Posts tonen met het label Museum. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Museum. Alle posts tonen

donderdag 27 december 2012

Staalkaart van 2012


De kleuren van toverballen, horizons en IJsland: het was een kleurrijk jaar voor mij. Een persoonlijke terugblik op 2012 in de vorm van een staalkaart.

Aan het eind van het jaar is het boeiend om terug te blikken wat de belangrijkste inspiratiebronnen waren en wat het heeft opgeleverd. Voor de derde keer presenteer ik hierbij mijn creatieve jaarverslag, dit keer aan de hand van de belangrijkste kleuren.

Ideeënbont
Hét woord van 2012 was voor mij ideeën vangen. De gelijknamige zomercursus die ik ontwikkelde, leverde al snel 400 deelnemers op. Ik kreeg veel enthousiaste reacties en prachtige ideeënvondsten toegestuurd.
Het uitvloeisel daarvan was de lancering van mijn online cursus Excelleren met Ideeën. Veelkleurige paraplu's vormen het symbool van de ideeënrijkdom die deze training oplevert. Inmiddels hebben de eerste deelnemers het programma afgerond en gaven enthousiaste reacties.


Statenkwartierturquoise
De wijk Statenkwartier was toe aan een nieuwe interactieve website. Niet als loze belofte, maar om de leus voor en door bewoners inhoud te geven. Ik begon als eindredacteur van de website en hielp mee om een team van webredacteuren te formeren en toe te rusten. Met dik twintig redacteuren gaan we aan de slag om te berichten en mooie verhalen op te diepen over deze historische Haagse wijk.


Horizonblauw
Minstens een keer per week maak ik een fietstocht door de duinen, parallel aan de kustlijn. Het is altijd een mooi weerzien met de zee: soms gladjes en andere keren grauw en wild.
Bruno van den Elshout startte dit jaar zijn fotografieproject New Horizons 2012. Met deze foto’s liet hij me op een andere manier kijken naar de zee. De kleuren veranderen voortdurend, terwijl de horizon een onveranderlijke lijn vormt. Vele tinten blauw, zoals hierboven, maar ook alle schakeringen rood, paars, geel en grijs.


IJslandgrijs
De kleuren van IJsland zijn bescheiden: 51 tinten grijs, mosgroen en lavageel. Maar voeg er de veranderlijke wolkenluchten bij en je krijgt een onbeschrijflijk mooi panorama. De reis door het landschap van IJsland was een van de meest indrukwekkende reizen die ik de afgelopen jaren gemaakt heb. Met verwonderde ogen keek ik rond en schreef er vier blogartikelen over.


Toverballenbont
Voor het boek Toverballen voor het brein, dat ik in 2011 schreef, was ook dit jaar volop belangstelling. Diverse lezers lieten weten dat ze de Toverballen liever als boek lazen in plaats van als e-book. Zo gaf ik Toverballen van het brein uit als pocketboek. Dat betekende ook dat Verhaallijnen op 5 maart van dit jaar officieel ingeschreven werd als uitgeverij.


SW-kleurig
Dit jaar maakte ik veel artikelen en verhalen over en rondom Sociale Werkvoorzieningen voor Cedris, De Normaalste Zaak en Divosa. Zo schreef ik diverse reportages over SW-bedrijven en deed ik een reeks interviews over werkgevers die doelbewust SW-medewerkers inzetten in hun bedrijf. Daarnaast hield ik ook interviews met directeuren van SW-bedrijven en Sociale Diensten over hun onderlinge samenwerking.
Als me één ding duidelijk is geworden bij al deze reportages en interviews is wel dat er volop creativiteit leeft om met beperkte middelen mensen met een arbeidshandicap toch aan het werk te helpen of te houden.


Kunst in zwart-wit
Een van de mooiste exposities die ik dit jaar bezocht was het Centre Pompidou in Metz, waar een tentoonstelling te zien was van Sol LeWitt. Nog niet eerder wist ik dat zwarte strepen en andere patronen zo konden boeien.



Verhaallijnenrood
Heel veel kleuren dus. Maar vooral was 2012 Verhaallijnenrood. Ik heb veel aan mijn bedrijf gebouwd, onder meer met een vernieuwd e-book Zeven manieren om succes te boeken met verhalen. En het ziet er naar uit dat 2013 opnieuw een jaar vol rode kleuren wordt. Komend jaar ben ik namelijk een van de schrijvers van een groot herinneringsboek over de supermarkten van C1000.

Dat is alvast een blik vooruit in de richting van 2013. Een jaar waarin ik nog meer dan voorheen zal kiezen voor beeld om verhalen te vertellen. En kleur maakt daar natuurlijk onderdeel van uit. Ik wens je alle goeds toe voor volgend jaar.



Eerdere afleveringen:

Excelleren met ideeën

Wil jij meer uit je eigen ideeën halen? En wil je in 2013 je ideeën ook echt uitvoeren? Doe mee met het online trainingsprogramma Excelleren met Ideeën.

Sigrid van Iersel (Verhaallijnen, Den Haag) is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij is auteur van de boeken Lenig Denken en Toverballen voor het Brein.

zondag 19 december 2010

Zo krijgt Auke de Vries een idee

De eerste ideeën die Auke de Vries op papier zette.

Beeldhouwer Auke de Vries gaf vanmiddag een toelichting op zijn serie kunstwerken Nesten, die op dit moment in het Haagse Gemeentemuseum te zien zijn. In eenzaamheid komt hij tot ideeën, die in feite uit zijn onderbewuste naar boven komen. "Je moet de tijd durven te verliezen."

Het prille idee voor Nesten ontstond in het Mercedes Benz Museum in Stuttgart, een ontwerp van de Nederlandse architect Ben van Berkel. In de grote open hal zag hij mogelijkheden voor een kunstwerk. Iets dat je kon bewonderen als je met de lift omhoog flitst. Een kunstwerk dat zó intrigeert, dat je de lift nogmaals neemt om het wat beter te zien. En daarna nog een keer!

De Vries kreeg nooit daadwerkelijk een opdracht om zo'n kunstwerk te maken, maar de gedachte aan die ruimte liet hem niet los. Al schetsend en tekenend kwam hij tot samenklonterende vlakjes, kegels en stangen in verschillende kleuren. "Het zijn nesten", zei hij op een dag.

