Hoe je je zintuigen prikkelt voor betere ideeën

Een nieuwe omgeving vol prikkels brengt onze ideeënstroom op gang.

Kleur, geur, muziek en beelden leveren ons waardevolle prikkels om op nieuwe ideeën te komen. Ze hebben namelijk een hotline met ons emotionele brein en brengen ons zo op andere gedachtesporen.


De voormalige Apple-CEO Steve Jobs stond erom bekend dat hij vaak persoonlijk de ontwerpafdeling binnenliep om de ontwikkeling van de nieuwste producten direct te volgen. Hij betastte met zijn vingers de nieuwe modellen en bekeek ze van alle kanten. Wat de mooiste ontwerptekeningen hem niet lieten zien, lukte op deze manier wel: ideeën krijgen hoe het eindproduct er uiteindelijk uit moest komen te zien.

Prikkels die we via onze oren, ogen, neus, mond of huid tot ons nemen, zijn belangrijke grondstoffen voor ideeën. Het zijn informatiestukjes, die een rechtstreekse toegang hebben tot ons emotionele brein. Dat is een onbewust proces dat al aan het werk is voordat we ons realiseren wat we van plan zijn te zeggen of te doen. Dat betekent dat het idee er vaak eerst is; de rationele motivatie ervan komt pas later.

Als je je zintuigen (en daarmee je onbewuste) met nieuwe prikkels voedt, kun je gemakkelijker uit je bestaande denkpatronen komen. Dat levert je een ander gevoel op en vervolgens ook nieuwe ideeën.

Het Futurecenter LEF van Rijkswaterstaat, waar medewerkers bijeenkomen om nieuwe concepten te bedenken, maakt daar doelbewust gebruik van. Zo kan het Futurecenter variëren met sferen, kleuren, licht, beelden, geluid en geur en daarmee de deelnemers in een totaal andere omgeving brengen dan hun alledaagse kantoor. Dat schept ruimte voor nieuwe denkpatronen.

De mogelijkheden van een Futurecenter zijn in je gewone werkomgeving vaak niet beschikbaar. Toch kun je op je eigen manier wel je zintuigen prikkelen voor andere en betere ideeën.

1. Snuif rond

Door doelbewust bepaalde geuren te gebruiken kun je als ideeënbedenker in een andere stemming komen. Ons reukvermogen heeft namelijk een directe lijn met het emotionele centrum in onze hersenen. Geuren zijn instinctief en worden nooit weggefilterd. We weten van veel gebeurtenissen of dingen nog hoe ze roken en kunnen de bijbehorende emotie oproepen, zoals de aftershave van je vader of de geur van natte jassen in de gangen van de school.

• Experimenteer met diverse geuren om op ideeën te komen, zoals lavendelolie of of etensluchtjes. 
• Ga naar buiten en snuif doelbewust de lucht op tijdens een vroege ochtendwandeling. 
• Sta stil bij het gevoel dat de geur bij je oproept en leg een verband met het thema waar je aan werkt.
• Gebruik een vaste geur om te starten met je (creatieve) werk, zodat je je dieper liggende brein het signaal geeft dat je aan de slag gaat. Denk aan de geur van koffie, geurkaarsen, wierook of een ander luchtje. Schrijfster Renate Dorrestein schreef één van haar boeken in dezelfde oude ongewassen trui. Als ze de trui rook, zat ze weer in haar verhaal.

2. Beat it

Geluid creëert emoties. We reageren op ritme en rijm, melodie en toon. We worden er melancholisch van of opgewekt.

• Probeer diverse soorten muziek uit om een andere stemming te creëren en daardoor ook je ideeënstroom in een nieuwe bedding te laten lopen: activerend en stimulerend of juist kalmerend en ontspannend. Van ritmische muziek krijg je bijvoorbeeld een snellere hartslag. Dat stimuleert je hersenen om de omgeving te onderzoeken en zo te achterhalen waar de opwinding vandaan komt.
• Geef je idee een klank. Welk geluid hoort erbij?
• Bedenk een nieuwe woord voor je idee. Als je idee moeilijk te bevatten is, kan een zelfbedacht woord je helpen om het verder vorm te geven.

3. Speel een film af in je hoofd

Beelden zorgen ervoor dat je een idee in je hoofd concreet maakt en ook gemakkelijker gaat uitvoeren.

• Sluit je ogen, praat in jezelf en stel je voor hoe jouw idee tot leven komt. Het helpt je om je idee in je hoofd levensecht  te maken.
• Haal het beeld heel helder voor ogen en maak er zo mogelijk een filmpje van, dat je voor je ogen afspeelt. Wat doe je straks anders? Wat gaat je in je werk helpen? Wie kun je erbij betrekken?
• Een andere manier is om een visuele vertaling te maken van je beeld, bijvoorbeeld in de vorm van een moodboard of mindmap. 
• Of gebruik andere beelden: als het een foto is of een toneelstuk, hoe ziet het er dan uit?

