg je eigen nieuwsgierigheid. Besteed aandacht aan wat je tegenkomt.
• Googletijd: Plan één middag in de week op je werk voor je eigen plannen of ideeën. Zet je telefoon en computer uit en werk minstens twee uur aan wat jij leuk vindt. Op deze manier volg je de 'Googlemethode' waarbij medewerkers twintig procent van hun werktijd mogen besteden aan hun eigen projecten.
• Leertijd: Boek een workshop of conferentie. Denk ook aan het bezoeken van een bijeenkomst buiten je vakgebied. Zo blijf je jezelf nieuwe inspiratie geven.
  
• Kunsttijd: Hang een nieuw kunstwerk aan de wand of verwissel diverse kunstwerken van plaats. Je kijkt op die manier weer met nieuwe ogen naar je werkomgeving.
• Eettijd: Organiseer een inspiratiediner of een appeltaartontbijt voor je collega's of je naasten. Gezamenlijk eten zorgt voor een ontspannen sfeer, waar al snel nieuwe ideeën opbloeien.

Wat doe jij om je inspiratie na de vakantie vast te houden? Laat het weten in de reactie.


Nog meer inspiratie?

• Werkplekideeën om creatieven te laten vliegen
• Pas je werkplek aan voor meer inspiratie
  

Leer lenig denken
Ideeën nodig om je creatieve denkvermogen op te rekken? In het boek Lenig denken, technieken voor creatieve denkkracht lees je een groot aantal ideeën en oefeningen, die je op je werk en in je privéleven van pas komen.
Bestel het boek nu bij Managementboek.

POP je creativiteit op (3): Pas je werkplek aan

Volgens jouw Persoonlijk OntwikkelingsPlan - beter bekend als POP - ga jij dit jaar werken aan je creatieve vaardigheden. Deze week de derde aflevering van de blogserie 'POP je creativiteit op in vijf weken': je werkplek.

Week 3: pas je werkplek aan

Er zijn allerlei manieren om je creatieve vaardigheden op te rekken, maar creativiteit heeft ook te maken met je werk- en leefomgeving. Met eenvoudige ingrepen kun je je werkplek inspirerender maken om je creativiteit te verhogen.

Neem daarom deze week welbewust je werkplek onder de loep en kijk hoe je deze anders kunt inrichten. Dat is niet overal even gemakkelijk, dus daar komt zeker ook creativiteit bij te pas!

1. Meer comfort
Een aangename verblijfsruimte is belangrijk om ideeën te kunnen produceren. Zo heeft de temperatuur directe invloed op je productiviteit. Dus als je je werkplek comfortabeler kunt maken, neem dan die kans. Zorg voor een constante temperatuur, verse lucht en aangename kleuren.
Ook planten, bloemen en fruit hebben een positieve invloed op creativiteit. Dus wil je creatieve gedachten stimuleren en je welbevinden vergroten, vul je vertrek dan met groen. Een wandvullende poster van een bos helpt ook! En zorg er zo mogelijk voor dat je ramen uitkijken op bomen en gras en niet op beton en stenen.
Hoe kun jij je werkplek deze week comfortabeler en groener maken?

2. Meer denkruimte
In een kleine ruimte voel je sneller opgesloten. Lage plafonds ontnemen je de lust om je situatie te willen veranderen. Geen omstandigheden om de hersenen lekker aan het werk te zetten.
Kies liever voor een open ruimte met hoge plafonds, die een meer ontspannen gevoel opleveren. Er ontstaat letterlijk meer denkruimte. Is er geen hoog plafond, dan kun je ook het plafond uitlichten met een lamp, zodat je het ruimtegevoel van een vertrek vergroot.
Hetzelfde ruimtegevoel kun je bevorderen met meer uitzicht. Zorg ervoor dat je vanuit je werkplek door het raam naar buiten kunt kijken of zicht hebt op de deur. Dat levert je een gevoel van ‘veilige’ vrijheid op, dat je creativiteit zal stimuleren.
Hoe bezorg jij jezelf deze week meer denkruimte?

3. Meer ontmoetingen
Veel mensen komen op ideeën door met andere mensen te praten. Dat kunnen gerichte gesprekken zijn over bepaalde thema's, maar ook toevalligheden die ter sprake komen. De inrichting van je werkplek kan daaraan een belangrijke bijdrage leveren.
Als je met anderen samenwerkt, zet dan bijvoorbeeld picknicktafels neer in plaats van vergadertafels. Je zit daardoor fysiek dichter bij elkaar, wat tot andere gesprekken leidt, bijvoorbeeld over wat mensen werkelijk willen bereiken.
Een snoeppot of een geweldige fruitmand zoals op de foto hierboven is ook een goed idee. Als collega's regelmatig iets lekkers komen halen bij jouw bureau of in de ontmoetingsruimte, levert dat meteen nieuwe gesprekjes op.
Hoe zorg jij voor meer en interessantere gesprekken op je werkplek?

4. Meer ideeënprikkels
Voorwerpen stimuleren je associatievermogen. Een wisselende tentoonstelling van prikkelende voorwerpen is daarom leuk én zinvol om de creativiteit van jou en je directe collega's te vergroten. Zet bijvoorbeeld een kast met vakjes op een centrale plek, waarin iedereen iets dierbaars zet. En wissel deze collectie regelmatig.
Of maak een groot prikbord waar iedereen zijn knipsels en aantekeningen met kansen en ideeën kwijt kan. Het liefst in de buurt van de koffieautomaat, die vaak een favoriete hangplek blijft.
Hoe voorzie jij je werkplek van meer ideeënprikkels?

5. Meer kunst
Moderne kunst aan de wanden brengt mensen in een creatievere gemoedstoestand, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Waarschijnlijk is dat het gevolg van visuele conditionering: doordat je kunst associeert met creativiteit, kom je in een bepaalde stemming, die tot meer ideeën leidt.
Dus leef je uit met inspirerende schilderijen aan de wand van je werkplek. Laat ieder kwartaal een wisselend groepje een nieuw kunstwerk uitzoeken bij de Kunstuitleen. Doe met je team een gezamenlijke workshop en maak je eigen kunst. Of vraag regelmatig een (amateur-)kunstenaar om te exposeren op jouw kantoor. Dat levert niet alleen regelmatig een nieuw kunstwerk op, maar ook een gesprek over elkaars smaak en voorkeuren.
Hoe zorg jij voor meer kunst op je werkplek?

Nu je toch bezig bent, kun je nog een stap verder gaan. Bedenk suggesties voor de hoofdingang van het gebouw, de vergaderruimte en de kantine, die de creativiteit aanwakkeren. Kan er ergens een verzamelplek voor goede ideeën ingeruimd worden? Kun je op een creatievere manier met elkaar communiceren, zoals via placemats in de bedrijfskantine (zie foto hieronder)?
Zo heb je al snel een mooie lijst ideeën voor jouw eerstvolgende werkoverleg. Bingo!



