Ideeën vangen (2): draag je persoonlijke drama uit

De uitbarsting van de vulkaan Eyjafjallajökull bezorgde een boerengezin op IJsland een enorme ramp, maar het bleek ook een zegen. Maak van je 'shit' een hit.

Ideeënoogst

Deze zomer deden bijna vierhonderd deelnemers mee met mijn minicursus Ideeën vangen. Hoogste tijd om de oogst binnen te halen. Eerder publiceerde ik deze en deze blogposts over de vondsten van enthousiaste deelnemers.
Deze week publiceer ik mijn eigen ideeënoogst, die ik ving tijdens onze rondreis door IJsland. Dit is de tweede aflevering.

Voor IJslandse begrippen is de Eyjafjallajökull een bescheiden vulkaan. Evengoed leerde op 14 april 2010 heel Europa hem kennen. Met zijn enorme aswolk legde hij twee jaar geleden het vliegverkeer volledig plat.

Tijdens onze vakantie willen we de boosdoener graag van nabij bekijken. Als we hem zien, begrijpen we direct zijn IJslandse naam: 'alleenstaande berg alsof het een eiland is, met een gletsjer erop'.

Tot onze verrassing staat er vlak bij de vulkaan ook een heus bezoekerscentrum. Hier zien we een film met het persoonlijke verhaal van het boerengezin dat pal onder de gletsjer woont. "Dat er onder de gletsjer een actieve vulkaan zit wist ik natuurlijk wel", zegt de moeder van dit gezin in de film. "We weten dat we in noodgevallen snel ons huis moeten kunnen verlaten. Maar toch denk je nooit dat het echt zover komt."

Na de uitbarsting in 2010 is het toch zover. We zien op het doek hoe de boer Olafur zijn paarden naar binnen jaagt, terwijl de hemel aardedonker is geworden door de rook. Alle kieren en gaten worden met alle mogelijke middelen dichtgestopt. De koeien krijgen snel voer voor vier dagen in de hoop dat ze het gaan redden.

Met een brok in mijn keel kijk ik toe. Maar ik ben ook stomverbaasd dat een professionele cameraman hier blijkbaar met zijn neus bovenop heeft gestaan. Hoe kom je temidden van deze ellende op het idee je persoonlijke leven te laten filmen?

In de vrouw achter de balie herken ik de boerin Guòmy. "Mijn man heeft altijd een voorzienige blik", vertelt ze met een schuchtere glimlach. "Op die dag van de evacuatie zagen we een cameraman staan. We vroegen hem ons te filmen, gewoon omdat we het wilden vastleggen voor onze familie."

Na hun terugkeer maakten ze een helikoptertocht om te zien wat de vulkaan had aangericht. Daar lieten ze ook een filmopname van maken. Maar daarmee hield het niet op, want er klopten voortdurend nieuwsgierige toeristen aan bij hun huis. "Het werd veel te veel voor ons", vertelt de boerin. "We konden het niet meer aan."

Naast weg 1, de belangrijkste weg op IJsland, had de familie een oude schuur, waar ze niets meer mee deden. Op 14 april 2011, precies een jaar na de uitbarsting, opende de familie hier het informatiecentrum Eyjafjallajökull erupts met een professionele filmzaal. Guòmy vertelt nu bezoekers over haar persoonlijke belevenissen, verkoopt T-shirts met grappen over de onuitspreeekbare naam van de vulkaan en dvd's met hun eigen film.

De vulkaan heeft een enorme ramp veroorzaakt voor het gezin en hun bedrijf. "Maar ik had de uitbarsting toch niet willen missen", zegt Guòmy in de film. Met overweldigend veel hulp van bekenden konden ze hun boerderij bevrijden van de dikke laag as.

Ook bouwden ze het familiebedrijf weer op, dat volledig op duurzame energiebronnen draait: waterkracht, geothermische energie en zelfverbouwde raapzaadolie voor de tractor. Zelfs Guòmy's druivenkas, haar grote trots, draait op vulkanische warmte.

Informatiebord langs de belangrijkste weg van IJsland.

Gevangen idee:

Draag je persoonlijke drama uit en gebruik het.

