Meer voedselschaarste

Een evenement is niet compleet zonder hamburgertent, friet- of poffertjeskraam. In ieder winkelcentrum of treinstation hoef je maar een klein stukje te lopen naar een plek waar je je eetlust onmiddellijk kunt bevredigen. Voedsel is altijd binnen handbereik, zo leren we al op jonge leeftijd. Vrijwel geen enkele moeder gaat zonder een voorraad koekjes en drinkflesjes in de buggy de deur uit, zodat iedere dringende hongeraanval van de peuter direct gestild kan worden.

Na een jaartje of veertig van welvaart en overvloed heeft ons menselijke systeem nog steeds niet in de gaten dat de omstandigheden inmiddels drastisch veranderd zijn. We gedragen ons net zo als in onze holbewonerstijd, toen het belangrijk was om in schaarste te overleven. Want nog steeds hebben we de drang om op te eten wat we tegenkomen, want je weet maar nooit of er morgen nog wat is.

Versnelde evolutie dringend nodig
Die dingen werkten toen er schaarste was, maar met de overvloed van nu ontspoort het systeem. Vooral deze tijd van het jaar, met alle decemberfeesten en bijbehorende eetfestijnen. Het oliebollenvet was ooit misschien belangrijk om ons getaande lijf te beschermen tegen strenge winterkou, maar sinds de intrede van de kwakkelwinters redden we het ook wel zonder winterslaap en extra huidlagen. Een versnelde evolutie is dus dringend gewenst.

Terwijl de chocoladeletters van het Sinterklaasfeest nog in de kast opgestapeld staan, staat de volgende voedselpiek weer voor de deur. Komend weekeinde geven we gemiddeld zo’n 85 euro uit aan een klassiek driegangen-kerstmenu of anders de gerechtjes voor gourmet, steengrill, kaas- of vleesfondue, blijkt uit het jaarlijkse marktonderzoek 'Hoe eet Nederland met kerst' van Albert Heijn. Om de inkooppiek op 23 december te mijden, is menigeen nu al aan het inslaan. En dan nog zullen velen op de dag vóór kerst nog enkele winkels bezoeken voor de verse spullen en vergeten etenswaren. Want daarna zijn de winkels maar liefst twéé dagen dicht!

Als we niet hoeven te bewegen, doen we het niet
Ons menselijke systeem zorgt er niet alleen voor dat we zoveel mogelijk eten wat we tegenkomen, maar ook dat we onze energie sparen. Als we niet hoeven te bewegen, doen we het niet, want je zou toch maar ineens moeten vluchten voor een holenbeer. Het druist dus wel heel erg tegen onze natuur in om tijdens de kerstdagen eens lekker actief te doen.

Ik zie maar twee oplossingen. Of onmiddellijk een strenge winter, zodat we wel moeten gaan schaatsen. Of de supermarkten nog veel meer dagen dichthouden, zodat we een heel eind moeten lopen naar de dichtstbijzijnde avondwinkel.

Groene skivakantie

Zeven jaar geleden gingen we voor het laatst op sneeuwvakantie. Achteraf gezien hadden we toen nog een heel verantwoord ski-oord uitgezocht, want we verbleven in een sneeuwzeker én autovrij dorpje in Zwitserland. Daar stonden we toen nog helemaal niet bij stil en dat was wel zo goed voor de gemoedsrust.

Het Oostenrijkse dorp waar we binnenkort naar toe gaan, is niet autovrij. Of er energieslurpende sneeuwkanonnen nodig zijn om de skipiste mooi wit bedekt te houden, valt bovendien nog maar te bezien. Maar nu kunnen we niet meer doen alsof ons dat niet deert, want met het meten van onze persoonlijke vakantievoetafdruk weten we precies waar we aan beginnen.

Voor deze ene vakantie laat ik een voetafdruk achter van 938 (wat voor eenheden eigenlijk?), terwijl mijn verantwoorde quotum voor het hele jaar 1600 bedraagt. Met dit tripje van acht dagen is het quotum voor eerlijk en duurzaam vakantievieren dus al meer dan de helft op.

De toerisme-industrie is zich natuurlijk ook wild geschrokken over het schadelijke karakter van de wintersport. De reisorganisaties Arke, Tui en Kras hebben recent tips gepresenteerd voor groene skivakanties. En daaruit begrijp ik dat ik mijn onverantwoordelijke vakantie toch wel voor een deel kan goedmaken. Lokaal uit eten gaan en de traditionele keuken uitproberen stimuleert de lokale economie en is dus wel weer okay. Eco-schnitzels, bestaan die?

En verder dien ik mij niet bezig te houden met off-piste-skieën en helikopterskiën, maar dat was ik toch al niet van plan. Pfff, daar kom ik goed vanaf. Als toegift beloof ik plechtig dat ik ook geen edelweiss pluk.