Wil je nog meer werkplekideeën? Lees dan hier verder:

• Je werkplek als pretpark
• Werkplekideeën om creatieve personen te laten vliegen
  

Volgende week aflevering 4: Zoek een probleem.

POP je creativiteit op
Deze blogles is het derde deel van de blogcursus voor mensen die in hun Persoonlijk OntwikkelingsPlan - beter bekend als POP - afgesproken hebben om te werken aan hun creatieve vaardigheden. Iedere week komt één onderdeel aan de orde met oefeningen en tips om je creatieve vaardigheden te vergroten. Uiteraard zijn deze oefeningen ook heel leuk en nuttig als je niet aan POP doet, maar het gewoon belangrijk vindt om je creatieve denkvermogens op te rekken.
Deel 1: Doe iets wat je nog nooit eerder gedaan hebt
Deel 2: Maak je hersenen soepeler
Deel 4: Zoek een probleem
Deel 5: Kies een aandachtspunt

Mis mijn volgende artikel over ideeën niet

Sigrid van Iersel is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij helpt bij het verzinnen van meer en betere ideeën en laat in verhalen voelen waarom ze belangrijk zijn. Meer weten? Kijk op www.verhaallijnen.nl

Leer lenig denken

Ideeën nodig om je creatieve denkvermogen op te rekken? In het boek Lenig denken, technieken voor creatieve denkkracht lees je een groot aantal ideeën en oefeningen, die je op je werk en in je privéleven van pas komen. Bestel het boek nu bij Managementboek

Drie keer creatiever op je werkplek

Ideeën kun je overal bedenken, ongeacht de plek waar je zit. Maar het helpt wel als je op een goed toegeruste werkplek zit, die je in een creatieve stemming brengt.

De omgeving waar we ons bevinden, is van cruciale invloed op onze stemming. Ga maar na: als in de feestzaal felle lampen branden en er een doordringende schoonmaaklucht hangt, loop je niet meteen met enthousiasme de dansvloer op. Geur, kleur, licht, geluiden en hoe iets voelt bij aanraking bepalen hoe we ons voelen: veilig, opgejaagd, verveeld, ontspannen of energiek. Dat gebeurt op een bewust niveau, maar veel vaker nog onbewust.

Op eenzelfde manier kun je je creativiteit stimuleren via de omgeving waarin je je bevindt, blijkt keer op keer uit wetenschappelijk onderzoek. Dus als je ideeënrijkdom wilt bevorderen, voor jezelf of voor de organisatie waarvoor je actief bent, kun je bij de keuze van je werkplek en de inrichting daar maar beter rekening mee houden.

1. Zorg voor meer denkruimte
De steenrijke oom Dagobert Duck loopt in één van de Donald-Duckstrips door zijn gigantische geldopslaghal te ijsberen om een oplossing te vinden voor een probleem. "Ik heb meer ruimte nodig voor inspiratie!", klaagt hij.
Oom Dagobert heeft gelijk. In een kleine ruimte voel je sneller opgesloten. Lage plafonds ontnemen je de lust om je situatie te willen veranderen. Geen omstandigheden om de hersenen lekker aan het werk te zetten.
Kies liever voor een open ruimte met hoge plafonds, die een meer ontspannen gevoel opleveren. Er ontstaat letterlijk meer denkruimte. Is er geen hoog plafond, dan kun je ook het plafond uitlichten met een lamp, zodat je het ruimtegevoel van een vertrek vergroot.
Hetzelfde ruimtegevoel kun je ook bevorderen met meer uitzicht. Zorg ervoor dat je vanuit je werkplek door het raam naar buiten kunt kijken of zicht hebt op de deur. Dat levert je een gevoel van ‘veilige’ vrijheid op, dat je creativiteit zal bevorderen.

2. Groen moet je doen
Bomen zorgen voor een groter veiligheidsgevoel in een woonwijk. Een groen uitzicht bevordert het herstel van ziekenhuispatiënten. En groen zorgt ook nog eens voor meer ideeën. De Texas A & M University in de Verenigde Staten hield een onderzoek naar de invloed van planten en bloemen op creativiteit op de werkvloer. Bij de (mannelijke) werknemers leverde het plaatsen van planten en bloemen 15 procent meer ideeën op. Uit een ander onderzoek bleek dat kinderen significant meer creatieve spelletjes doen als ze zich bevinden op speelplaatsen met veel groen.
De verklaring hiervoor is vooralsnog speculatief. Onderzoekers denken dat een omgeving met gezonde bomen en planten zorgt voor een oeroude kalmte, omdat het suggereert dat er voldoende voedsel aanwezig is in de naaste omgeving. Dergelijke gevoelens zorgen er kennelijk voor dat mensen behulpzamer, gelukkiger en creatiever worden.
De aanwijzingen voor de invloed van groen op creativiteit zijn echter eenduidig. Dus wil je creatieve gedachten stimuleren en je welbevinden vergroten, zet dan planten en bloemen in je vertrek. En zorg er zo mogelijk voor dat je ramen uitkijken op bomen en gras en niet op beton en stenen.

3. Kunst helpt
Moderne kunst aan de wanden van bestuurskamers of vergaderruimtes brengt mensen in een creatievere gemoedstoestand. Waarschijnlijk is dat het gevolg van visuele conditionering: doordat je kunst associeert met creativiteit, kom je in een bepaalde stemming, die tot meer ideeën leidt.
Psycholoog Jens Förster van de universiteit van Bremen vroeg proefpersonen zoveel mogelijk toepassingen van een baksteen te verzinnen, terwijl ze voor twee moderne kunstwerken zaten, die speciaal voor dit experiment ontworpen waren. Op het ene schilderij waren alle kruisjes donkergroen, op het andere schilderij waren alle kruisjes donkergroen en één geel. Zij die voor het schilderij met de ‘creatieve afwijking’ zaten, verzonnen significant meer toepassingen voor een baksteen.
Dus leef je uit met inspirerende schilderijen aan de wand van je werkplek!

Nog meer ideeën voor een stimulerende werkplek:

• Werkplekideeën om creatieve personen te laten vliegen
• Hoe je van je werkplek een pretpark maakt
  
• De werkplek als energizer
• Waanzinnige werkplekken
  

Inspiratiebronnen voor dit artikel
De wetenschappelijke onderzoeken waarin ik in dit artikel naar verwijs, staan beschreven in het boek 59 seconden van psycholoog Richard Wiseman. Zijn boek beschrijft talrijke toepassingen van psychologisch onderzoek in het dagelijkse leven. Susanne Piët schrijft behartenswaardige dingen over de invloed van sfeer en stemming in haar boek Moodmanagement.