Op IJsland moet je wel creatief zijn. Iedere twee jaar barst er een vulkaan uit. Regelmatig ontstaat er een nieuw eiland, waarvoor weer een nieuwe naam bedacht moet worden. Het weer wisselt sneller dan de Dow Jones. Een bekende grap: als het weer je niet zint, wacht je gewoon 5 minuten.

Het was voor dit gezin een slim idee om met een film hun persoonlijke verhaal uit te dragen. Het bezoekerscentrum is nu een bloeiende tak voor het familiebedrijf, dat toeristen een interessante inkijk biedt in het boerenbestaan met een vulkaan in je achtertuin.

Op de voorgrond de uitbarsting, op de achtergrond de boerderij van Olafur en Guòmy.

Komende donderdag lees je deel 3 over de ideeënoogst uit IJsland.

Eerdere afleveringen:
Aflevering 1: Omgaan met overvloed

Lees ook het volgende artikel

Sigrid van Iersel is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij helpt bij het verzinnen van meer en betere ideeën en laat in verhalen voelen waarom ze belangrijk zijn. Gemakkelijk op de hoogte blijven van deze artikelen? Vul dan hier je e-mailadres in en ontvang automatisch een mail bij de publicatie van ieder nieuw artikel.

Kom in je creatieve flow

Twitteren, een nieuwe link op Facebook, weer even je mails checken. Nog even een kop koffie halen voordat je ‘echt aan het werk gaat’. Ik heb er vaak last van en ik ben vast niet de enige.

Vreemd is het wel. Als je leuk werk doet, weet je immers hoeveel energie je dit oplevert en waarom dit belangrijk voor je is. Toch is het blijkbaar gemakkelijker om je met allerlei andere en vaak niet belangrijke zaken bezig te houden, voordat je je echt op het creatieve werk stort.

Er zit maar één ding op. Jezelf tot orde roepen en nú aan het werk gaan. Of zoals Gustave Flaubert zei: "Be regular and orderly in your life so that you may be violent and original in your work.” En verder helpen deze tips om in de goede stemming te komen.

• Kies je meest creatieve moment van de dag. Om er achter te komen op welke uren je het meest productief bent, kun je een week lang een logboekje bijhouden, waarin je noteert wanneer je alert of vermoeid bent. Vroeg opstaan is vaak goed voor de helderheid van geest, zelf word ik juist in de late avonduren productief.
• Breng jezelf in de juiste stemming. Dat kan door een speciale ruimte op te zoeken. Sommige creatieve personen gedijen bij geroezemoes in grand café’s, anderen creëren liever een speciale plek waar ze zich terug kunnen trekken.
• Experimenteer met muziek om uit te vinden waar je lekker op werkt. Muziek is een creativiteitstrigger, omdat elke vorm van muziek associaties oproept. Een goede keus is Canto Ostinato van Simeon ten Holt. Mijn persoonlijke favoriet: Pancebels Canon in D.
• Gebruik een favoriete pen, notitieblok, computerprogramma, schildersdoek of ander gereedschap. Schenk jezelf een speciale thee of koffie in een speciale mok. Dat klinkt wat obligaat. Maar gek genoeg zorgen deze handelingen voor een vast ritueel, die je hersenen het sein geven dat dit het moment is voor het creatieve werk.
• Zeg tegen jezelf: “Ik ben niet echt aan het werk aan dit stuk. Ik kijk er alleen even naar.” Natuurlijk houd je jezelf voor de gek, maar het eigenaardige is dat je hiervan toch in een meer ontspannen stemming raakt, die nodig is om met je werk te beginnen.
• Schrijf alle dingen op die in je hoofd opkomen en die niets met je directe creatieve werk te maken hebben. Later kun je deze punten nog eens nalopen en uitwerken.
• Ik heb er zelf niet zoveel mee, maar voor sommigen is het prettig om een schrijf-warming-up te doen aan de hand van een serie vrij willekeurige schrijfopdrachten. Lees voor wat ideeën dit stuk over Juice Your Muse: 10 creativity starters.
• Humor is vaak een goede manier om de ‘geest’ rijp te maken voor creatieve arbeid. Humor floreert namelijk net als creativiteit bij dezelfde gemoedstoestand. Voor een brainstorm is het daarom een goed idee om eerst een fictieve humoristische probleemstelling te behandelen. Ga je in je eentje aan het werk, kun je op een andere manier jezelf in een vrolijke stemming brengen, bijvoorbeeld door een serie bloopers te bekijken op Youtube. Niet bij deze filmpjes blijven hangen natuurlijk!