Dat woord bleef hangen. De kunstenaar verdiepte zich in allerlei soorten nesten, de meest duidelijke vorm van architectuur in de natuur. Ondertussen kregen de ideeën verder vorm in het onderbewuste. Die vormen zongen zich los van het Mercedes Benz Museum en van bestaande nesten in de natuur. Het werd een werkelijkheid op zichzelf. "Het museum was alleen maar een haakje, waardoor dit idee naar boven kon komen", zei De Vries.

Hij ging verder met experimenteren. Uiteindelijk leidde dat proces tot drie monumentale kunstwerken, die midden in de ruimte hangen. Het lijkt net alsof een magneet de stukken metaal bij elkaar houdt, had een jongetje tegen De Vries gezegd. Dat vond hij een rake uitspraak.

Om de ideeën voor deze kunstwerken naar boven te laten komen sluit De Vries vrijwel helemaal zich af van de buitenwereld. Hij verstopt zich zelfs. Hij rommelt, loopt rond en gaat desnoods slapen in zijn atelier, als hij daar behoefte aan heeft. "Je moet de tijd durven te verliezen." Tegelijkertijd doet hij dat juist in het volle besef dat zijn tijd kostbaar is. Die tijd wijdt hij daarom volledig aan dit creatieve proces.

Wanneer een kunstwerk af is, dan is het af. Daar komt geen besluit aan te pas, op een zeker moment is het gewoon zo voor De Vries. Het is een kunstwerk op zichzelf geworden. Er zit geen betekenis of symboliek in. Het verwijst nergens naar, het is er gewoon. Wel levert het proces hem altijd bijvangst op, die hem verrijkt. Zonder de nesten zou hij zich bijvoorbeeld nooit in bijzondere vogelnesten verdiept hebben. "Dat is de rente die ik ontvang. Mijn bonus."

Auke de Vries
Auke de Vries (1937) groeide op in Friesland en woont en werkt nu al lange tijd in Den Haag. Hij is de internationaal meest bekende Nederlandse beeldhouwer op het gebied van kunstwerken in de openbare ruimte. Zijn beelden zijn te vinden in de Tweede Kamer, in de tuin bij Paleis Noordeinde en voor het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag. Een ander bekend werk is het Maasbeeld in Rotterdam. De beelden van Auke de Vries zijn meestal abstracte composities, die de zwaartekracht tarten met hun langgerekte grillige vormen. De Nesten zijn tot en met 12 februari 2011 te zien in het Gemeentemuseum in Den Haag.

Verder lezen:


Share/Save/Bookmark

maandag 29 november 2010

Hoe een museumbezoek nog inspirerender wordt

Trinidad Fernandez van Kees van Dongen

Kunstwerken in musea kunnen je inspireren tot nieuwe ideeën. Natuurlijk kun je daarvoor gaan ronddwalen in de zalen, maar er zijn nog meer manieren om jezelf te laten kietelen door kunst. Doe aan slow looking.

Kunstenaars hebben doorgaans een eigenzinnige kijk op de wereld. Als je op zoek bent naar nieuwe ideeën, is het daarom fantastisch om je te laten inspireren door de wijze waarop zij tegen mensen, kunst, voorwerpen of de wereld aankijken en daar vorm aan geven. Mooi of lelijk doet niet zo ter zake, wel of een kunstwerk je op een of andere manier prikkelt of beroert. Als dat het geval is, ontstaat een soort kortsluiting in je hoofd. Je ziet een onverwacht beeld, je verbindt twee nieuwe dingen met elkaar of je komt op een andere manier tot een nieuw inzicht. Dat is wat kunst kan doen.

Mijn liefde voor musea deel ik met vele andere liefhebbers, maar ik weet ook dat er een minstens zo’n grote groep is, die grote moeite heeft met museabezoek. Ze zien veel beelden of schilderijen die veel op elkaar lijken of die ze weinig zeggen. De klacht is dan ook al snel dat musea ‘saai’ zijn.

Musea proberen als antwoord daar van alles aan te doen door activiteiten rondom exposities te organiseren of door audiotours te ontwerpen. Vooral het vertellen van een verhaal - in diverse vormen - is een goede manier om een collectie toegankelijk te maken.

Een verhaal is namelijk een belangrijke ‘ingang’ voor een kunstwerk. Als je bijvoorbeeld weet dat het kleurrijke schilderij Trinidad Fernandez van Kees van Dongen ooit aangekocht werd door Farah Dibah, spreekt dat meteen tot de verbeelding. Daarna stond het schilderij tientallen jaren in een depot in Iran achter slot en grendel. Afgelopen najaar mocht het schilderij voor het eerst in decennia Iran verlaten voor de overzichtstentoonstelling ‘De grote ogen van Kees van Dongen’ in museum Boymans van Beuningen in Rotterdam.

Als je dit verhaal kent, kijk je er anders naar. Je probeert je even te verplaatsen in de huid van Farah Dibah, die verliefd werd op dit doek. Of je stapt in de rol van de conservator, die hemel en aarde moest bewegen om dit werk naar Nederland te krijgen. Voor het museum was dit verhaal overigens ook een prachtige kapstok om extra publiciteit te krijgen voor de expositie.

Voor mijzelf hebben verhalen, bijvoorbeeld in de vorm van audiotours, daarom een grote toegevoegde waarde bij exposities. Deze ‘bijstand’ is niet altijd beschikbaar. Dan heb je zelf ook diverse mogelijkheden om jezelf te laten prikkelen door kunstwerken en daardoor een expositie intensiever te beleven. Daarvoor moet je wel zelf in actie komen.

1. Zie een kunstwerk als een verhaal
Een kunstwerk kwam meestal tot stand met een bepaalde bedoeling. Het vormt een reactie op een ander kunstwerk of het werk wil de toeschouwer op een andere manier laten kijken.
Wat de verteller op de audiotour doet, kun je ook zelf: zie een kunstwerk als een voorwerp dat een verhaal vertelt. Lees de titel, die bij een uitdagend en complex kunstwerk soms een ingang biedt in de gedachtewereld van de kunstenaar. Als je geen concrete aanwijzingen krijgt, verzin het er dan bij.