Richard Wiseman, 59 seconden. Verbeter je leven in minder dan een minuut. A.W. Bruna, 2010.
Susanne Piët, Moodmanagement. Stemming maken, sturen en beheersen, Pearson Education Uitgeverij, 2009

Werkplekideeën om creatieve personen te laten vliegen

De persoonlijke motivatie is het belangrijkst voor een creatieve persoon om tot grootse prestaties te komen, zoals ik in mijn vorige blogstukje schreef. Toch kun je als organisatie wel veel doen om een optimale werkplek voor creatieve medewerkers te scheppen.

Een mens gedraagt zich namelijk naar de ruimte waar hij is. Een goede werkplek zorgt ervoor dat een creatieve medewerker zich thuis voelt, zich gemakkelijk kan focussen en kan ontspannen. En dat is belangrijk, want focus en ontspanning zijn de twee gemoedstoestanden, waartussen creatieve prestaties zich bewegen.

• Geef creatieve personen de gelegenheid om hun eigen omgeving in te richten. De een floreert bij stilte, de ander juist bij geluid. Schrijver Simon Vestdijk zette de stofzuiger aan om zich te concentreren op zijn schrijfwerk, anderen hebben graag hun eigen muziek om zich heen. Een muziekspelertje met koptelefoon is prima. Denk daarnaast ook aan andere factoren, die het persoonlijke werkplezier kunnen bevorderen. Een raam met uitzicht of juist niet? Een eigen wand met inspirerende teksten en plaatjes? Of verschillende ruimtes voor verschillende soorten werkzaamheden?
• Varieer met licht op verschillende werkplekken. Het meest ideaal zijn verschillende soorten verlichting die je los van elkaar kunt bedienen. Je kunt op deze manier het licht aanpassen aan verschillende soorten werkzaamheden, zoals een werkplek voor concentratie en een plek voor ontspanning. Als het plafond uitgelicht wordt, wordt de ‘denkruimte’ ook voor je gevoel groter.
  
• Zorg voor veel planten en verse bloemen, kunstwerken en versiering. Mensen in een aangeklede kantoorruimte met planten hebben een lagere bloeddruk dan mensen in een kale kantoorruimte, zo hebben wetenschappers uitgevonden. Het zorgt voor daling van het cortisolniveau, waardoor mensen zich vrolijker voelen en zich beter kunnen concentreren.
• Zet een kast met open vakken neer waarin iedereen iets dierbaars of iets inspirerends zet. Houd een permanente expositie over wat iedereen inspireert.
• Maak een uitstalkast met briljante ideeën. Of gun geweldige maar nooit uitgevoerde ideeën hier een ereplaats.
• Geef mensen gelegenheid hun eigen gereedschap uit te kiezen. Een excellente timmerman is gehecht aan de juiste hamers, beitels en schaafmachine, fotografen zweren bij een bepaalde camera. Dus waarom ook niet mensen 'achter het bureau' hun eigen gereedschap laten uitzoeken waarmee ze het beste uit de voeten kunnen? Voor de een is dat een bijzondere pen, voor de ander een bepaald softwarepakket.

"Elk zaadje heeft de mogelijkheid in zich een boom te worden. De groei wordt bepaald door de hoeveelheid water en voedingsstoffen, ruimte voor de wortels, warmte en zonlicht, ruimte voor de takken, insecten die de bladeren vernielen enzovoort."
Judith Zadoks en Tini van de Wetering, uit: Natuur werkt!

Verder lezen:

• De werkplek als energizer
• Maak van je werkplek een pretpark
• De zegeningen van timemanagement voor creatieven

Krachtig creatief (6): Zorg voor goede omstandigheden

Een creatief leven leiden heeft alles te maken met goede gewoonten van de geest. Toch zijn er ook een aantal dingen waar je heel praktisch op kunt letten om in de stemming te komen, de omstandigheden te verbeteren en zo te zorgen voor een creatief leven.

• Zoek niet meteen een geschikte oplossing, maar slaap er een nachtje over. Hoe dat in zijn werk gaat, beschrijf ik hier. Of gebruik welbewust je intuïtie en stop je ideeën in een hogedrukpan. Sir Karl Popper zegt het zo: "Er is niet zoiets als een logische methode om nieuwe ideeën te krijgen. Iedere ontdekking bestaat uit een irrationeel element of een creatieve intuïtie."
  
• Gebruik humor om in de juiste stemming te komen. 'Verlichting van de geest' leidt namelijk tot een goede combinatie van alertheid en ontspanning, die op hun beurt weer een goede voedingsbodem zijn voor creativiteit. Onderzoek van de Universiteit van Maryland toonde aan dat mensen die vijf minuten naar een filmpje met bloopers hebben gekeken, een stuk beter een probleem oplossen met behulp van creatief denken dan mensen die de bloopers niet hadden gezien. Dus begin een vergadering of brainstorm met een grap of een humoristische anekdote.
• Besteed aandacht aan voldoende lichaamsbeweging. Met name repeterende en ritmische bewegingen - hardlopen of wandelen - zorgen voor creatieve invallen. Onze geest lijkt in een softe toestand over te gaan, waardoor beelden en ideeën naar boven borrelen. Meditatie, yoga en dansen kunnen dezelfde effecten hebben.
  
• Zorg voor frisse lucht en drink voldoende water. Water speelt namelijk een cruciale rol bij het geven van voldoende zuurstof aan de hersenen. Water als drink for thought, dus.
• Zorg voor goede omstandigheden voor je creatieve werk. Rituelen, een rustige werkplek, muziek en vaste werktijden kunnen daarbij behulpzaam zijn. Meer hierover is hier te lezen.
• Om creatieve vaardigheden te ontwikkelen en ideeën te vangen, is het bijhouden van een logboek of notitieblok een must. Leg observaties, inspirerende citaten, losse gedachten of invallen vast in een boekje of schrift. Als je ze later terugleest, zie je nieuwe verbanden en kom je weer op nieuwe ideeën. Lees hier verder over het belang van een notitieboekje.
• Zet je zintuigen aan het werk. Dat doe je bijvoorbeeld door jezelf bloot te stellen aan allerlei 'prikkeldingen'. De meeste informatie nemen we tot ons via ons gehoor en onze ogen. Om een rijkere stroom aan informatie te ontvangen is het belangrijk ook de andere zintuigen niet te vergeten, dus geur, smaak en tastzin. Zij zijn van groot belang omdat ze andere routes naar en in ons brein afleggen! Meer inspiratie nodig? Lees eens dit artikel over de manier waarop je geuren kunt inzetten voor meer geluk.
  

Krachtig Creatief
De beste creativiteit is het resultaat van goede gewoontes, beweert de auteur Joan Duncan Oliver in het boek 'Geluk, leven in balans'. Gewoontes zijn aan te leren. Daarom presenteer ik op dit weblog een aantal krachtige creatieve technieken, die samen een verzameling sterke gewoonten vormen voor meer ideeënrijkdom. Reacties of aanvullingen? Mail me op sigrid[at]verhaallijnen.nl!