Wat doe jij om in een flow te komen?

The secret of getting ahead is getting started.
– Mark Twain

Eerdere stukjes over dit onderwerp:

• Inspiratie nodig? Ga ijsberen
• Sla je muze aan de haak
• De werkplek als energizer

Lees ook:

• Getting Amazing Things Done van Leo Babauta

Je hoofd vullen en weer opruiming houden

Als een omnivoor de wereld afgrazen op zoek naar inspiratie: dat is wat emotiedeskundige en trendwatcher Susanne Piët doet. "In mijn leven heb ik jus nodig en bloed, grilligheid, inspiratie, idiotie, absurditeit en humor. Zonder dat alles kan ik niet leven", zegt ze in een interview in Management en Literatuur.

Zij doet een groot deel van haar inspiratie op bij B-films en platte televisieseries. "Het is vaak toeval waardoor je een ontdekking doet", zegt ze. Piët is dan ook heilig overtuigd van het belang van serendipiteit. "Om het toeval te zoeken, moet je niet alleen naar de dingen met een hoofdletter kijken, maar ook naar ordinaire dingen. Ik lees dan ook te hooi en te gras. Zware wetenschappelijke, filosofische of psychologieboeken en tegelijkertijd een Grisham."

Behalve een veellezer is Piët ook een veelschrijver. Haar schrijfdrang vloeit voort uit de dringende behoefte om opruiming in haar hoofd te houden. Ze geeft nieuw verworven kennis een plaats om zelf weer open te staan voor nieuwe dingen. Al schrijvend brengt ze structuur aan in haar sluimerende gedachten en maakt ze intuïtief aangevoelde verbanden expliciet.

Dit is een mooie illustratie hoe inspiratie kan werken: aan de ene kant zet ze haar brein open voor allerlei verschillende bronnen. Aan de andere kant laat ze de inspiratie via haar computerscherm weer haar hoofd uitvloeien, zodat ze haar lezers aan het denken kan zetten.

Piët weet niet eens bij voorbaat waar een boek precies over zal gaan als ze gaat schrijven, want tijdens het schrijfwerk treden regelmatig verschuivingen op. Haar boek over de emotiemarkt zou bijvoorbeeld eerst een boek worden over heldendom. Dat is helemaal mooi: al schrijvend je aan het toeval overgeven.

"Ik weet nooit wat ik ergens over denk, totdat ik lees wat ik er over heb geschreven."
- William Faulkner

Waar patiënten beter van worden (en eigenlijk iedereen van opknapt)

Zo ging het in de jaren zestig... Ziekenzaal in huis Voorburg in Vught

Ziek zijn is topsport. Wie in het ziekenhuis ligt, heeft niet alleen veel aandacht en zorg nodig, maar ook optimale omstandigheden.

Dit in aanmerking genomen is het verbijsterend dat mensen in ziekenhuizen en verpleegtehuizen nog steeds lange dagen doorbrengen in grijze kolossen met uitzicht op blinde muren en treurig meubilair. Ze moeten het doen met televisieprogramma’s, die overdag vaak bestaan uit herhalingen en verkoopprogramma’s. Ze krijgen maaltijden voorgeschoteld op vaste tijdstippen, die voor een groot deel bestaan uit voorverpakte kleffe boterhammen en te lang gekookte prak. En voor enige privacy kun je een schamel gordijntje dichttrekken.

Sommige ziekenhuizen en verpleeghuizen hebben stappen gezet om de omgeving voor patiënten aantrekkelijker en persoonlijker te maken. Maar het kan nog veel beter.

Zet mensen in het licht
Zonlicht maakt mensen gelukkiger, ziek of niet. Extra licht werkt als een natuurlijk antidepressivum en helpt mensen om hun winterdip te boven te komen. Uit een studie van het Nederlands Instituut voor Neurologie blijkt bovendien dat veel licht dementerenden helpt om hun dagelijkse werkzaamheden voor hun groot deel weer uit te voeren. De biologische klok moet blijkbaar een handje geholpen worden.