2. Leer langzaam te kijken
Tegenwoordig houden we weer van stilte, traagheid en het zoeken van de menselijke maat. In het museum kun je de kunst van slow looking weer onder de knie krijgen. Blijf lang voor een schilderij staan en laat de vormen en kleuren op je inwerken. Ga bij jezelf na of het werk je zintuigen in beroering brengt en op welke manier.
Kijk liever intensief naar een beperkt aantal kunstwerken dan een vluchtige blik te werpen op alle aanwezige doeken. Kunstwerken zullen op deze manier veel meer beklijven.

3. Deel ervaringen
Bekijk een tentoonstelling samen met een vriend of vriendin. Dwaal los van elkaar door de zalen en bespreek na afloop wat je gezien hebt. Wat vonden jullie het mooiste werk? Wat maakt het meeste indruk? Ga daarna terug naar het betreffende werk en kijk nogmaals met de ogen van de ander. Waarschijnlijk kijk je nu met andere ogen naar hetzelfde schilderij en zie je meer.


Verder lezen over ontdekkingen in musea:

Share/Save/Bookmark

zondag 16 mei 2010

Checklist voor de zintuiglijke aanpak

De Romeinse baden in de Engelse stad Bath.
Toch even voelen hoe warm het water is.

Je hebt een goed idee voor een nieuwe werkwijze of voor een andere manier van samenwerken. Maar hoe breng je het aan de man? Kijk af bij ontwikkelaars van producten: prikkel àlle zintuigen.

Opgravingen en musea met restanten uit de klassieke Oudheid zijn doorgaans behoorlijk saai. Losse brokstukken en allerlei gebruiksvoorwerpen met keurige bordjes erbij, daarmee heb je het meestal gehad. De Romeinse baden in de Engelse stad Bath zijn daarentegen ronduit zinnenprikkelend. Op de oude wanden worden beelden van Romeinse badgangers geprojecteerd, nagespeeld door acteurs. Uit luidsprekers klinken klaterende geluiden alsof er ook nu gebadderd wordt. Het borrelende water ruikt zwavelig. Na de tocht langs de baden en archeologische vondsten mag je als bezoeker een glaasje vers bronwater proeven.

Er is slechts één misser in Bath. Vanwege ‘hygiënische redenen’ mogen bezoekers niet voelen hoe warm het bronwater is. Maar bezoekers willen natuurlijk toch zelf de warmte van 46 graden ondergaan, dus ze steken massaal hun hand stiekem in het bad. Zo sterk is de drang om te voelen.

Mensen die een idee voor het voetlicht willen brengen of een belevenis (zoals een museum) denken vaak wel na over de functionele uitvoering, maar veel minder over de manier waarop toehoorders of bezoekers echt geraakt worden. Ideeënmakers kunnen veel leren van productontwikkelaars, die een nieuw product compleet met een eigen look and feel in de markt zetten.

Daarbij is met name de geur en de wijze waarop iets voelt belangrijk. Reuk en tastzin bepalen namelijk in hoge mate hoe we iets beoordelen, hoe we ons voelen en of iets beklijft in ons geheugen. Zo wordt een product dat aangenaam is om te voelen, aanzienlijk sneller gekocht.

Een mooie uitvoering van een idee dat àlle zintuigen prikkelt is de warme tomatensoep van de SP. Deze soep wordt uitgedeeld op verkiezingsbijeenkomsten, maar ook op winderige marktpleinen (‘want de SP laat ook buiten campagnetijd van zich horen’). Daarvoor heeft de SP een speciale SoePexpress ontworpen: een mobiele wagen waar partijmedewerkers mokken tomatensoep scheppen. De soep borduurt voort op de rode tomaat als het partijsymbool. Verder doet de soep een direct beroep op de smaak- en reukpapillen met als onderliggende boodschap: deze partij draagt gewone mensen op kille straathoeken een warm hart toe.

Wil je binnenkort een idee presenteren of een verandering van werken aankondigen? Maak dan de zintuiglijke ervaring een vast onderdeel van de vormgeving of uitvoering van je plan. Een idee dient op alle zintuigen in te werken om ‘binnen te komen’ bij mensen. Dus denk niet alleen aan wat je toehoorders straks horen en zien bij de toelichting of powerpointpresentatie, maar vooral ook wat ze kunnen ruiken, proeven en aanraken.

Zintuigenchecklist
  • Zien: Wat kun je zien aan jouw idee dat het uniek en onderscheidend maakt? Geef je idee een logo, een eigen typografie, een filmpje of een eigen verpakking. Of kies een eigen kleur. De Belastingdienst is direct herkenbaar aan de blauwe envelop.
  • Voelen: Wat kun je voelen aan jouw idee? De iPhone onderscheidt zich met zijn gladde vormgeving.
  • Horen: Hoe kun je jouw idee horen? Geef je idee een eigen geluid mee, zoals de zware 'broem' van een SUV en de solide klap van de dicht slaande portieren van een BMW. Of kies een aansprekende slogan of songtekst om je idee vorm te geven. Een projectgroep van het ministerie van OCW gebruikte de songtekst Heb je het hart van popgroep De Dijk om ambtenaren warm te maken voor een nieuwe aanpak voor klantgerichtheid.
  • Taalgebruik: Welke naam krijgt jouw idee? Of welke woorden horen erbij? Nike associëren we met Just do it. Interpolis communiceert met de slogan Glashelder. Barack Obama doet het met Yes we can.
  • Proeven: Wat kun je proeven aan jouw idee? Geef je idee een vertrouwde smaak, net zoals de SP met haar tomatensoep.
  • Ruiken: Wat zijn de geuren die jouw idee onderscheidend maken? De geur van Zwitsal babyshampoo onderscheidt deze shampoo van alle andere producten in het schap. Hoe ruikt de omgeving waarin jouw idee wordt uitgevoerd? Kun je daar iets aan toevoegen?
  • Verhalen: Welk verhaal brengt jouw idee tot leven en zorgt dat het beklijft? Wasa vertelt een verhaal over hard brood van rogge, dat bedoeld was om de winters in Noorwegen door te komen, maar dat ook geschikt blijkt te zijn voor moderne stadsmensen.
Verder lezen over ideeën en de prikkeling van zintuigen:

Boek over sfeer en stemming creëren

Hoe je bewust sfeer kunt scheppen en stemming kunt creëren, is het vakgebied van Susanne Piët, specialiste in beleving en emotiemanagement. Haar nieuwste boek Moodmanagement is een sterke aanrader voor ideeënmakers en alle andere mensen die zich bezig houden met het creëren van 'zin', sfeer, betrokkenheid, saamhorigheid, veiligheid en nog veel meer. De prikkeling van zintuigen speelt daarin een centrale rol.
Susanne Piët, Moodmanagement. Stemming maken, sturen en beheersen, Pearson Education Uitgeverij, 2009


Share/Save/Bookmark

maandag 19 april 2010

Kleuren luisteren op Kandinsky's schilderijen

Wassily Kandinsky legde dwarsverbanden tussen muziek en schilderkunst en zette daarmee de kunstopvattingen van zijn eigen tijd op zijn kop. Ga kleuren luisteren in het Gemeentemuseum, waar een overzichtstentoonstelling van zijn werk te zien is.

Het begon met het horen van de opera Lohengrin van Richard Wagner, op zichzelf al een samenballing van beeld, geluid en taal. Wassily Kandinsky voelde zich zo in verwarring gebracht door de klanken, dat hij terstond besloot van loopbaan te veranderen: geen carrière als wetenschapper, maar als kunstenaar. "In gedachten zag ik al mijn kleuren, ze bevonden zich recht voor me. Wilde, bijna krankzinnige lijnen verschenen voor mijn ogen."

Samen met kunstenaars als Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Gabriele Münter - allen behorend tot de kunstenaarsgroepering Der Blaue Reiter - streefde Kandinsky naar een synthese van muziek, beeldende kunst en letterkunde. Ritme, klank, vorm en kleur waren hun speelmaterialen. Daarbij liet Kandinsky zich vooral inspireren door de atonale muziek van componist en vriend Arnold Schönberg. Zoals in tegenstrijdigheid van klanken een evenwicht te vinden is, kun je ook contrasterende kleuren naast elkaar plaatsen om harmonie te bereiken.

Zowel kleuren als klanken hebben bovendien een psychologische invloed op de menselijke ziel. En daar is het hem om te doen, want met deze manier van schilderen wil Kandinsky de wereld buiten van binnenuit laten zien. Niet omdat die wereld per sé zo mooi is, maar om de toeschouwer te prikkelen en de geestelijke wereld zichtbaar te maken. De kunstenaar brengt daarmee de ziel in vervoering, stelde hij.

De kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter hield in 1911 en 1912 zijn eerste tentoonstelling. De werken van de deelnemende kunstenaars hingen in de galerie in München dwars door elkaar. Contrasten en dissonanten dus, net zoals zij dat in de schilder- en muziekkunst zichtbaar en hoorbaar wilden maken. Door een optimale prikkeling van de zintuigen te bieden, beschouwde hij een expositie als 'geestelijk geschenk' aan de bezoekers.

In het Gemeentemuseum wordt de toeschouwer door de expositie geleid met de vertrouwde tekstpanelen, bijschriften en een audiotour. De meeste schilderijen zijn thematisch geordend. Keurig en informatief, maar geen plek om te dwalen of te verdwalen.

Om echt een 'geestelijk geschenk' te ontvangen à la Kandinsky, is het leuker om op dwaaltocht te gaan en je te laten leiden door je zintuigen. Loop eens kriskras door de expositie heen, net als in de tijd van Kandinsky. Ervaar hoe de kleuren je beïnvloeden. En luister naar de schilderijen.

"De kleur is de toets. Het oog is de hamer. De ziel is de piano met haar vele snaren. De kunstenaar is de hand die doelgericht door deze of gene toets de menselijke ziel doet vibreren."
- Wassily Kandinsky
Gezien: Kandinsky en Der Blaue Reiter - overzichtstentoonstelling in het Gemeentemuseum Den Haag. Nog te zien tot en met 13 juni 2010.

Meer lezen over anders kijken en luisteren:
Share/Save/Bookmark

woensdag 12 augustus 2009

Wat we kunnen leren van Einstein

Albert Einstein en Mileva Maric, Historisch Museum Bern

Niet een hooggeleerde professor zette begin vorige eeuw de natuurkunde op nieuwe fundamenten, maar een 26-jarige ambtenaar van het Zwitserse octrooibureau in Bern die de natuurkunde er een beetje bij deed. Van de wijze waarop Albert Einstein te werk ging, kunnen we veel leren over werking van creativiteit.

1. Je bent jong en je bedenkt wat
Denk in ieder geval niet dat je als jonge ouders met een veeleisende baan geen creatief denkwerk kunt doen. Albert Einstein en zijn vrouw Mileva Maric zaten midden in de kleine kinderen, toen Albert Einstein in het wonderjaar 1905 maar liefst vier baanbrekende wetenschappelijke artikelen publiceerde. Hij bracht daarvoor geen uren door in het laboratorium, maar zat gewoon in zijn huis in Bern veel te denken én te praten met Mileva, die net als hij theoretische natuurkunde gestudeerd had (volgens sommigen heeft zij zelfs een substantieel aandeel geleverd in het denkwerk!). De enige experimenten van Einstein waren gedachte-experimenten.

2. 'Logica brengt je van A naar B, fantasie brengt je overal.'
Een bekende uitspraak van Einstein, die grossierde in dergelijke oneliners. Verbeeldingskracht speelde een centrale rol bij zijn denkwerk. Einstein deed iedere dag fantasieoefeningen. Zo verbeeldde hij zich dat hij op een lichtstraal met de snelheid van het licht door de ruimte suisde en dat er dan een lichtstraal in de cabine viel. Dit gaf hem zijn eerste visies op de relativiteitstheorie.