Eerdere delen in deze serie:

1. Ga weer spelen
2. Wacht voor het beste resultaat
3. Meer inzicht in je inspiratiebronnen
4. Maak fouten
5. Weet wat je wilt

Tips voor de startende ondernemer

Als je een zwembadblauwe auto aanschaft, zie je ineens overal andere zwembadblauwe auto's rijden. Zo vergaat het mij nu ook nu ik zelfstandig ondernemer ben geworden. De wereld lijkt vol met starters. Uiteraard geven we elkaar graag allerlei tips en adviezen. Dit is mijn lijstje.

• Op de site Lancelots staat alles bij elkaar wat de startende ondernemer wil weten.
• Een meer algemene checklist voor de startende ondernemer.
  
• Werken met een laptop kan overal. Vind met de werkplekzoeker een gezellig café met wifi.
• Voor kleine bedrijven is een andere manier van marketing nodig dan voor grote bedrijven. Hoe dat precies werkt, lees je in het boek Calimeromarketing, ook bekend als het 'rode boekje'. Zie ook mijn eerdere blog over de P van Persoonlijkheid.
• In aanvulling daarop een mooie lijst met dertien punten om meer aandacht te trekken als zelfstandige. De hele blog van Miranda Apeldoorn is trouwens erg informatief om te volgen!
  
• Online gereedschappen, zoals deze om via internet een lijst van de bestede uren bij te houden of om online te factureren.
  
• Verhuur je diensten niet per uur, maar zet een dienstverleningsproduct in de markt, bijvoorbeeld in de vorm van diverse pakketten. Een stuk helderder voor de klant, beter voor de marketing.
• Bespreek met je opdrachtgever relevante punten voordat je aan de slag gaat om onduidelijkheden of onenigheid achteraf te voorkomen. Als je geen briefing krijgt, stuur er dan zelf één waarin je de afspraken bevestigt. Kijk voor een voorbeeld van een briefing voor zakelijke communicatieopdrachten op de website van Kor Goutbeek.
  
• Rekengereedschap om een reëel uurtarief te bepalen.
  
• Een lijst met tips hoe je jezelf van angsten kunt bevrijden rondom het bestaan als zelfstandig schrijver.
• Persoonlijkheid, netwerk en ondernemingsstrategie zijn het belangrijkst voor het succes van zelfstandig ondernemers. Lees er meer over op de site Het is de vent, niet de tent.
• Netwerken zijn uiteraard belangrijk om aan nieuwe opdrachten te komen. Nieuwe waardevolle contacten doe je niet alleen op tijdens borrels of officiële netwerkbijeenkomsten, maar (juist) ook op andere plekken: in je privéleven, in je buurt en niet te vergeten tijdens workshops en cursussen. Daar tref je namelijk gelijkgestemden met soortgelijke interesses aan.
• Noem jezelf zo min mogelijk freelancer ( dat betekent 'huurling') of zzp'er, maar gewoon zelfstandig ondernemer.
  

De werkplek als energizer

Beeld van Jan Snoeck

Rijkswaterstaat heeft deze maand een gloednieuw LEF Future Center geopend om creativiteit en innovatie bij ambtenaren aan te jagen. In deze ruimte van drieduizend vierkante meter worden alle zintuigen en het brein geprikkeld, zodat de gebruikers anders leren denken. Zo kunnen zij met nieuwe creatieve oplossingen komen voor bijvoorbeeld het fileprobleem.

Het 'loungehok' met speciale 'energizers' voor de vermoeide ambtenaar heeft al de nodige kritiek geoogst. Van een aantal Tweede Kamerleden bijvoorbeeld, die vinden dat er 5 miljoen euro over de balk is gegooid.

Op het eerste gezicht klinkt het inderdaad overdreven om van een informele en creatief ingerichte ruimte een grote stroom van vernieuwende ideeën te verwachten. Maar waarom zou een positieve omgeving mensen niet tot mooie dingen stimuleren en een negatieve omgeving wèl tot gedragsverandering aanzetten? Want inmiddels is wetenschappelijk bewezen dat een wanordelijke omgeving mensen aanzet tot wangedrag. Wetenschappers van de universiteit van Groningen leverden onlangs het bewijs voor de 'Broken window theory', waarmee in de jaren negentig al in New York geëxperimenteerd was. Hoe meer verloedering, hoe meer mensen geneigd zijn tot diefstal en ander normvervagend gedrag.

Jeroen Busscher, schrijver van het boek Pimp je afdeling, gelooft zelfs dat de verandering van werkomgeving een van de krachtigste middelen is om een groep medewerkers ondernemender, klantvriendelijker of innovatiever te maken. Nu hoef je van de kantoortuin niet per sé een ballenbak te maken, maar een stuk vrolijker en inspirerender kan het vaak wel. En dat loont. Adviesbureau &Samhoud claimt zelfs een omzetgroei van 30 procent te boeken met een inspirerende werkomgeving. Dit kantoor koestert zijn bibliotheek, voetbaltafel en 'wolkenkamer' en heeft daarnaast door het hele pand ontmoetings- en stilteruimtes.

Hier een aantal manieren om de werkplek creatiever en inspirerender te maken, in aanvulling op de ideeën van Busscher:

1. De inspiratiewand:
Zet een kast met vakjes op een centrale plek, waarin iedereen iets dierbaars zet.
2. Meer denkruimte
Zorg voor mogelijkheden om de verlichting aan te passen. Het uitlichten van het plafond maakt je 'denkruimte' groter.
3. Net als thuis
Zet een keukentafel met een koffietzetapparaat en een schaaltje koekjes op kantoor. Of richt een huiselijke lunchtafel in.
4. Aan de picknicktafel
Zet picknicktafels neer in plaats van vergadertafels. Je zit daardoor fysiek dichter bij elkaar, wat tot heel andere gesprekken leidt over wat mensen werkelijk willen bereiken, betoogt The BrainstormClub. Of ga nog een stap verder en vervang ook de bureaus door picknicktafels.
5. Ideeënwand
Maak een groot prikbord waar iedereen zijn knipsels en aantekeningen met kansen en ideeën kwijt kan. Het liefst in de buurt van de koffieautomaat, die toch vaak een favoriete hangplek blijft.
6. Zelfgekozen kunst aan de muur
Laat ieder kwartaal een wisselend groepje een nieuw kunstwerk uitzoeken bij de Kunstuitleen. Dat levert niet alleen regelmatig een nieuw kunstwerk op, maar ook een gesprek over elkaars smaak en voorkeuren. Een reproductie van De Kus van Gustav Klimt op de werkplek is trouwens de favoriete stressverminderaar van vrouwen, bleek onlangs uit een ander onderzoek.

Andere ideeën voor inspirerende werkplekken op dit blog:

• Je werkplek als pretpark
• Waanzinnige werkplekken

Wat de poster op de werkplek nog meer vertelt

Waarom die haast. Weet jij wanneer je werk af is? Een poster met deze tekst zag ik laatst hangen op de werkkamer van een beleidsambtenaar op het ministerie van OCW. De man die onder deze poster achter zijn computer aan het werk was, zat heel ijverig te tikken. Maar de boodschap van de poster is duidelijk: jaag mij niet op!