4. Luister met kleuren

Net als klank en geur zorgen kleuren voor bepaalde automatische reacties in je brein. Ze activeren gedachten, herinneringen en bepaald gedrag. De kleur rood is bijvoorbeeld stimulerend en maakt je alert.
Kunstenaar Wassily Kandinsky 'luisterde' naar kleuren om tot zijn schilderijen te komen. Picasso dompelde zijn geest onder in een bepaalde kleur. Als hij volledig opgeladen was, ging hij wat anders doen. Achter zijn schildersezel stroomden de vormen en kleuren er vervolgens vanzelf uit.

5. Maak het handtastelijk

Maak er een model of een dummy van. Hiermee geef je je idee handen en voeten. In plaats van tekeningen of papieren te bestuderen kunt je het voelen, omdraaien en van alle kanten bekijken. Je kunt ermee spelen. Daardoor ontstaan nieuwe ideeën, die een idee zelfs een compleet andere draai kunnen geven.

"When you see the most dramatic shift is when you transition from an abstract idea to a slightly more material conversation. But when you made a 3D model, however crude, you bring form to a nebulous idea, and everything changes - the entire process shifts. It galvanises and brings focus from a broad group of people. It’s a remarkable process."

- Jonathan Ive, hoofd van het designteam van Apple

Hoe prikkel jij je zintuigen om op andere gedachten te komen? Wat werkt bij jou om je ideeënstroom te vergroten? Deel het in de reacties. Bedankt alvast!

Bronnen:

• Breingestuurd innoveren bij Rijkswaterstaat
• Steve Jobs, de biografie - Walter Isaacson, Spectrum (2011)
• Sir Jonathan Ive, the iMan Cometh

Verder lezen:

• Checklist voor de zintuiglijke aanpak
• Voeg een geluid toe aan je idee

Leer lenig denken

Ideeën nodig om je creatieve denkvermogen op te rekken? In het boek Lenig denken, technieken voor creatieve denkkracht lees je een groot aantal ideeën en oefeningen, die je op je werk en in je privéleven van pas komen. Bestel het boek direct bij Managementboek.

Over Sigrid

Sigrid van Iersel is als schrijver en journalist gespecialiseerd in creatief denken en storytelling. Zij helpt bij het verzinnen van meer en betere ideeën en laat in verhalen voelen waarom ze belangrijk zijn. Meer weten? Kijk dan op www.verhaallijnen.nl.

Herinneringenboom

Kerstversieringen zijn herinneringen, die je op kunt hangen. Zo vertelt de boom een persoonlijk verhaal.

Ballen met een naamkaartje, die ooit de tafelschikking van een kerstdiner aangaven. Babouschka's, die een Russisch kerstverhaal illustreerden tijdens een kinderviering. Drie koningen van hout uit een Duitse winkel. Maar ook een rood puntmutsje, dat dienst deed als eierwarmer op het kerstontbijt op school en nu als piek fungeert. En een glanzende ster, die ik ooit gebruikte als kerstcorsage.

Ik kijk met plezier naar onze kerstboom, die ieder jaar bonter wordt. Daarmee groeit ook het aantal herinneringen aan eerdere kerstfeesten. Want aan al die verschillende kerstboomdecoraties zitten even zoveel verschillende verhalen vast. Onze familiegeschiedenis wordt er zichtbaar door.

De kerstboom maar ook andere tradities rondom kerst zijn geschikt om verhalen uit je familie of je persoonlijke leven naar boven te halen. We vertellen verhalen bij het kerstdiner. We halen oude fotoboeken tevoorschijn. En we noteren recepten en de namen van de aanwezige gasten in ons dinerboek. De kinderen genieten er minstens zoveel van als wij.

Ik vind kerstfeesten mooi, omdat ze ijkpunten vormen in onze persoonlijke geschiedenis. Het feest vraagt om terugblikken naar eerdere kerstfeesten en andere belangrijke momenten in ons leven. Maar ook om een vervolg te maken en oude tradities voort te zetten. Ik heb daarom een nieuwe kerstster van glanzend rood glas gekocht voor onze boom, waarmee ik een nieuw hoofdstukje toevoeg aan onze persoonlijke kerstgeschiedenis.

Verder lezen:

• Trends vergaan, tradities blijven bestaan

Cartoonachtige borden met leraren die eruit zagen als tovenaar Merlijn

Basisscholieren mogen scheikundeproefjes doen op de Open Dag

Lokalen met beslagen ruiten waar leraren je iets proberen bij te brengen, eindeloos lange gangen en een slecht verlichte kantine, die bekend staat als het rokershol. En een fietsenhok, waar leerlingen na het zesde of zevende lesuur massaal hun boekentas onder hun snelbinders leggen. Zo ziet in mijn herinnering een middelbare school eruit.