3. Viool spelen brengt de creatieve geest op gang
Albert Einstein speelde graag viool en was wellicht zelfs musicus geworden als hij niet voor de natuurkunde gekozen had. Het maken van muziek was voor hem een belangrijke manier om urenlang zijn gedachten te laten dwalen. Zo kon hij op een ontspannen manier met andere regels en grenzen omgaan. Hij maakte dus goed gebruik van de functies van de rechterhersenhelft. Dat blijkt ook uit het feit dat hij een voorkeur had voor een intuïtieve benadering van vraagstukken. Hij zei: "Het intuïtieve brein is een heilig geschenk en het rationele brein een trouwe dienaar. We hebben een maatschappij gecreëerd die de dienaar eert en zijn het geschenk vergeten."


4. Geen vakkennis maar brede inspiratiebronnen
Einstein had weinig op met technici, die vastgebakken zaten aan één vakgebied. Zelf verdiepte hij zich liever in algemene vraagstukken en las graag filosofische werken. Kennis zag hij dan ook niet als de belangrijkste spil van technologische ontwikkeling. Het echte teken van intelligentie is niet kennis maar verbeelding, vond hij.

5. Kijk als een kind naar de wereld
Ook hamerde hij op het belang van denken buiten de vastgestelde kaders. Volgens Einstein kon hij nog als een kind naar de wereld kijken. Hij durfde vastgeroeste denkbeelden ter discussie te stellen en nieuwe vragen te formuleren. "Ik ben niet superslim, maar ik ben gewoon extreem nieuwsgierig."

Verder lezen:
Lees ook dit artikel:


Share/Save/Bookmark

maandag 20 juli 2009

Vakantie vieren in je verbeelding


Vakantie is heerlijk om uit te rusten, de zinnen te verzetten en nieuwe inspiratie op te doen. Jammer dat het (meestal) maar enkele weken per jaar is. Maar virtueel op vakantie kan natuurlijk ook!

Ben je teruggekomen van vakantie en wil je je vakantiegevoel langer vasthouden? Of blijf je liever thuis en wil je toch de zinnen verzetten? Schakel je verbeelding in en ga lekker virtueel op reis.
  • Ga surfen op internet. Veel grote musea bieden virtuele rondleidingen. Bezoek het Uffizi in Florence of het Louvre in Parijs. Op je eigen scherm kun je de prachtigste schilderijen zien zonder ervoor in de rij te staan.
  • Plan een virtuele wereldreis. Zoek informatie over mogelijke bestemmingen, vraag informatie op bij ambassades en zoek naar goede vluchtverbindingen. Je komt vanzelf in de stemming.
  • Verzin je eigen reis en schrijf daarover op de website Waar ben jij nu. Voeg foto's toe en laat anderen reacties sturen. Laat van je online virtuele reisdagboek een full colour gedrukt album maken.
  • Post briefkaarten via Postcrossing en ontvang briefkaarten terug van onbekende mensen over de hele wereld.
  • Lees een mooi boek over eilanden, ontdekkingsreizigers of emigranten en reis in gedachten de hele wereld over. Reis bijvoorbeeld met het boek Wegen der Verbeelding van Hella Haasse naar Frankrijk en beleef al lezend de spanning tussen fictie en werkelijkheid.
  • Maak een mini-vakantietripje in je eigen omgeving. Zoek een leuk plekje vlakbij je huis of je werkplek. Stop allerlei benodigdheden in je tas alsof je écht op vakantie gaat: zonnebril, een lekker drankje, een goed boek, een snack en een trui (het weer kan altijd veranderen). Deze spullen zorgen ervoor dat je in de juiste stemming raakt. Ga naar je plekje en doe net alsof je dit parkje of zonnig parkje voor het eerst ziet.
 Veel vakantieplezier!
The first step in the journey is to lose your way.
- Galway Kinnell


Share/Save/Bookmark

zaterdag 18 juli 2009

Op kinderspeurtocht door het Gemeentemuseum


Musea doen hun best om kinderen te interesseren voor kunst. Speciaal voor mensen die 'jong van geest' zijn, heeft het Gemeentemuseum Den Haag de kelder ingericht tot Wonderkamers en een kinderspeurtocht ontworpen. Werkt dat?

Zoon Niels (8) had zich voorgenomen om deze week het héle Gemeentemuseum te bekijken. Hij hield woord: in drie étappes dwaalden we alle zalen door. Allereerst kreeg hij een kinderspeurtocht over 'kunstdieren' uitgereikt. Hij kreeg ook kleurpotloodjes en een klembordje in een linnen tasje van een aardige mevrouw, dat handig over zijn schouder kon hangen. Daar is over nagedacht.

De dierenspeurtocht leidde ons door een groot deel van het 'gewone' museum, langs het 18e eeuwse poppenhuis van Sara Rothé en uiteraard naar de Wonderkamers. Door de opdrachten bekeek Niels de dierenkaravaan in de vitrine extra nauwkeurig. De bronzen Geit van Luciano Minguzzi was zo zielig, dat hij hem graag echt had geaaid. Opzet geslaagd.

Toch raakte hij vooral gefascineerd door een stuk kunststof buis en twee simpele witte bogen, die zich net buiten de speurroute bevonden. Door de manier waarop deze twee materialen tegen de muur waren bevestigd, zag hij er onmiddellijk een voorstelling in: de slurf en de slagtanden van een olifant. Als dit kunst is, dan was dat heel wat interessanter dan hij altijd had gedacht. Daardoor raakte hij pas echt nieuwsgierig naar de rest van het museum.

Hoewel we door de speurtocht al een behoorlijk stuk afgelegd hadden door de zalen, vond Niels dat we toch helemaal vooraan moesten beginnen. Weer terug naar de glasafdeling dus. Vooral de geslepen glazen met afbeeldingen vond hij knap gemaakt. Ook de aaibare koeien in de wei op de schilderijen van de Haagse School spraken hem aan, net als de pointillistische werken. "Naar kunst kijken, dat is gewoon mooi", zei hij tevreden.

Minder te spreken was hij over een werk met blokjes in primaire kleuren van Bart van der Leck. Dat schilderij was simpelweg nog niet af. Ook met de Victory Boogie Woogie van Mondriaan had hij weinig op. Niet interessant om lang naar te kijken, zei hij over het kostbaarste werk van het Gemeentemuseum. Raar dat die stukjes plaktape er nog op zitten.