Werkplekken zijn interessant, want ze vertellen meer over iemands persoonlijkheid dan dat je op het eerste gezicht denkt. Staat de trofee of fotolijst náást iemands computer, dan is het een ‘sociale snack’: vooral bedoeld als inspiratie of bemoediging voor de medewerker zelf. Maar hangt de poster achter zijn rug, zoals bij deze ambtenaar het geval was, dan is hij bedoeld voor anderen. Een 'identiteitsclaim', noemen psychologen dat dan.

Deze bevindingen staan te lezen in het boek De geheime taal van dingen van Sam Gosling, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Texas. De laatste tien jaar deed hij onderzoek naar onder meer werkplekken, slaapkamers en boekenkasten om te kijken wat deze onthullen over hun eigenaar.

Aan een werkplek kun je bijvoorbeeld goed aflezen hoe extravert iemand is. Staan er comfortabele stoelen, dan is dat een uitnodigend gebaar voor collega’s om binnen te komen en lekker te gaan zitten. Lonkt er ook een snoeppot, is dat een nog een veelzeggender uitnodiging.
Sommige werkgevers vinden dat hun werknemers helemaal niets mogen ophangen of neerzetten. Daarbij gaat het niet alleen om een xlean desk-policy, maar ook om lege vensterbanken en kale muren. Met uitzondering van de bedrijfsgoedgekeurde reprokunst dan.

Jammer, want Meredith Wells van de Eastern Kentucky Universiteit in de Verenigde Staten ontdekte dat personalisering van de werkplek meestal juist goed is voor zowel werknemers als werkgevers. Mensen die hun kantoorruimte aankleden met persoonlijke spullen, zijn over het algemeen namelijk evenwichtiger, gezonder en tevredener over hun baan. Hoe persoonlijker een kantoor, hoe meer de medewerkers toegewijd zijn aan de organisatie.

Deze trouwe werkers doen geen moeite om thuis en privé strikt te scheiden en hangen dus zonder gêne de knutsels voor vader- of moederdag op. Zo’n kinderknutselwerk hoeft trouwens niet alleen een sociale snack te zijn, maar kan ook een identiteitsclaim inhouden: 'kijk mij eens een goede vader of moeder zijn.'

Die poster bij de OCW-ambtenaar onthult overigens nóg een karaktertrek van deze medewerker, namelijk zijn eigenzinnigheid. Het ministerie hanteerde eerst strikte richtlijnen over de kamerwanden, die onbedekt en strak moesten blijven. Knipseltjes, foto’s van afdelingsuitjes en cartoons waren taboe. Die afspraak bleek al snel onhoudbaar, want veel ambtenaren decoreren er op los.

Gelukkig maar, want dan heeft het departement blijkbaar toegewijde medewerkers.

Het virus

Mag jij nog steeds niet een dagje thuiswerken van je baas? Zulke werkgevers bestaan inderdaad nog. Ze piepen en kreunen over de beveiliging van het computernetwerk en over virussen die de kantoorbestanden gaan besmetten.

Wacht maar totdat het grote griepvirus toeslaat. Eens in de tien tot vijftig jaar breekt die los. Echt los, bedoel ik. Een grieppandemie, die wereldwijd voor ontwrichting van de samenleving zorgt.

De directie Crisisbeheersing van het ministerie van BZK bereidt zich hier serieus op voor, samen met andere overheden en instanties. Er zijn allerlei noodscenario's geschreven, virusremmers ingeslagen en tv-spotjes gemaakt om ons in tijden van crisis te informeren. Om die spotjes niet gedateerd te laten lijken, hebben de figuranten geen bril op en dragen zij tijdloze kleding. Dát de griepepidemie uitbreekt is geen vraag meer, maar wanneer nog wel.

Zelfs de Nederlandse Bank bemoeit zich ermee, want het griepvirus kan ervoor zorgen dat de economie in elkaar zakt. Wereldwijd. Als die tenminste niet al plat ligt door een eerder voorbijkomend kredietcrisisje.

Dikke kans dat de Grote Griep dankzij de betere gezondheidszorg niet zoveel slachtoffers vergt als destijds de Spaanse Griep deed. Die eiste in 1918-1919 naar schatting 20 tot 40 miljoen slachtoffers. Veel meer doden dan tijdens de Eerste Wereldoorlog die net was afgelopen. Maar wel komen er massaal ziekmeldingen binnen bij organisaties. Bij een grieppandemie wordt gemiddeld dertig procent van de bevolking ziek. Ook op jouw IT-afdeling is éénderde van de medewerkers geveld.

Op dat moment moet het nog niet zieke deel van de bevolking massaal thuis gaan werken, staat in de noodscenario's. Zij zijn essentieel om de rest van onze samenleving draaiende te houden en nog grotere chaos te voorkomen. Vooral woonwerkverkeer via het openbaar vervoer moet vanwege de grote besmettingskans absoluut vermeden worden. Voor zover er al bussen en trams rijden natuurlijk, want de chauffeurs zijn ook massaal ziek.

De gevolgen van een pandemie zijn eigenlijk niet te bevatten. En dan gaat het alleen nog maar om een aanval van griepvirus, die na een weekje of acht weer voorbij gedreven is. Je kunt er nauwelijks iets aan doen. Behalve dan dat je die thuiswerkplek alvast kunt regelen, natuurlijk.

Tien manieren om je muze aan de haak te slaan

Je hebt een vaag idee in je hoofd, je hebt tijd vrijgemaakt en je zit klaar om te beginnen.... en dan ga je toch liever je huis opruimen, je administratie doen of een onbenullig klusje afhandelen. Dat alles in de hoop dat de muze toch langs dwaalt en dat er een goddelijke vonk van inspiratie overslaat.

Helaas lukt het in dit soort omstandigheden vaak niet om je muze alsnog aan de haak te slaan. Het gevolg is dat je ontevreden wordt of zelfs gefrustreerd raakt. En dat terwijl je weet dat de energie voluit door je aderen zal stromen als eenmaal de creatieve sluizen opengaan...

Maar als wachten op de muze niet werkt, hoe kom je dan wel tot creatief werk?

1. Sta vroeg op.
Breindeskundigen zeggen dat de geest dan het helderst is.

2. Introduceer eenvoudige rituelen.
Rituelen kunnen manieren zijn om in een bepaalde stemming te komen voordat je begint. Kies bij voorkeur een ritueel met een geur (geurkaars of wierook). Geuren zijn krachtige ontstekingsmechanismes, die de overgang naar een creatieve fase kunnen markeren. Of kies voor een het aansteken van een speciale kaars, een kop thee of koffie, etc.

3. Zorg voor regelmaat.
Maak van je creatieve werk een vaste gewoonte: iedere dag of iedere week op een vast tijdstip. Dat maakt het makkelijker om gewoon aan de slag te gaan.