Biedt volop uitzicht
Monniken bouwden hun kloosters op de mooiste landschappelijke plekken van Europa. Zij wisten al dat een wijd uitzicht veel inspiratie en een beter gevoel opleveren. Een wijde open ruimte helpt mensen om weer wat perspectief te krijgen.

En dan bij voorkeur een uitzicht op bomen en weilanden
Mensen ervaren plekken met planten als prettiger, wat leidt tot een aantoonbare afname van stress. Binnenskamers zijn planten in ziekenhuizen niet altijd realiseerbaar, maar buiten wel!

Zorg voor multimediale afleiding
De dagen in het ziekenhuis zijn vaak lang en saai. Het huidige televisieaanbod overdag werkt niet echt bevorderend. De stichting Lodewijk zorgt ervoor dat patiënten toegang krijgen tot een zogenaamd Multimedia Center. Hierin kunnen zij vanuit hun bed tv en verschillende films kijken, muziek en radio beluisteren en enkele websites bezoeken met behulp van een simpele afstandsbediening. Zo voor de hand liggend dat het verbazingwekkend is dat dit initiatief niet eerder is genomen.

Geef mensen geweldig eten: maaltijden als vervolgverhaal
Net als bij zware inspanning verbruikt het lichaam bij ziekte meer voedingsstoffen en energie. Wie ziek is, moet extra letten op zijn voeding. Maar niet alleen op de juiste hoeveelheid eiwitten en vitaminen, maar vooral ook op gerechten die plezier geven. Maaltijden vormen voor patiënten immers vaak de hoogtepunten van de dag. Eetontwerpster Marije Vogelzang bedacht een reeks maaltijden voor ziekenhuizen, die patiënten werden voorgeschoteld als vervolgverhaal.

En geef ze eigen keuzevrijheid
Patiënten die zelf een maaltijd mogen kiezen eten beter. Eetgenot gaat ondervoeding tegen en leidt er bovendien toe dat patiënten sneller herstellen. In het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen is er een persoonlijk assistent die de eetwensen van de patiënt noteert en klaar maakt. Patiënten kunnen zelf bepalen of ze willen uitslapen en dus laat ontbijten. Of ze tussen de middag warm willen eten of juist in de avond. Of ze een snack bij de televisie willen verorberen.

Ongemakkelijk

Een glas frisdrank met heel veel ijsklontjes erin overstroomt niet als de klontjes gesmolten zijn. Waarom zou de zeespiegel dan wel zoveel stijgen door het smelten van de Noordpool?

Al Gore schudt de wereld wakker met zijn An Inconvenient Truth. In zijn film adviseert hij de kijkers de thermostaat twee graden lager te zetten. Maar zelf kwam Gore onlangs in het nieuws, omdat hij op zijn landgoed twintig (!) keer zoveel stroom gebruikt dan de gemiddelde Nederlander. Dat is trouwens ook altijd nog acht keer meer dan de gemiddelde Amerikaan.

Het zijn dit soort ongemakkelijkheden die mij voortdurend aan het twijfelen brengen of het nu echt zo ernstig is gesteld met het broeikaseffect en of het überhaupt wel zin heeft om mijn gedrag aan te passen. De thermostaat een paar graden lager zetten lijkt mij zo weinig zoden aan de dijk zetten als het om mij heen de normaalste zaak van de wereld is om niet één keer op wintersport te gaan, maar wel drie of zelfs vier keer per jaar. Als het heel gewoon is om een weekje op zonvakantie te gaan in Kenia ('net zo goedkoop als Turkije') zonder gewetensbezwaren over je ecologische footprint. Of als de boodschapper van de ongemakkelijke waarheid zelf niet eens aan energiebesparing doet.

Nu is het wijzen naar anderen die hun verantwoordelijkheid niet nemen, geen excuus om zelf dan ook maar niets te doen. Toch mis ik een breed gedragen gevoel van betrokkenheid bij de wereld. Natuurlijk zijn er wel aardige kleinschalige en goedbedoelde initiatieven, maar waarom let niemand op de enorme hoeveelheden papier die verbruikt worden (een beetje ministerie verbruikt al gauw 2500 bomen per jaar...)? Waarom wordt er zo ongelooflijk veel verpakkingsmateriaal versleten? En waarom laten mensen milieu-overwegingen zo weinig meespelen in hun aankoopbeslissingen voor alweer een whirlpool of electronisch bedienbare tuinvijver?