Toch trok moderne kunst hem wel degelijk aan. Die kunst hoeft helemaal niet aaibaar of lieflijk te zijn. Hij keek lang naar de geheimzinnige taferelen op het enorme doek Oopsie Daisy van Gé-Karel van der Sterren, waarop hij een vergiftigde rivier, kapotte spullen, rare maanmannetjes en grote wilde planten ontwaarde. De schilder wilde hier duidelijk een verhaal vertellen. Niels vond het een interessante vorm van spoorzoeken.

De meeste museummedewerkers vonden het prachtig dat een jongetje enthousiast de kunstwerken kwam bekijken en de opdrachten van de speurtocht nauwgezet uitvoerde. Al was het wel verwarrend wat kinderen in dit museum wel mogen doen en wat niet.
Zo worden kinderen bij de Wonderkamers aangemoedigd om muziekinstrumenten uit te proberen en zelf te bespelen. Vlak daarna stond een mooi bewerkte piano opgesteld, al even aantrekkelijk om aan te raken. Maar dit was een officieel museumstuk, alleen bedoeld om naar te kijken. De suppoost reageerde ineens onverwacht streng.


Enkele manieren om met een kind naar een schilderij of ander kunstwerk te kijken:
  • Laat het kind vanuit zijn eigen perspectief kijken naar een schilderij. Dat betekent dat je als volwassene je op de achtergrond houdt. Geef het kind gelegenheid uit te zoeken wat hij of zij interessant vindt. Neem het kind daarbij serieus.
  • Zie een kunstwerk als een verhaal. Met een kunstwerk wil een kunstenaar iets overbrengen. Een gevoel delen bijvoorbeeld, een gedachte verbeelden of een reactie op een ander kunstwerk geven. Blijf voor een schilderij staan en laat de vormen en kleuren op je inwerken. Laat het kind vertellen wat hem opvalt en wat hij ziet of voelt. Het gaat niet om goed of fout, maar om een indruk te verwoorden.
  • Stel vragen. Met aanvullende vragen kun je stimuleren om nauwkeuriger naar een kunstwerk te kijken. Waarom denk je dat de kunstenaar dit heeft gemaakt? Wat zie je? Wat probeert de kunstenaar hiermee te zeggen?

Verder lezen:


Share/Save/Bookmark

maandag 17 november 2008

Wolkers' ogen

Jarenlang kun je langs iets heen lopen, zonder dat het je opvalt. Dat kan je zelfs in een museum overkomen, waarbij je toch er juist op gericht bent met je ogen iets nieuws te ontdekken. De ogen van Jan Wolkers waren nog veel scherper.

Zo kan ik me niet herinneren
dat ik bij een vorig bezoek aan museum De Lakenhal in Leiden het fluwelen gordijntje in de hoofdzaal opgemerkt heb. Wolkers bezocht de Lakenhal vanaf zijn vroege jeugd en heeft in diverse werken zijn impressies over de kunstwerken achtergelaten. Het museum leerde hem kijken, opende nieuwe wereldbeelden en inspireerde hem als schrijver. Fragmenten uit onder meer De Walgvogel vormen nu Wolkers’ eigenzinnige commentaar op de oude schilderkunst in het Leidse museum.

Wolkers merkte dus wél het gordijntje op. Toen hij het doek ophoog trok, keek hij in de doordringende ogen van de onbekende man, die in 1521 door Lucas van Leyden geportretteerd werd. Ontelbare bezoekers moeten ook dat gordijntje weggetrokken hebben en hetzelfde ervaren wat Wolkers decennia geleden en ikzelf nu deden.

De Lakenhal biedt met deze aanpak niet een overzichtstentoonstelling in de bekende zin van het woord, maar laat de bezoeker zélf op dwaaltocht gaan door het hele gebouw. De wijze waarop Wolkers ‘Het laatste oordeel’ van dezelfde Lucas van Leyden van commentaar voorziet, maakt dat je nooit meer naar dit fameuze drieluik kunt kijken zonder even te zoeken naar die monsterlijke duivel met de afschrikwekkende hangtiet.

Bijzonder beeldend is ook Wolkers’ relaas over een stoeipartij met koeienstront, groot afgedrukt op de zijwand van de plechtige museumzaal. De ‘materieschilderingen’ van Wolkers met koeienpoep en goudverf naast fijne werkjes uit de Gouden Eeuw staan dan ineens in een logisch verband met elkaar. Je zou zelfs kunnen zeggen dat Wolkers zijn materiaal net zo nauwkeurig bestudeerde als Rembrandt dat deed bij het schilderen van de goudbrokaten kledingstukken van het portret, dat er pal naast hangt. Zo worden er verrassende verbindingen gelegd: precies wat een tentoonstelling interessant maakt.

Zo dwaal je verder door het gebouw, waar overal schilderijen, beelden, romanfragmenten en gedichten opduiken van Wolkers. Alleen bovenin het museum zijn twee stille zalen helemaal leeg gemaakt voor Wolkers eigen schilderwerk vol stipjes, nopjes en vlekken in allerlei kleurstellingen. Vanaf 1987 schilderde Wolkers alleen nog maar deze ‘gedachtelandschappen’. Daarmee lijkt ook alles gezegd te zijn: meditatieve doeken en verder niks. ‘En zo is het genoeg’, waren de laatste woorden van Wolkers vlak voor zijn overlijden, die hier prachtig op aansluiten. De stilte en deze bijpassende woorden ontroerden me.

Toch ben ik uiteindelijk niet het meest onder de indruk van Wolkers’ kunstwerken zelf. Die vind ik vaak nogal statisch en ééndimensionaal. Het is vooral zijn rauwe, passievolle en toch ook liefdevolle manier van beschouwen, die zo fascineert. Zoals hij zich in een televisieserie verwonderde over de kleine wriemelbeestjes in zijn achtertuin, zo weet hij je postuum ook mee te slepen in De Lakenhal. Anderen laten mee kijken met zijn scherpe blik, dát was zijn talent.