4. Zonder je af.
Zorg voor een aparte plek voor je creatieve werk, zodat je niet afgeleid wordt. Die klusjes kunnen wel even wachten.

5. Creëer rust.
Sommige mensen hebben baat bij bidden, meditatie of een andere manier om het hoofd leeg te maken. Mediteren stimuleert bovendien de samenwerking tussen de rechter- en linkerhersenhelft en daarmee de creativiteit.

6. Stem de muziek af op je werk.
Creativiteit ontstaat als de geest ontspannen is en toch alert. Een hele directe manier om dit te bereiken is het luisteren naar instrumentale barokmuziek of new-agemuziek. De hersens komen door deze geluidsgolven in de zogeheten 'alfastaat', een lagere frequentie dan gewoonlijk.

7. Zoek inspiratie.
Kom bijvoorbeeld op gang met één van de honderd ideeën van kunstenares Keri Smith.

8. Begin gewoon.
Ga wat schilderen, fotograferen, schrijven, muziek maken of wat je maar van plan was om te gaan doen. Wát je maakt, doet er niet toe. Zie het als een warming up, al gaandeweg kom je tot concretere ideeën.

9. Accepteer omtrekkende bewegingen.
Tot op zekere hoogte hoort vertraging erbij. 'Potloden slijpen' is een hulpmiddel om te zien wat de beste manier is om aan het werk te gaan. Soms moet je je ideeën van diverse kanten bekijken, bevoelen of uitproberen voordat je weet hoe je ze te lijf gaat.

10. Koester geen hoge verwachtingen.
Schilder om het schilderen, schrijf om het schrijven, fotografeer om de lol in het fotograferen. Als je er verder geen hoge verwachtingen van koestert, verlaag je voor jezelf enorm de drempel om eraan te beginnen.

Kortom: ga aan de slag en de muze komt vanzelf langs!

De juiste gemoedstoestand voor scheppend werk wordt gekenmerkt door regelmaat, bescheidenheid, bestendigheid en volharding.
- Le Corbusier

Baseer je vooroordeel nooit op een naam

Bij een horecazaak met de naam Goudfazant denk ik aan een ouderwetse zaak met een donkerbruin interieur en tafelkleedjes of op zijn best aan een rommelige uitspanning in het bos met zand op de vloer. Maar het restaurant op de uitnodigingskaart stond in Amsterdam-Noord, dus het moest het eerste wel zijn.

Mijn advies: baseer je vooroordeel nóóit op een naam. Want de Goudfazant is bij afstand de meest hippe horecagelegenheid waar ik het afgelopen jaar geweest ben. Want wie komt er nou op het idee om een loods in te richten met eettafeltjes, oude auto’s en bestelwagens? Ook de grauwe muren met zwarte strepen en de enorme schuifdeuren zouden in een garage niet misstaan.

Het restaurant zat ook nog eens op een bijna onvindbare locatie. Nadat je met de pont het IJ overgestoken bent, fiets je eerst over een stuk industrieterrein. Vervolgens passeer je een hoog hekwerk en moet je - op eigen risico volgens de waarschuwingsborden - tussen de vrachtwagens door slalommen. Even voorbij de pauzerende personeelsleden van de zoveelste werkplaats blijkt daar inderdaad de Goudfazant te huizen. Het is dat ik witte tafelkleedjes ontdekte – inderdaad wel tafelkleedjes – want anders had ik beslist rechtsomkeer gemaakt naar de bewoonde wereld.

Spontaan komt geen sterveling op het idee om op dit rommelige bedrijventerrein naar een interessant restaurant te zoeken. En daarom was deze plek wél de uitgelezen locatie voor de inspiratie- en discussiebijeenkomst, die hier vanmiddag plaatsvond. Want de bijeenkomst ging er juist over dat bedrijventerreinen zo saai en doods zijn, dat geen mens er buiten de standaard kantooruren levend wil worden aangetroffen. Bedrijven moeten spannend en aantrekkelijk zijn, ook buiten de normale werktijden. Hekken open, showelementen erbij. Experience, heet dat tegenwoordig.

Moet dat nou echt? Ja, dat moet echt. Want het is niet meer van deze tijd dat je ruimte voor maar één ding gebruikt, in dit geval voor productie en reparatieactiviteiten. Leren, recreëren, natuurbeleving en evenementen horen er ook bij. Bedrijven moeten bovendien steeds meer op zoek naar werknemers, die ze willen boeien en binden. Mondige mensen die welbewust hun woning uitkiezen, gerichte carrièrestappen maken, een persoonlijke kledingstijl ontwikkelen en veel energie steken in de juiste schoolkeuze voor hun kind, laten zich niet wegstoppen in een standaarddoos op een bedrijventerrein, waar verder niets te beleven valt.

Spannende bedrijventerreinen, ik had zelf nog niet bedacht dat ik daar persoonlijk behoefte aan had. Dat je op een zondagmiddag een fietstochtje door het bedrijventerrein wilt maken, zeg maar. Maar hier in Amsterdam-Noord heb ik het licht gezien. Als je dwars door de blokkendozen op een horecazaak aan het water stuit waar je ook nog zilte zeelucht kunt opsnuiven, is dat absoluut een spannende beleving. Zelfs als de naam goudfazant luidt.


Naschrift: Ook sommige 'kantoorslaven' willen graag dat bedrijventerreinen spannender worden. Een werknemer van het behoorlijk troosteloze bedrijventerrein Plaspoelpolder richtte er een website voor in. Belangstellenden kunnen daar zijn lunchwandelroutes met klinkende namen downloaden. Ook voor een virtuele tour, het versturen van een e-card en deelname aan de Plaspoelpolderhyves!

Verse lucht als muze

Het Muzenplein in Den Haag was vanmiddag wel een treffende locatie om van gedachten te wisselen over inspiratiebronnen. Jammer alleen dat wij de enigen waren die de buitenlucht opzochten, want de terrassen op het Muzenplein waren verder leeg.

Onderwerp van gesprek: hoe kom je op goede ideeën en hoe kom je ook tot uitvoering van plannen? Nou, door naar buiten te gaan dus. Niet alleen voor de zuurstof (altijd goed voor het betere hersenwerk), maar vooral ook voor een frisse kijk op zaken. Het moet vooral allemaal niet te serieus. Hou het luchtig, was één van de tips. Des te meer durven mensen nieuwe ideeën toe te laten.

Tegelijkertijd is creativiteit wél hard werken. Zomaar in het zonnetje zitten, leidt bij de meeste mensen helaas niet tot een stroom van nieuwe ideeën. Dus na het opdoen van de verse lucht keer je weer terug naar het bureau om de nieuwe inzichten verder uit te werken. Want die zouden tijdens dat terugwandelingetje zomaar binnen kunnen vallen.