Logisch dat een school in de loop der tijd van karakter verandert. Maar dat de school zich zou ontpoppen tot een een plek waar je ook je vrije tijd met hart en ziel doorbrengt, had ik nooit kunnen vermoeden. Tijdens de Open Dagen die ik met Jasper bezoek, krijgen we daar een klein voorproefje van. Cabaretvoorstellingen! Een orkest met strijkers en blazers! Een techniekclub die na schooltijd satellietmodellen en robots bouwt! Een Olympiadeteam! Een toneelclub! Reizen naar het goede doel in Afrika! Het kan echt niet op met buitenschoolse activiteiten op hedendaagse scholen.

Nu staken deze scholen ook wel lekker in hun vel. We zagen een aula waar voldoende professionele geluids- en belichtingsapparatuur hing om een gemiddelde toneelvereniging jaloers te maken. We bezochten twee scholen die de status van rijksmonument hadden en inderdaad in prachtige gebouwen huisden. De marmeren vloeren, gangen met gewelven, antieke tegeltjes en het glas-in-lood waren adembenemend. Geweldig om over de binnenplaatsjes te lopen en bij de wenteltrap te zoeken naar geheime torenkamers in dit Zweinsteinachtige gebouw.

Ook het professionele werk van de huisstijlcommissie viel op. De aanduidingen van de lokalen waren uitgevoerd in prachtig vormgegeven typografie. In Zweinstein hingen cartoonachtige borden met leraren, die eruit zagen als tovenaar Merlijn of andere oud-Engelse figuren. Uiteraard waren al die leuke logo's en huiskleuren ook terug te vinden op de boekjes, tassen en gadgets, die de assisterende ouders uitdeelden.

Er werd dus veel werk gemaakt van het binnenhalen van nieuwe aanwas. Maar dat was nog niet alles, want het meest verbazingwekkend waren nog wel de leerlingen! In de speciale uitgave van hun schoolkrant prezen zij hun school aan als de allergezelligste en leukste school van de stad. Ook offerden zij een vrije ochtend of middag op om nieuwkomers rond te leiden door de school. Kennelijk deden zij dat graag, want het enthousiasme spatte er van af.

Zelden heb ik bovendien zulke aardige jongens ontmoet, die buiten in de snijdende wind de bezoekers de weg wezen naar de beste parkeerplaatsen bij de school of het fietsenhok. Zouden ze er extra punten mee verdienen of zijn scholieren tegenwoordig echt zo gemotiveerd?

Houdbaarheid van herinneringen

Reclamemaker Erik Kessels verzamelt via vlooienmarkten foto's van (vaak overleden) onbekenden en geeft deze opnamen een tweede leven in kunstboeken.

Met foto's kun je zoiets doen, maar wie koestert na onze dood de duizenden digitale opnamen, die wij op onze harde schijf gezet hebben? Of wie kan in de toekomst nog uit de voeten met onze gefilmde herinneringen op videotape? Kortom, hoe technisch houdbaar zijn onze herinneringen?

Er is een groep mensen die ons nageslacht wil verblijden met herinneringen aan ons, de huidige aardebewoners. In een tijdcapsule stoppen ze documenten en andere zaken, die archeologen in de toekomst een compleet beeld geven over ons huidige leven. Maar veelal zal toch papier als informatiedrager dienen, want aan MSN-berichten of Hyves heeft de toekomstige opgraver niet zoveel. (En helemaal interessant wordt de discussie als een of ander buitenaards wezen de tijdcapsule met de papieren en foto's opgraaft. Die denkt vast aan beeltenissen vol afgoderij.)

Optimisten (of moet ik zeggen: lichtzinnigen?) gokken erop dat internet een toekomstvast product blijft. Tja, misschien blijft zélfs e-mail nog wel een jaartje of tien bestaan. In dat geval kun je met e-mail een brief schrijven aan je toekomstige zelf. Op een zelf te kiezen datum wordt de brief in je inbox gedropt. Dan kun je bijvoorbeeld lezen of je verwachtingen van nu over je future me wel uitgekomen zijn. Of je toekomstige ik krijgt van zijn oude ik nog een wijze raad of wat herinneringen toegestopt.

Nee, wie echt een toekomstvaste herinnering wil nalaten, kan beter voor een ster kiezen. Je kunt namelijk een sterretje aan het firmament jouw eigen naam schenken. Die naam kun je online laten vastleggen in een sterrenregister. Wat de toekomstige status van dat register zal zijn staat niet vast, maar de ster zal het vermoedelijk wel overleven.