Ontdekkingsreis

De opdracht: Koop een mooi kompas, dat cadeau gegeven kan worden als een herinneringsgeschenk. Een cadeau met praktische waarde als navigatie-instrument, maar vooral ook symbolisch als 'wegwijzer door het leven'.

Nooit eerder heb ik me verdiept in kompassen. Waarom zou ik ook, als stedeling die blind vaart op Google, de NS reisplanner en de dienstregeling van de tram. Maar waar nu te beginnen? Bestaat er een beknopte wegwijzer in de wereld der kompassen? Of ben ik op mijn innerlijke koersaangever aangewezen?

Snel ontdek ik dat er grofweg twee categorieën zijn. De praktische navigatie-apparatuur, van wegwerpdingetjes tot zeer serieuze, kostbare instrumenten. Of het antieke werk, waarbij de verschillen niet minder groot zijn. Van nostalgische kompassen uit de scoutingwereld tot zeer precieze, oude instrumenten, die gekoesterd worden door verzamelaars. Ik dien kennelijk aan te kloppen bij de Scoutingshop en de buitensportwinkels, of juist bij de antiekhandel en veilingen. Meer preciezer: de klokkenhandel, waar ook barometers en andere fijne instrumentjes te koop zijn.

Ik sla de antieke koers in. Maar het aantal handelaars met geschikt aanbod blijkt erg beperkt. Mijn zoektocht op Google leidt steeds weer naar Marktplaats, dat ook een groot aantal exotische kloons gekregen heeft, zoals Marktplaza. Op de foto zien de apparaatjes er wel aardig uit, maar doet dat wijzertje het wel? Ik vind het te tricky. Ik wil liever een deskundige die mij zegt wat wel en niet deugt in deze wereld.

Mijn speurtocht loopt bijna helemaal vast. Zo’n beetje alle hits met antieke kompassen uitgeplozen, maar niets voldoet aan mijn wensen. Zucht. Wel veel authentieke scheepsbellen en scheepsklokken, maar geen bruikbare navigatie-apparatuur. Ik geef het op.

Nee, toch nog een ideetje. Laat ik eens een merknaam intypen van een kompas dat ik op Marktplaats gevonden heb. Een Stanley London bijvoorbeeld. Hebbes! De bruikbare hits stromen ineens mijn scherm op. Prachtige exemplaren zijn het. Helemaal goed!

Tot nu toe heb ik vooral gesurfd in de wereld van antiquairs en handelaars in nostalgisch erfgoed. Maar nu beland ik in de wereld van de watersporters. Zij blijken te handelen in prachtige replica’s van antieke kompassen, in glimmend messing en in hele mooie houten doosjes.

Nu krijg ik de smaak te pakken en zoek door op de maker van dit nagemaakte kleinood, D.W. Brunton. De uitvinder is een mijningenieur uit Colorado, die in 1894 met dit zakkompaseen geniaal patent verwierf. Talrijke ontdekkingsreizigers zouden de 'Brunton' gebruikt hebben, van Australië tot Alaska. Wat romantisch, zo’n ding!

Zo'n speurtocht naar een kompas is zelf al een spannende ontdekkingsreis!

Op speurtocht

Sporen achterlaten op internet

De kinderen schreven vanochtend opgetogen hun namen op een groot aantal beslagen autoramen. Ze waren zich niet bewust van het feit dat ze hiermee overduidelijk hun eigen spoor achter laten, net als het onbekende dier op de foto hierboven.

Onschuldig kindervermaak natuurlijk, maar op internet is het al net zo. Velen laten onbekommerd hun persoonlijke gegevens achter, publiceren hun volledige CV en laten anderen meekijken naar intieme foto's. Nog nooit was het zo gemakkelijk om iemands doopceel te lichten en zijn sporen te volgen. Word bijvoorbeeld lid van Schoolbank, LinkedIn of Hyves en lees daar alle bijzonderheden. Met wat slimmigheidjes speur je ook nog zijn salaris op, weet je wat zijn koophuis gekost heeft en kijk je via Google Earth in zijn achtertuin.

Bedrijven en andere instanties zijn ook zeer geïnteresseerd, al was het maar om meer grip te krijgen op grillige consumenten. Wie dit niet wil, moet vooral niet via internet allerlei testjes doen, zoals bij Je echte leeftijd. Om te weten of je echte leeftijd overeenkomt met je kalenderleeftijd, word je gevraagd een groot aantal gegevens in te vullen. Hoe vaak je per dag fruit eet, maar ook de ziektes en aandoeningen waar je mogelijk aan lijdt. Interessante informatie voor verzekeringsmaatschappijen, die op basis hiervan je verzekeringspolis kunnen opschroeven of je als klant kunnen weigeren. Bingo dus voor zorgverzekeraar VGZ, samen met de Nederlandse Hartstichting, Auping en Albron sponsor van Je Echte Leeftijd.