Hyves en Marktplaats op je werkplek

"Nieuwe media" worden ze genoemd, maar zo nieuw zijn ze al lang niet meer: digitale media en de vele toepassingsmogelijkheden daarvan. Organisaties die geen intranet hebben met allerlei toeters en bellen op het gebied van "nieuwe media", denken in ieder geval dat ze hopeloos achteraan sloffen. Webpolls, filmpjes en discussiefora lijken een must voor iedere zichzelf respecterende organisatie.

Maar daar blijft het niet bij. Vandaag surfte ik op het intranet van een grote organisatie, waarin medewerkers uitgenodigd werden hun netwerken te delen, hun persoonlijke profiel in te vullen en hun buitenbaanse activiteiten bekend te maken. Een soort Hyves voor collega's. Waar dat allemaal nuttig voor is, staat vandaag beschreven op Frankwatching. In navolging van de CEO konden de medewerkers zelfs een eigen blog opzetten. In het ideale geval zou dat weblog moeten zorgen voor het delen van kennis, maar dat leek nog niet erg doorgedrongen tot de medewerkers.

Gelukkig houden de medewerkers hun deelname aan het interne social network heel eenvoudig, zag ik. Een van de meest populaire rubrieken is het prikbord, een soort Marktplaats.nl voor intern gebruik. Hier bedelen ouders namens hun kinderen om uitbreiding van de smurfencollectie.

CreativiTIJD

Medewerkers van Google mogen twintig procent van hun tijd besteden aan projecten die ze zelf interessant vinden. Daaruit zijn nieuwe producten ontstaan, zoals Google Earth en Google Desktop. Het geven van ''CreativiTIJD" vormt dus een heel zinvolle investering voor Google.

In een tijd waarin innovatie geboden is om te overleven in de mondiale economie, zouden ook andere organisaties zich moeten afvragen of het insnoeren van medewerkers via strakke targets of prikklokken nog wel zinvol zijn. Natuurlijk wordt er volop gebrainstormd in organisaties om strategieën uit te zetten, maar vaak alleen in de top. Maar om ideeën te genereren voor innovaties moet je niet alleen de talenten van kenniswerkers mobiliseren, maar àlle medewerkers. Op de productievloer ontstaan namelijk vaak de meest zinvolle ontdekkingen. Daarom dienen alle medewerkers de ruimte nemen en krijgen om creatief, productief en ondernemend te zijn.

Geef dus medewerkers de ruimte om zichzelf te ontwikkelen en de tijd te nemen voor ideeën. Plan standaard elke vergadering in om deze nieuwe ideeën te inventariseren. Hou een keer in de zes weken een brainstorm. Of werk net als Google met een Ideas mailing list, een bedrijfsbrede digitale ideeënbus, waar medewerkers alle soorten ideeën kwijt kunnen. Iedereen kan de ideeën van commentaar voorzien en er een score aangeven, zodat de beste ideeën boven komen drijven.

Wat zou je zo allemaal kunnen verzinnen? Een deurbel die op zonne-energie werkt, bijvoorbeeld. Of een kousenaantrekmachine voor een zelfstandig wonende oudere vrouw. Of verzilverde oordopjes van een MP3-speler die een sieraad vormen. Of....

Waanzinnige werkplekken

Ik geef toe: Mahatma Gandhi, moeder Theresa en Nelson Mandela verrichtten hun grootse daden niet omdat ze zulke leuke arbeidsvoorwaarden hadden. Maar anderzijds zijn grauwe kantoorgebouwen bepaald niet de uitgelezen plekken die werknemers uitdagen tot meeslepende vernieuwingen.

Daar kan best wat aangedaan worden. Want zoveel aandacht er besteed wordt aan woninginrichting, zo weinig energie wordt er nu gestoken in de vormgeving van de binnenkant van kantoren. Doorgaans gaat het alleen om de plaatsing van het gebruikelijke kantoormeubilair, alles arbotechnisch verantwoord. Het liefst in de vorm van efficiënte flexwerkplekken, waarbij zelfs helemaal niets persoonlijks meer op de wanden gehangen mag worden. De clean-desk-policy als hoogste goed. Keerzijde daarvan is dat schoonheid, uitdaging en plezier bij de inrichting een ondergeschikte rol spelen, terwijl we op de werkplek per saldo heel wat meer uren doorbrengen dan in ons eigen huis!

Ik ben ervan overtuigd dat een stimulerende werkomgeving wel degelijk een belangrijk verschil kan maken in de motivatie en werklust van mensen. En dat zit 'm lang niet altijd in de architectuur (daar zie je als werknemer binnen immers weinig van), maar wel in de vormgeving binnenskamers. Er zijn talrijke manieren om je kantoor te pimpen tot iets vrolijks en leefbaars. Maar zeker zo belangrijk is het groen. Uitzicht op bomen of andere groene ''stoffering" schijnt werknemers meetbaar meer inspiratie en werklust te geven.

Nog wat andere ideetjes:

• een kookeiland op het kantoor, waar wisselende clubs collega's kunnen kokkerellen;
• een 'geen-deuren-beleid' maar afscherming van werkplekken met schuivende wanden ter bevordering van de open cultuur;
  
• apart ingerichte plekken om elkaar te ontmoeten, te lezen, te denken en te mediteren.
  

Ideeën spuien (2)

Ik ga nog even door met spuien. Zoals voorgaand bericht laat zien, is internet het ideale medium om ideeën te spuien. Sterker nog, dank zij internet worden er meer ideeën gemaakt dan ooit. Alleen al omdat er tegenwoordig allerhande artikelen te personaliseren zijn (zoals je koffer! - nooit meer zoeken op de lopende band!), worden we uitgedaagd en geprikkeld om mee te doen.

Bedrijven zien dat ook meer en meer, want steeds vaker schakelen zij doelbewust consumenten in om ideeën te leveren. Nintendo roept expliciet gebruikers op om nieuwe gameconcepten te bedenken, meldt trendwatcher van het jaar Reinier Evers in Intermediair. Zelf gaat hij daar binnenkort ook mee aan de slag. Via de website Quicksuggestion.com laat hij klanten suggesties leveren voor verbeteringen. De scheiding tussen producenten en consumenten vervaagt daardoor.

Wat ooit een simpele ideeënbus was in de gang van een bedrijf, is nu uitgegroeid tot een geweldig omvangrijk fenomeen. Innovatie is niet meer voorbehouden aan een select groepje denkers; iedereen mag en kan meedenken. Ook hier vervagen de grenzen tussen bedenkers en uitvoerders. De ideeëndemocratie.

Drink for thought

Zit je dit stukje te lezen en heb je een uur lang geen water gedronken? Doe het dan snel!

Hersenen bestaan voor 80 tot 90 (!) procent uit water (diverse bronnen noemen verschillende cijfers). De hersenen reageren heel direct op vochtverlies in de vorm van een gebrekkig concentratievermogen, vergeetachtigheid en hoofdpijn. Bij slechts 2 procent vochtverlies zou je zelfs al een warrig kortetermijngeheugen kunnen krijgen!

