Jouw idee hoeft niet uniek te zijn

Een idee, een schilderij, een muziekstuk of een andere creatieve uiting 'moet' origineel zijn. Van onszelf. Het is een van de meest blokkerende overtuigingen, die we met ons meedragen.

'Als ik iets maak, moet het wel iets origineels of iets unieks zijn'. Ik hoor deze uitspraak regelmatig om mij heen. En het zijn in veel gevallen juist creatieve personen, die dit zeggen. Zo vertelde vanmiddag een fotograaf dat hij beslist geen vogels wil fotograferen, want dat doen al zoveel fotografen. Daar valt niets unieks meer aan toe te voegen, is zijn overtuiging.

Maar hoe origineel of uniek kun je werkelijk zijn? Is alles niet al eens ooit beschreven, geschilderd, gefotografeerd of op een andere manier uitgeprobeerd? "Als je denkt: 'dat heb ik al eens gehoord', dan heb je zeker gelijk", zei Tom Beek, muzikant en componist, die vanmiddag vertelde over creatieve denktechnieken.

Echt iets totaal nieuws, origineels en bijzonders bedenken, is slechts voor een enkeling weggelegd. Bijna iedereen bouwt voort op het gedachtegoed van anderen. Dus laten we ophouden om te denken dat we zelf volledig origineel moeten zijn. Deze gedachte zorgt er alleen maar voor dat we een onnodig hoge drempel opwerpen om daadwerkelijk met ons creatieve werk te beginnen.

Wat wél kan, is een idee een stap verder helpen. Door er een nieuwe draai aan te geven. Door er iets bij te halen. Door nieuwe verbindingen te leggen. Door het om te keren. Door iets weg te laten. Of door oude ideeën in een nieuwe vorm te gieten. Het mooie is dat juist die eigen draai een idee of een creatie toch weer tot iets unieks maakt. De combinatie van de techniek van een ballpointpen en een deodorant leidt tot een deodorantroller. De vermenging van limonade met sterke drank levert een breezer op.

De overtuiging dat een creatie nieuw of origineel moet zijn, is typerend voor de tijd van nu, maar daar dachten we vroeger heel anders over. Neem bijvoorbeeld Delfts Blauw. Een typisch Hollands product, op het eerste oog. Maar de eerste makers kopieerden alleen maar het porselein uit China, dat in die tijd wereldberoemd was. Later werden de molentjes en de andere typisch Hollandse figuren zo beroemd, dat de Chinezen deze thema's weer imiteerden op hun eigen porselein. De cirkel was weer rond.

Het verhaal over het porselein illustreert dat een thema tijdens het hergebruik zich wel ontwikkelt. Uiteindelijk voegt iedereen iets nieuws toe aan een creatie. Zelfs als je vogeltjes fotografeert.

"Creativiteit is een vorm van elegant stelen."
- T.S. Eliot

Verder lezen:

• Hoe kun je je laten inspireren door trends?
• Wat doe je met ideeën waar je niets mee kunt?

Reisbestemming zonder rafels

Wegdromen over het Forum Romanum in Rome, het St. Marcusplein in Venetië en de Alpen, terwijl je eigenlijk in de directe nabijheid verkeert van het torentje van Balkenende en de Hofvijver.

In het Haagse Mauritshuis kun je momenteel op reis naar Italië met gastconservator Henk van Os als over-enthousiaste reisgids.

Niet dat het een origineel plan is, zo'n reis naar Italië. Vele kunstenaars gingen ons voor, vele eeuwen lang. Op de tentoonstelling 'Droom van Italië' zijn dik veertig producten van die Grand tours te zien, gemaakt in een periode die maar liefst vier eeuwen beslaat.

Italië is voor de kunstenaars het land van de grote klassieke voorbeelden, het land van oude symbolen en het land van wonderschone landschappen in de gouden gloed van de ondergaande zon. Geen enkel vuiltje of ontsierend dingetje te zien. Italië is een land zonder rafels en dat moet vooral zo blijven. Allemaal verlangens naar het eeuwige paradijs.

Het maken van afbeeldingen van zulke paradijselijke landschappen - toen schilderijen, nu foto's - is van alle tijden. De schilder Golzius beeldde zichzelf af op een tekening van een klassiek beeldhouwwerk - I was there! - net zoals wij onszelf vereeuwigen bij belangwekkende bezienswaardigheden. En ook fotoshoppen is allerminst uniek; een schilder monteerde bijvoorbeeld een paus in een schilderij van de Sixtijnse Kapel op een moment dat die paus daar absoluut niet geweest kon zijn!