Winterkost (2)

Bij gebrek aan evenementen is januari natuurlijk wel een uitgelezen maand voor een pas-op-de-plaats en nieuwe inspiratie. Nieuwjaarsborrels, die doorgaans net zo saai zijn als de grauwe buitenlucht in deze tijd van het jaar, zouden daarvoor prima gelegenheden zijn. Verzin een thema, geef de bezoekers een opdracht mee, maak het vrolijk. Als het goed is, stimuleert een bedrijfsborrel zelfs de creativiteit.

Ook slim: gisteren werd voor het eerst de Big Improvement Day georganiseerd. De 'derde dinsdag van januari' stond in het teken van positief denken als tegenwicht tegen de meest depressieve tijd van het jaar. Het was de bedoeling om mensen op dit 'belevement' met goede ideeën met elkaar in contact te brengen en zo elkaar op te jagen naar nóg mooiere dingen.

Wilde dromen en briljante gedachten van bedrijfsleven en overheid bij elkaar brengen, daar ging het om. Dus als we in de tweede helft van januari ineens uit de dip weten te komen, dan weten we wat daaraan heeft bijgedragen!

Winterkost (1)

Puzzelsoep

Januari is de maand waarin de dieetboeken van Sonja Bakker nóg beter verkopen dan anders (ze staat nu met drie boeken in de top 10 van best verkochte boeken), terwijl de verkoop van kookboeken van Jamie Oliver en anderen juist enorm inzakt. Het is de maand van stormweer, snotterneuzen en somberheid over mislukte goede voornemens. Het is een maand zonder Beaujolais Primeur, kerstmarkten, Pasar Malams, Carnaval, landgoedfairs of andere evenementen. Het is zelfs de maand zonder FEEST.

Er zit maar één ding op. Je terugtrekken in het huiselijke fort en zelf januari groots vieren. Gordijnen dicht, kaarsjes aan, chocolademelk of glühwein erbij. En dan verder nog....

• Kook troostsoep. Janneke Vreugdenhil besteedt deze week op haar weblog van nrc.next aandacht aan supersoepen voor uiteenlopende gelegenheden, die opgeluisterd worden met een hartverwarmende smakelijke dikke brij. Aanrader!
• Maak puzzelsoep. Voor kinderen die uitgekeken zijn op hun oude puzzels. Alle puzzelstukjes in één grote pot, goed mengen en puzzelen maar.
• Stuur een wenskaartje, maar dan anders dan anders. Met gebouwen bijvoorbeeld.
• Doe een handstand en plaats de foto op Handstanddoorhetganseland.
• Houd een pyjamadag. Huiselijk en zuinig, de ultieme onthaasting.
• Bouw je eigen huis of toekomstige woning van Lego.
• Organiseer je eigen dipfeestje: groenten, brood, soepstengels, worstjes en gehaktballetjes met dipsaus , lekker eten met je handjes. Doop het in een pindadip, pestodip, tomatensalsa of aioli. Daarna fruit in een chocoladedip of vanilledip. Eigenlijk een ànti-dipfeest dus, effectieve bestrijder van de januaridip.
• Haal tussendoor even een frisse neus. Welke kant gaan we op, jongens? Willem gooide een muntje op. Kop was links, munt was rechts. Bij een driesprong kwamen we in de problemen. Maar leuk was deze dwaaltocht wel!
• Weer binnen? Bezoek een museum vanuit je leunstoel. Zoals dit literaire virtuele museum voor de bijna negentigjarige Hella Haasse. Helaas gaat het pas op 5 februari open!
  

Stadsnatuur II: ecologische hoogstructuur

Natuur is zuiver, stil en schoon; de stad staat voor vervuiling, viezigheid en lawaai. In de ogen van Herman Gorter en Jac. P. Thijsse golden de natuur en de stad als elkaars tegenpolen.

Nu zien ecologen juist ook de stad als interessante biotopen, waar bijzondere varens, mossen, vogels en andere dieren zich prima thuisvoelen. Misschien is die interesse mede te danken aan het feit dat er simpelweg minder echte natuur is in dit dichtbebouwde land. Maar ja, in Nederland is natuur per definitie aangelegde natuur. Dus waarom niet in de stad?

Duidelijk is in ieder geval dat ook stadsbewoners een enorme behoefte hebben aan groen tussen de stenen. Mensen doen van alles om vogels en vlinders te lokken. Zo werd bijvoorbeeld een auto in een Amsterdamse straat omgewerkt tot autotuin. De behoefte aan bloemen, planten, bomen, vogels en dieren is een soort oerdrang.

Groen is dus noodzakelijk, ook midden tussen de huizen. Maar dan moet het wel op een andere manier dan in Vinexwijken gebeurd is. Daar zijn weliswaar allerlei groenstrookjes aangelegd, maar die zien er vaak troosteloos en saai uit. Schaamgroen.