Waarschuwingen dat het nu echt de verkeerde kant op gaat, zijn er inmiddels genoeg. Niet alleen wat klimaatverandering betreft, maar ook met het verlies aan biodiversiteit. Dat er binnenkort geen schol verkocht wordt in de supermarkt is ronduit alarmerend. Niet omdat ik persoonlijk die vis zal missen in de supermarktschappen, maar omdat we dus gewoon doorgegaan zijn met roofbouw plegen.

Het linke is dat je je ontzettend machteloos gaat voelen als je over dit soort grote thema's nadenkt en dan helemaal niet meer in actie komt. De overheid begrijpt dat ook en stimuleert ons nu om vooral met kleine behapbare stukjes duurzaam gedrag aan de slag te gaan. Draagvlak kweken, heet dat. En nu ook mét hulp van Al Gore.

Toch maar de thermostaat een paar graden lager zetten, dus.

(Als de klimaatverandering doorzet, verbruiken we hier in Nederland sowieso veel minder energie. En we hoeven niet meer naar zuidelijke landen te vliegen om van het lekkere warme weer te genieten. Daar hoor je nou ook nooit iemand over!)

Bizarre reislust

Wat heeft een levend wezen in hemelsnaam te zoeken in een onherbergzame gure ijswoestijn zonder voedsel? En als je er dan toch woont, waarom blijf je dan niet lekker bivakkeren aan de kust, waar je tenminste nog het water in kunt duiken om een visje te verschalken?

Keizerpinguins denken niet over dat soort praktische dingen na, die doen gewoon hetzelfde wat hun voorouders al sinds pinguinheugenis doen. Ieder jaar gaan ze met een allen naar een plek in het binnenland om te paren en te broeden. Eén probleem: die plek is honderd kilometer verderop. Als je alleen maar een beetje kunt waggelen, schiet dat niet echt op. Maakt niet uit, ze gaan toch. De film March of the Penguins brengt die absurdistische tocht prachtig en ontroerend in beeld. Heel grappig: komt er één op het idee om de eigen spekbuik als slee te gebruiken, gaan ze opeens allemaal buikschuiven!

En als ze eenmaal die eeuwenoude paar- en broedplek bereikt hebben (héérlijk weer daar trouwens: huiveringwekkende sneeuwstormen, 60 graden Celsius onder nul en geen zon), is het nog niet afgelopen met het afzien. Er is niks te eten, dus de stelletjes gaan ploegendienst draaien. Eerst broeden de aanstaande vaders trouwhartig het ei uit en gaan de vrouwtjes terug naar zee (100 kilometer weer terug, op hun tandvlees). Als de dames zich twee maanden later weer melden, zien zij voor het eerst hun inmiddels uit het ei gekropen jong. En dan mogen de mannetjes weer naar de zee marcheren om zich - eindelijk! - met wat visjes te verwennen. En het meest verbazingwekkende van alles: al die tijd wordt het jong gevoederd met een soort melk, dat in de vogelbek van papa of mama opgeslagen zit. En het jong weet daarvan nog te groeien ook!

Evengoed super-aandoenlijk, die pluizige kuikens die zich behaaglijk beschermd weten in de dikke huidplooien van papa of mama. En die rare pinguins, die al zo lastig lopen, weten het ook nog voor elkaar te krijgen met een jong tussen hun poten zichzelf voor te bewegen!

Keizerpinguins zijn al met al maar liefst negen maanden van het jaar bezig met de voortplanting en het heen- en weer waggelen. (Hun soortgenoten in de dierentuin moeten zich dodelijk vervelen...) Waarom ze gewoon niet lekker aan de kust blijven, blijft vaag. Dat had iets te maken met smeltende ijsschotsen of zo. Bij die ongelooflijk lage temperaturen zeker!

Kunnen we niet gewoon een eilandje aanleggen voor de kust van Antartica, zodat die arme beesten ook eens van het leven kunnen genieten?