De schilderijen laten vooral zien dat iedereen zijn eigen voorstelling heeft van Italië. Het is een land waar je mee kunt doen wat je wilt; iedereen schept gewoon zijn eigen beeld. En dat beeld kan ook rustig achteraf geschilderd worden. Gewoon thuis in het atelier, want 'Italië zit in jezelf'.

En daarmee verschilt de reislust van de kunstenaars van toen niet eens zoveel met de drang van de reizigers van nu om onbekende landen te verkennen. ''Reizen is naar jezelf kijken tegen een andere achtergrond".

Gezien: 'Droom van Italië' , tm 26 juni in het Mauritshuis in Den Haag

Zeegordijntje en andere wonderen

Als je een film van zeegolven op zijn kant projecteert of schuin, is het geen deinende blauwe zee meer, maar een bewegend gordijntje.

Dat was één van de beweringen van kunstenaars, die een inkijkje gaven in hun werkwijze. Behalve de zeekunstenaar waren de beroemde filmbeelden te zien van Karel Appel die een woeste verf-explosie loslaat op een enorm doek. Marlene Dumas, die op kleddernatte vellen papier zwarte inkt laat uitvloeien en zo onverwachts tot intrigerende aquarellen komt. Armando die een uiterst somber doek maakt (Wandwald) en daarbij kijkt alsof het een diepgevoelde innerlijke noodzaak was om deze zwarte vlakken te schilderen. En Jack Pollock, die de verf direct uit blikken laat druppelen. Door kwasten te negeren als het vanzelfsprekende instrument van de kunstenaar, heeft hij kunstgeschiedenis geschreven. Fascinerend om naar te kijken.

En dat waren alleen nog maar de atelierfilmpjes in de Wonderkamers, de kelder van het Gemeentemuseum. In dit labyrinth dwaal je moeiteloos urenlang rond, van de ruimte vol bouwtekeningen van Berlage tot het spiegelpaleis vol popperige prinsessenkleding. Iedere ruimte is weer anders; over elke kamer is uitvoerig nagedacht.

Om jongeren te interesseren voor kunst heeft het Gemeentemuseum een soort open depot ingericht met de meest uiteenlopende voorwerpen. Een routebeschrijving is er niet, laat staan een chronologische of een kunsthistorisch verantwoorde inrichting. Er zijn alleen enkele touchscreens, waar de gebruikelijke namen van kunstenaars en titels terug te vinden zijn.

Wel zijn er enkele thema's, zoals de kleuren rood, blauw en geel. De knalrode jurk van Fong Leng voor Mathilde Willink staat er zusterlijk naast een opblaaspop. Ook zijn allerlei uiteenlopende en vaak vreemdsoortige voorwerpen over vrouwen, mannen, kinderen en dieren gegroepeerd. Dierenbeelden uit allerlei culturen staan in een optocht achter elkaar, alsof de Ark van Noach zojuist is opengegaan.

Schatten zijn er zeker te vinden in de Wonderkamers. In één van de vitrines blinkt het goud je van alle kanten tegemoet. Maar het leuke is dat het Museum ook nep en klatergoud laat zien.

In de veiling, waar je prijzen van 'kunstwerken' kunt raden, word je helemaal op het verkeerde been gezet. Een miniatuurtje blijkt een onbeholpen schilderijtje van twee euro te zijn, gekocht op de rommelmarkt. Een fotoportret is bij nader inzien een zeer bewerkelijk en kostbaar kunststuk. En het museum heeft het zelfs aangedurfd een vervalste collage van Klimt erbij te hangen. Ziet er leuk uit, maar is geen cent waard.

De theatrale expositie gaat uiteindelijk over allerlei vormen van creativiteit. En die creativiteit hoeft niet volkomen origineel te zijn, maar kan ook voortbouwen op ideeën van anderen. Zoals Richard Hutten, die een eigen versie ontwierp van de Rietveldstoel. Een heruitvinding van de uitvinding met moderne vezels als stoffering. Deze Huttenstoel zag ik later terug in de Brasserie van het museum.

In dit hol van associaties, waar je gemakkelijk je gevoel van ruimte en tijd kwijt raakt, kun je allerlei losse flarden aan elkaar weven. Het eindresultaat van die dwaaltocht is onvoorspelbaar. Het is een amusant spelletje 'Ik zie ik zie wat jij niet ziet', want niemand ziet hier hetzelfde. Maar dat kijken zonder leidraad biedt wel veel inspiratie. Ga maar kijken, er staat niet wat er staat.

Gezien: Wonderkamers, Gemeentemuseum Den Haag, permanente expositie