Toch zijn er allerlei tot de verbeelding sprekende mogelijkheden. Ook in de stad is er ruimte voor amfibiepoelen, nestkasten voor gierzwaluwen en vleermuiskelders. Het is vaak meer een kwestie van met andere ogen naar het stedelijke gebied kijken. Groen in de stad hoeft bijvoorbeeld niet strikt gereserveerd te worden voor aardige beestjes en schattige plantjes, maar mag ook best allereerst voor de menselijke lol dienen. Met dat idee heeft de stichting wAarde natuurlijke hangplekken voor jongeren bedacht.

Natuur hoeft ook niet perse meer grondoppervlak in beslag te nemen, maar kan ook de hoogte in. Verticaal groen dus. Bijvoorbeeld in de vorm van gevelbeplanting of hangende tuinen op balkons. Niet alleen leuk voor insecten en vogels, maar de huizen zien er meteen ook een stuk vriendelijker en leefbaarder uit.

Je zou er niet meteen aan denken, maar vooral hoge gebouwen bieden kansen voor spectaculaire natuur. In de ogen van een langsvliegende rotsbewoner is een stenige wolkenkrabber namelijke een prachtige thuishaven met veel afgelegen stille plekken. Het dak van een kantoor in de buurt van een watergebied kan bijvoorbeeld geschikt gemaakt worden voor visdiefjes. Leuk als op een bedrijventerrein voortdurend een witte wolk vogels om een hoog gebouw heen vliegt. Ecologische hoogstructuur!

Daktuinen zijn natuurlijk ook kleine natuuroases. Maar waarom ook niet meer daken bedekken met gras of sedum? Bill Clinton gaf dat ook mee als suggestie bij zijn lezing over klimaatverandering, die hij in december in Nederland uitsprak. Daarbij schilderde hij het voorbeeld van een oud kantoorgebouw met een plat dak bij een temperatuur van dertig graden. Als de zon daar vier uur op staat te schijnen, loopt de temperatuur op tot wel zeventig graden. Bedekt met gras of andere begroeiing blijft de temperatuur juist beperkt tot 25 graden. Beplanting heeft dus enorme gevolgen voor de behoefte aan airconditioning en stroomverbruik.

Als je het zo bekijkt, kan het toch best wat worden met stadsnatuur!

Máximabos

Stelling 1: Met de juiste gadgets zijn alle mannen te verleiden tot een boswandeling

Stelling 2. Het valt niet mee iederéén in de camera te laten kijken.

Stelling 3: Mannen zijn ijsbrekers.

Stelling 4: Zwemvliezen zijn geen handige ijsschoenen.


Stelling 5: Elke zonzijde heeft zijn schaduwzijde.


Stelling 6: Ga nooit zonder je boswachtersuitrusting op pad.

Open Luchttheater

Denkend aan Holland zie ik een openluchttheater vol wolken in allerlei soorten en maten. Op het platteland in de Kop van Noord-Holland heb ik daar voor het eerst kennis mee gemaakt.

Voor iedereen die bereid is naar boven te kijken, geven de wolken gratis voorstellingen, vaak met onverwachte mise-en-scenes en dramatische wendingen. Bijna elke keer als ik de polders inreed, waren ze er wel: de gezellige oer-Hollandse schaapjes, de grijze somberaars of de zilveromrande regenwolken. Echte karakterrollen. Vooral het spel van de donkere donderbuien met zo'n ''uitzakkende" onderkant is in een wijds polderland fascinerend: dáár regent het, hier gelukkig (nog) niet...

Ik hou van het leven in de stad, maar het onbelemmerde uitzicht op de wolken mis ik soms wel. Zodra we ons even in een gebied met verre verten begeven, geniet ik met volle teugen van de luchtvoorstellingen. De afgelopen dagen ben ik in dit opzicht erg getrakteerd! Vooral de ijzige winterochtenden waren prachtig.

Je zou zeggen dat voor weermannen wolken vooral requisieten zijn, maar in een interview las ik dat Erwin Kroll ook vooral in wolken geïnteresseerd is. ''Het weer is de manier waarop de aarde zichzelf leefbaar houdt, energie, warmte en vocht van de ene plek naar de andere weet te brengen", zei hij. "En dat zie je allemaal terug in de wolken." Of het morgen wat kouder of wat warmer is, interesseert hem daarentegen geen bal.

Wolken zijn niet alleen de brengers van vocht. In landen waar water een welkome gunst van de goden is, doen wolken dienst als brengers van vruchtbaarheid. In vorm, kleur en omvang worden wolken bovendien geassocieerd met olifanten; wonderlijk genoeg mijn favoriete dier. De Hindoeistische god Indra heeft een olifant als rijdier. In zijn gedaante als regengod brengt Indra op een olifant de moesson in India.

Behalve met hun voortdurende gedaanteverwisseling heeft mijn fascinatie met wolken ook te maken met hun mogelijkheid tot versluiering. Ze verhullen iets. We vermoeden weliswaar dat achter de wolken de zon schijnt, maar zeker weten doen we het nooit. Nog een reden dus om die wolken scherp in de gaten te houden.