Waarom is dit zo? Water speelt een cruciale rol bij het voorzien van de hersenen van zuurstof. Het vermogen van hemoglobine om zuurstof te ‘dragen’ wordt met 100 tot 1000 keer vergroot. Verder heeft water een positieve invloed op de spijsvertering, waardoor essentiële voedingsstoffen sneller door het lichaam worden vervoerd en op de plek komen waar ze nodig zijn tijdens het leren. Ook lichaamsbeweging bevordert trouwens de zuurstoftoevoer naar de hersenen

Kortom, water zorgt voor een betere concentratie en daarmee voor een beter leervermogen én creativiteit. In dit licht is het uitermate vreemd dat watergebruik op scholen – als de leerplekken bij uitstek - zo weinig aandacht krijgt. Want met minstens anderhalve liter water per dag gaat het concentratievermogen met sprongen vooruit.

Mijn idee is daarom om alle kinderen standaard een flesje water op hun tafeltje te laten zetten. Simpel en makkelijk uitvoerbaar. Helemaal mooi zou een eigen fonteintje in de klas zijn, waarbij kinderen het flesje regelmatig kunnen aanvullen. Een klein fonteintje in de slecht bekend staande schoolwc’s lijkt me minder geschikt. Maar ik vind het ook weer overdreven om de watercooler-industrie binnen te halen voor dit doel: energieonvriendelijk en tamelijk overbodig.

Jammer voor de visolie en de chocolade. Het beste ‘voedsel’ voor de hersenen zou wel eens water kunnen zijn.

De ijsjesfactor

Helpt loonsverhoging om werknemers te belonen en te stimuleren tot nog betere prestaties? Nauwelijks of hoogstens tijdelijk, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Honderd euro extra op de girorekening wordt natuurlijk zeker gewaardeerd, maar de werknemer is al snel gewend aan het hogere salaris. En de persoon in kwestie voelt zich nauwelijks geprikkeld om extra zijn best te doen, laat staan dat zijn creativiteit gestimuleerd wordt.

Dat kan beter én goedkoper. Uit enkele opmerkelijke experimenten van psychologe Alice Isen bleek dat vriendelijke opmerkingen en kleine verrassinkjes veel meer effect hebben. Kleine cadeautjes brachten artsen tot creatieve topprestaties, schrijft Stefan Klein in zijn boek 'De geluksformule'. In hun euforische stemming wisten ze veel bedrevener en fantasierijker een diagnose te stellen. De onverwachte gift liet de dopaminespiegel in de hersenen van de artsen licht stijgen. En dopamine zet de grijze cellen aan tot informatieverwerking en sterkere concentratie.

Een prettige verrassing kan het denken dus soepeler laten verlopen. Hoe blijer iemand is, hoe meer creativiteit en betere beslissingen. Bedrijven doen er daarom goed aan hun werknemers af en toe te verblijden met een Sinterklaassurprise, een schouderklopje of een ijsje op een warme zomerdag. Al blijft het natuurlijk wel de kunst om deze "ijsjesfactor" telkens weer onverwacht toe te passen.

Kenniswerken

Aardig, die foldertjes en die lunchlezingen. Maar wie serieus aan 'kennismanagement' wil doen in een zogeheten 'kennisintensieve' organisatie, is er dan nog lang niet. Een beleidsplan over het 'managen van kennis' helpt trouwens evenmin. Het gaat er vooral om dat de organisatie bestaat uit nieuwsgierige mensen. Als je die binnen weet te halen, gaat het vanzelf.

Kennisintensieve organisaties, dat zijn alle instellingen en bedrijven waar het belangrijkste werk met het hoofd wordt gedaan. Deze organisaties krijgen te maken met een steeds complexere samenleving, die zich moeilijk laat duiden. Met 'ontembare' problemen, zoals fundamentalisme en het klimaatprobleem.

Veel van deze intensieve kennishouderijen beamen grif dat kennis verwerven en kennis delen erg belangrijk is. Of ze dat in hun hart ook zo vinden, is echter de vraag. Voor echte kennisverwerving is namelijk durf nodig. Kennis binnenhalen levert risico's op, vooral omdat je wel eens zou moeten erkennen dat je veel nog níet weet. Ware kennis bestaat erin te weten dat men niets weet, zei Socrates.

Kennis verwerven gaat ook over fouten maken en daaruit lering trekken. ICT-bedrijfjes zijn er vaak goed in. Zij koesteren een aanpak die gericht is op medewerkers en hun omgeving, werken met zelfsturende teams en staan open voor nieuwe initatieven. Informeel overleg omdat het zo leuk is, leidt tot betrokkenheid, creativiteit en tot innovatie.

En op zijn tijd tot inzichten die dwars tegen alle overtuigingen en waarheden ingaan. Zonder dwarsliggers geen rails.

Dwarreltijd

Hoe laat je docenten meedenken over onderwijsvernieuwingen en betere leerrendementen? Of, wat meer in het algemeen gezegd: hoe laat je iemand inbreng leveren op iets wat voor hem belangrijk is?

Zoiets komt niet vanzelf, blijkt in het onderwijs. Docenten voelen zich massaal gepasseerd over onderwijsvernieuwingen, terwijl zij daar als professionals toch ideeën over hebben of zouden moeten hebben.

Op diverse scholen zal het best zo zijn dat het management weinig inbreng van docenten toelaat. Maar doen docenten zelf wel voldoende moeite om die ideeën naar voren te brengen? En hebben (of nemen) zij wel de gelegenheid om die ideeën te formuleren? Met een volledige lesweek lukt dat in ieder geval niet, vertelden een rector en een docentenbegeleider mij. De lessen nemen de docent geestelijk zo in beslag, dat er te weinig ruimte is om zijn gedachten te laten dwarrelen.

Toch wordt van werknemers die hoofdarbeid verrichten, volop creativiteit en innovatie verwacht. Sterker nog, zonder voortdurende vernieuwing gaat Europa het in de mondiale economie niet redden. Onderwijsinstellingen, maar ook andere organisaties in de kenniseconomie, zouden daarom net als Google hun werknemers moeten toestaan twintig procent van de werktijd in te ruimen om de gedachten de vrije loop te laten. Dwarreltijd dus.

Het letterlijk geven van ruimte is ook een manier om mensen te betrekken bij iets waar ze op het eerste gezicht niet in geïnteresseerd zijn of nooit over na denken. Een interessant voorbeeld is het boek Vlinders, het boek dat zich nog moet ontpoppen van Annick de Witt. Een zogeheten participatieboek met veel lege bladzijdes, dat pas gevuld zal raken als de lezers zó geinspireerd raken dat ze zelf aan het tekenen, dichten of schrijven slaan. Met de inbreng van de lezers zal volgend jaar het échte boek uitgebracht worden.

Er moet blijkbaar eerst een lege ruimte ontstaan, voordat die met ideeën gevuld kan worden.