Pas als ik later de afbeelding van Jan Wolkers op de affiche voor deze tentoonstelling zie, valt het me ineens op. Wolkers kijkt je op dit portret bijna vanuit dezelfde hoek aan als de onbekende man van Lucas van Leyden achter het gordijntje in de Lakenhal. Met nóg doordringender ogen.

Gezien: Jan Wolkers in de Lakenhal. Overzichtstentoonstelling van 21 oktober 2008 tm 15 februari 2009


Het portret van Jan Wolkers (1974) dat de affiches van de overzichtstentoonstelling siert.

vrijdag 28 maart 2008

Vluchten uit Mesdag


Deze druilerige dag kon wel wat extra schoonheid gebruiken. Een bezoek aan de tentoonstelling 'Vluchten in schoonheid' in het Haagse Mesdagmuseum lag dus voor de hand. Laven aan elegante 19-eeuwse kunst als tegenwicht voor de maartblues.

De speciale tram met afbeeldingen uit het Mesdag Museum die deze dagen door Den Haag rijdt, had mijn verwachtingen behoorlijk hoog opgevoerd. Daarop zijn veelbelovende portretten te zien van mysterieuze dames met eindeloos lange haren en melancholische blikken. Zoekend naar de spirituele kant van het bestaan, als tegenwicht voor de grauwe industrialisatie van de vorige eeuwwisseling.

Maar misschien moet je tijdens een regenachtige dag juist niet het voormalige onderkomen van de schilder Hendrik Willem Mesdag bezoeken aan de Laan van Meerdervoort. Het donkere museum met de zware groene draperieën wordt er nog somberder van. Zelfs het uitzicht op de royale maar verlaten kale tuin kon die triestigheid vandaag niet goed maken.

En dan die donkerte in de schilderwerken zelf. Sommige schilderijen waren zo duister dat alleen met grote moeite iets van de voorstelling te ontwaren viel. Je zou haast hopen dat die beveiligingsmeneer, die mij uit verveling voortdurend op de hielen zat, een zaklampje had om het een en ander een beetje bij te schijnen. Of dat er wat meer geld gespendeerd was aan het opwerken van de doeken.

Ik vond het wel sneu voor al die suppoosten dat ik hen zo snel weer alleen achterliet. Gelukkig klaarde de lucht net een beetje op toen ik weer buiten stond. Daar ontdekte ik dat het hek voor het Mesdag Museum zeer de moeite waard was. Want hierop stonden de mooiste schilderijen van de expositie nog eens weergegeven, maar nu in een heldere afdruk.

Buiten valt veel meer te genieten van de schoonheid van deze kunstwerken. En anders wel op de tram.

dinsdag 15 januari 2008

Winterkost (1)

Puzzelsoep

Januari is de maand waarin de dieetboeken van Sonja Bakker nóg beter verkopen dan anders (ze staat nu met drie boeken in de top 10 van best verkochte boeken), terwijl de verkoop van kookboeken van Jamie Oliver en anderen juist enorm inzakt. Het is de maand van stormweer, snotterneuzen en somberheid over mislukte goede voornemens. Het is een maand zonder Beaujolais Primeur, kerstmarkten, Pasar Malams, Carnaval, landgoedfairs of andere evenementen. Het is zelfs de maand zonder FEEST.

Er zit maar één ding op. Je terugtrekken in het huiselijke fort en zelf januari groots vieren. Gordijnen dicht, kaarsjes aan, chocolademelk of glühwein erbij. En dan verder nog....

  • Kook troostsoep. Janneke Vreugdenhil besteedt deze week op haar weblog van nrc.next aandacht aan supersoepen voor uiteenlopende gelegenheden, die opgeluisterd worden met een hartverwarmende smakelijke dikke brij. Aanrader!
  • Maak puzzelsoep. Voor kinderen die uitgekeken zijn op hun oude puzzels. Alle puzzelstukjes in één grote pot, goed mengen en puzzelen maar.
  • Stuur een wenskaartje, maar dan anders dan anders. Met gebouwen bijvoorbeeld.
  • Doe een handstand en plaats de foto op Handstanddoorhetganseland.
  • Houd een pyjamadag. Huiselijk en zuinig, de ultieme onthaasting.
  • Bouw je eigen huis of toekomstige woning van Lego.
  • Organiseer je eigen dipfeestje: groenten, brood, soepstengels, worstjes en gehaktballetjes met dipsaus , lekker eten met je handjes. Doop het in een pindadip, pestodip, tomatensalsa of aioli. Daarna fruit in een chocoladedip of vanilledip. Eigenlijk een ànti-dipfeest dus, effectieve bestrijder van de januaridip.
  • Haal tussendoor even een frisse neus. Welke kant gaan we op, jongens? Willem gooide een muntje op. Kop was links, munt was rechts. Bij een driesprong kwamen we in de problemen. Maar leuk was deze dwaaltocht wel!
  • Weer binnen? Bezoek een museum vanuit je leunstoel. Zoals dit literaire virtuele museum voor de bijna negentigjarige Hella Haasse. Helaas gaat het pas op 5 februari open!

dinsdag 10 juli 2007

Museamuziek

Om kunst goed te bekijken, schijnt het prettig te zijn om met een mp3-spelertje rond te lopen waarop klassieke muziek gespeeld wordt (en dus niet met een elektronische gids in de vorm van walkman met koptelefoon, die tegenwoordig in musea zo populair is!).

Bach doet het goed bij Middeleeuwse kunst, maar natuurlijk is ook Gregoriaanse muziek erg geschikt. Beethoven schijnt goed te passen bij zeventiende eeuwse schilderkunst, bij de achttiende eeuw hoort Mozart en bij Monet en andere impressionistische werken Saint-Saëns. En wie gaat dwalen door zalen met Italiaanse kunst kan het beste Puccini en Verdi afspelen.

Ik heb het zelf nog niet uitgeprobeerd, maar ik ben wel benieuwd welke verbindingen muziek en schilderkunst in je hoofd aangaan. Het lijkt me in ieder geval een gouden idee voor musea om het bezichtigen van schilderkunst tot een indringende belevenis om te vormen.

dinsdag 11 april 2006

Reisbestemming zonder rafels

Wegdromen over het Forum Romanum in Rome, het St. Marcusplein in Venetië en de Alpen, terwijl je eigenlijk in de directe nabijheid verkeert van het torentje van Balkenende en de Hofvijver.