Alertheid is dus geboden als we weer eens een testje invullen op internet. Bijvoorbeeld de nationale carrièrecheck, dat bij een programma van RTL4 hoort. Uitzendbureau Randstad is heel blij met alle openhartigheid.

Sporen leggen met Klein Duimpje

Klein Duimpje is mijn held. Eerst is hij zijn samenzwerende ouders te slim af door listig kiezeltjes te strooien op het pad. Daarna zijn de vogels net iets slimmer door al zijn broodkruimeltjes op te peuzelen.

Laat je niet kisten

Ja, hij is dan toch wel een beetje dom. Maar Klein Duimpje laat zich niet kisten en weet zichzelf en zijn broers veilig uit de grijpgrage handen van de Grote Reus te houden. Klein Duimpje zit telkens te broeden op nieuwe ideetjes en is op die manier niet klein te krijgen. Een echte ideeënmaker dus.

Laat sporen na

Hij spreekt ook tot mijn verbeelding omdat hij sporen achterlaat en op die manier dus (na) gevolgd kan worden. Soms zijn die sporen overduidelijk, in de vorm van kiezeltjes. Soms onduidelijk en in ieder geval erg onvolledig, zoals de broodkruimeltjes.

Wees flexibel

Als de nood echt aan de man komt, kan Klein Duimpje ook nog terugvallen op de Zevenmijlslaarzen. Een gelegenheidsoplossing natuurlijk, maar je moet in crisissituaties flexibel zijn. Op die manier weet Klein Duimpje zijn verdwaalde broers toch nog veilig naar huis te loodsen. Al is het hoogst wonderbaarlijk dat het ventje de terugweg uiteindelijk zonder verdere bewegwijzering kan afleggen. De sporenuitzetter heeft zijn eigen speurtocht dus bij nader inzien helemaal niet nodig voor de terugtocht.

Bij thuiskomst zijn ouders en kinderen zo blij dat ze elkaar teruggevonden hebben, dat de gidsrol van Klein Duimpje onderbelicht blijft. Eerherstel voor het slimme ventje lijkt me toch wel op zijn plaats!

Oudejaars-BAL

Aargh, alweer een stel van die vervelende plastic balletjes! In een boze bui had Niels gisteren ons hele huis vol gestrooid met piepkleine ronde bolletjes, afkomstig uit een kapotte vulling van een speeltje. Als een ware Klein Duimpje had hij in alle vertrekken zijn sporen achtergelaten. En wij konden er met de stofzuiger achteraan.

Het moet gezegd: voor een kind met een boze bui had hij wel een goed passende actie gekozen. De afgelopen dagen waren we als gezin namelijk geheel ‘in de ban van de bal’ om ons oudejaarsfeestje op te luisteren. Dat wil zeggen: we hadden onze gasten gevraagd in een ballerige outfit dan wel een outfit met balletjes te komen en om hapjes in balvorm mee te nemen.

Daar hadden zij trouwens vol enthousiasme gehoor aan gegeven. Gehaktballetjes, kaassoesjes, doperwtjes in sinaasappelmosterdsaus, fruitbolletjes, ronde olijfjes: aan ronde ideeën geen gebrek. En uiteraard ontbraken de olieballen niet. We kunnen gerust zeggen dat we zelden zoveel balletjes bij elkaar gezien hebben (met uitzondering van de ballenbak dan). En dan hebben we de bubbeltjesballetjes in de champagne nog niet eens meegeteld.

Afgezien van zijn bozige strooiactie leverde Niels van alle feestgangers de grootste bijdrage. Hij had een groot deel van de decoratie van de huiskamer
voor zijn rekening genomen, inclusief prachtig gekrijte ballen op het schoolbord. Zijn topstuk was culinair: de Soezerberg, een bouwwerk van soesjes, kersen, chocoladesaus en zilveren garneringsballetjes. Nog een geluk dat hij die soesjes niet als strooigoed gebruikt heeft.

's Nachts na twaalven hebben we als stuiterballen op en neer gedanst. Een uitstekend begin van het nieuwe jaar. Heerlijk!

Speelkwartier II

Machines en robots zullen ons werk overnemen, dacht de kunstenaar Constant Nieuwenhuis in de jaren zestig. De toekomst voor de mensheid zag er in zijn visioenen uit als een permanent speelkwartier. De nieuwe mens zou zich alleen nog maar bezig hoeven houden met kunst maken, vertier zoeken en zwerven.