In het Haagse Mauritshuis kun je momenteel op reis naar Italië met gastconservator Henk van Os als over-enthousiaste reisgids.

Niet dat het een origineel plan is, zo'n reis naar Italië. Vele kunstenaars gingen ons voor, vele eeuwen lang. Op de tentoonstelling 'Droom van Italië' zijn dik veertig producten van die Grand tours te zien, gemaakt in een periode die maar liefst vier eeuwen beslaat.

Italië is voor de kunstenaars het land van de grote klassieke voorbeelden, het land van oude symbolen en het land van wonderschone landschappen in de gouden gloed van de ondergaande zon. Geen enkel vuiltje of ontsierend dingetje te zien. Italië is een land zonder rafels en dat moet vooral zo blijven. Allemaal verlangens naar het eeuwige paradijs.

Het maken van afbeeldingen van zulke paradijselijke landschappen - toen schilderijen, nu foto's - is van alle tijden. De schilder Golzius beeldde zichzelf af op een tekening van een klassiek beeldhouwwerk - I was there! - net zoals wij onszelf vereeuwigen bij belangwekkende bezienswaardigheden. En ook fotoshoppen is allerminst uniek; een schilder monteerde bijvoorbeeld een paus in een schilderij van de Sixtijnse Kapel op een moment dat die paus daar absoluut niet geweest kon zijn!

De schilderijen laten vooral zien dat iedereen zijn eigen voorstelling heeft van Italië. Het is een land waar je mee kunt doen wat je wilt; iedereen schept gewoon zijn eigen beeld. En dat beeld kan ook rustig achteraf geschilderd worden. Gewoon thuis in het atelier, want 'Italië zit in jezelf'.

En daarmee verschilt de reislust van de kunstenaars van toen niet eens zoveel met de drang van de reizigers van nu om onbekende landen te verkennen. ''Reizen is naar jezelf kijken tegen een andere achtergrond".

Gezien: 'Droom van Italië' , tm 26 juni in het Mauritshuis in Den Haag

woensdag 23 november 2005

Zeegordijntje en andere wonderen

Als je een film van zeegolven op zijn kant projecteert of schuin, is het geen deinende blauwe zee meer, maar een bewegend gordijntje.

Dat was één van de beweringen van kunstenaars, die een inkijkje gaven in hun werkwijze. Behalve de zeekunstenaar waren de beroemde filmbeelden te zien van Karel Appel die een woeste verf-explosie loslaat op een enorm doek. Marlene Dumas, die op kleddernatte vellen papier zwarte inkt laat uitvloeien en zo onverwachts tot intrigerende aquarellen komt. Armando die een uiterst somber doek maakt (Wandwald) en daarbij kijkt alsof het een diepgevoelde innerlijke noodzaak was om deze zwarte vlakken te schilderen. En Jack Pollock, die de verf direct uit blikken laat druppelen. Door kwasten te negeren als het vanzelfsprekende instrument van de kunstenaar, heeft hij kunstgeschiedenis geschreven. Fascinerend om naar te kijken.

En dat waren alleen nog maar de atelierfilmpjes in de Wonderkamers, de kelder van het Gemeentemuseum. In dit labyrinth dwaal je moeiteloos urenlang rond, van de ruimte vol bouwtekeningen van Berlage tot het spiegelpaleis vol popperige prinsessenkleding. Iedere ruimte is weer anders; over elke kamer is uitvoerig nagedacht.

Om jongeren te interesseren voor kunst heeft het Gemeentemuseum een soort open depot ingericht met de meest uiteenlopende voorwerpen. Een routebeschrijving is er niet, laat staan een chronologische of een kunsthistorisch verantwoorde inrichting. Er zijn alleen enkele touchscreens, waar de gebruikelijke namen van kunstenaars en titels terug te vinden zijn.

Wel zijn er enkele thema's, zoals de kleuren rood, blauw en geel. De knalrode jurk van Fong Leng voor Mathilde Willink staat er zusterlijk naast een opblaaspop. Ook zijn allerlei uiteenlopende en vaak vreemdsoortige voorwerpen over vrouwen, mannen, kinderen en dieren gegroepeerd. Dierenbeelden uit allerlei culturen staan in een optocht achter elkaar, alsof de Ark van Noach zojuist is opengegaan.

Schatten zijn er zeker te vinden in de Wonderkamers. In één van de vitrines blinkt het goud je van alle kanten tegemoet. Maar het leuke is dat het Museum ook nep en klatergoud laat zien.

In de veiling, waar je prijzen van 'kunstwerken' kunt raden, word je helemaal op het verkeerde been gezet. Een miniatuurtje blijkt een onbeholpen schilderijtje van twee euro te zijn, gekocht op de rommelmarkt. Een fotoportret is bij nader inzien een zeer bewerkelijk en kostbaar kunststuk. En het museum heeft het zelfs aangedurfd een vervalste collage van Klimt erbij te hangen. Ziet er leuk uit, maar is geen cent waard.

De theatrale expositie gaat uiteindelijk over allerlei vormen van creativiteit. En die creativiteit hoeft niet volkomen origineel te zijn, maar kan ook voortbouwen op ideeën van anderen. Zoals Richard Hutten, die een eigen versie ontwierp van de Rietveldstoel. Een heruitvinding van de uitvinding met moderne vezels als stoffering. Deze Huttenstoel zag ik later terug in de Brasserie van het museum.

In dit hol van associaties, waar je gemakkelijk je gevoel van ruimte en tijd kwijt raakt, kun je allerlei losse flarden aan elkaar weven. Het eindresultaat van die dwaaltocht is onvoorspelbaar. Het is een amusant spelletje 'Ik zie ik zie wat jij niet ziet', want niemand ziet hier hetzelfde. Maar dat kijken zonder leidraad biedt wel veel inspiratie. Ga maar kijken, er staat niet wat er staat.

Gezien: Wonderkamers, Gemeentemuseum Den Haag, permanente expositie