Bij dat leven van de homo ludens hoorde ook in zijn visie een nieuwe manier van wonen: zwervend langs commune-achtige eenheden, een soort labyrinthen, bevolkt met mensen van allerlei afkomst. En met desoriëntatie als leidraad. Het leven als van een zigeuner, maar dan in een futuristisch jasje. Zijn ontwerpen voor dit New Babylon zijn te zien op de tentoonstelling Ode aan Constant in het Haags Gemeentemuseum.

Veertig jaar verder zijn wij nu Constants toekomstmens. Maar in plaats van een zwerversbestaan leiden we juist zeer honkvast leven. Allemaal een eigen huisje en een tuintje. We betreuren nu de kinderen, die door de scheiding van hun co-ouders voortdurend van 'huis' wisselen; zoiets zien we met de ogen van nu absoluut niet als een 'verrijking van hun bestaan'. Een huis dat niet als vaste stek dient, is nu geen echt 'thuis'.

En spelen, doen we dat nog in ons huis?

Zeegordijntje en andere wonderen

Als je een film van zeegolven op zijn kant projecteert of schuin, is het geen deinende blauwe zee meer, maar een bewegend gordijntje.

Dat was één van de beweringen van kunstenaars, die een inkijkje gaven in hun werkwijze. Behalve de zeekunstenaar waren de beroemde filmbeelden te zien van Karel Appel die een woeste verf-explosie loslaat op een enorm doek. Marlene Dumas, die op kleddernatte vellen papier zwarte inkt laat uitvloeien en zo onverwachts tot intrigerende aquarellen komt. Armando die een uiterst somber doek maakt (Wandwald) en daarbij kijkt alsof het een diepgevoelde innerlijke noodzaak was om deze zwarte vlakken te schilderen. En Jack Pollock, die de verf direct uit blikken laat druppelen. Door kwasten te negeren als het vanzelfsprekende instrument van de kunstenaar, heeft hij kunstgeschiedenis geschreven. Fascinerend om naar te kijken.

En dat waren alleen nog maar de atelierfilmpjes in de Wonderkamers, de kelder van het Gemeentemuseum. In dit labyrinth dwaal je moeiteloos urenlang rond, van de ruimte vol bouwtekeningen van Berlage tot het spiegelpaleis vol popperige prinsessenkleding. Iedere ruimte is weer anders; over elke kamer is uitvoerig nagedacht.

Om jongeren te interesseren voor kunst heeft het Gemeentemuseum een soort open depot ingericht met de meest uiteenlopende voorwerpen. Een routebeschrijving is er niet, laat staan een chronologische of een kunsthistorisch verantwoorde inrichting. Er zijn alleen enkele touchscreens, waar de gebruikelijke namen van kunstenaars en titels terug te vinden zijn.

Wel zijn er enkele thema's, zoals de kleuren rood, blauw en geel. De knalrode jurk van Fong Leng voor Mathilde Willink staat er zusterlijk naast een opblaaspop. Ook zijn allerlei uiteenlopende en vaak vreemdsoortige voorwerpen over vrouwen, mannen, kinderen en dieren gegroepeerd. Dierenbeelden uit allerlei culturen staan in een optocht achter elkaar, alsof de Ark van Noach zojuist is opengegaan.

Schatten zijn er zeker te vinden in de Wonderkamers. In één van de vitrines blinkt het goud je van alle kanten tegemoet. Maar het leuke is dat het Museum ook nep en klatergoud laat zien.

In de veiling, waar je prijzen van 'kunstwerken' kunt raden, word je helemaal op het verkeerde been gezet. Een miniatuurtje blijkt een onbeholpen schilderijtje van twee euro te zijn, gekocht op de rommelmarkt. Een fotoportret is bij nader inzien een zeer bewerkelijk en kostbaar kunststuk. En het museum heeft het zelfs aangedurfd een vervalste collage van Klimt erbij te hangen. Ziet er leuk uit, maar is geen cent waard.

De theatrale expositie gaat uiteindelijk over allerlei vormen van creativiteit. En die creativiteit hoeft niet volkomen origineel te zijn, maar kan ook voortbouwen op ideeën van anderen. Zoals Richard Hutten, die een eigen versie ontwierp van de Rietveldstoel. Een heruitvinding van de uitvinding met moderne vezels als stoffering. Deze Huttenstoel zag ik later terug in de Brasserie van het museum.

In dit hol van associaties, waar je gemakkelijk je gevoel van ruimte en tijd kwijt raakt, kun je allerlei losse flarden aan elkaar weven. Het eindresultaat van die dwaaltocht is onvoorspelbaar. Het is een amusant spelletje 'Ik zie ik zie wat jij niet ziet', want niemand ziet hier hetzelfde. Maar dat kijken zonder leidraad biedt wel veel inspiratie. Ga maar kijken, er staat niet wat er staat.

Gezien: Wonderkamers, Gemeentemuseum Den Haag, permanente expositie