Hapklaar afval

Uit 200 oude mobieltjes kan genoeg goud voor een complete trouwring worden gehaald, las ik ooit ergens. Zo'n uitspraak spreekt meer tot de verbeelding dan een verhaal over een grote afvalhoop van telefoontoestelletjes, die door hun gebruikers zijn afgedankt.

Het goud uit een mobieltje klinkt namelijk als een toetsbare uitspraak, mits ik goud zou kunnen omsmelten natuurlijk. Hoe meer je het idee hebt dat je het zelf kunt uitproberen, hoe geloofwaardiger de boodschap, stellen Dan en Chip Heath in hun boek De Plakfactor. Toegankelijke statistiek is daar een sterk middel voor.

Overtuigende details zijn ook goed, zoals in het volgende voorbeeld. Je zou misschien denken dat Tweede Kamerleden geoefende sprekers zijn, die absoluut niet bang zijn om de minister de oren te wassen. De zwarte plekken aan de randen van het spreekgestoelte in de Tweede Kamer spreken andere taal. De vlekken zijn het gevolg van angstzweet.

In onze samenleving worden veel discussies overheerst door emotie, vooral als het over veiligheid gaat. De kans op overstromingen is zo'n discussie, net zoals terroristische aanslagen en de kredietcrisis. In zo'n sfeer kom je als bestuurder of communicatiedeskundige niet ver als je alleen geruststellende woorden spreekt. Uitspraken als 'Het valt wel mee' en - nog erger - 'Ga rustig slapen' - werken in een emotionele sfeer als olie op het vuur.

Hoe moet het dan wel? Voor bestuurders is het beter om simpelweg de feiten voor het voetlicht te brengen, zeker als je de reële kans op gevaar als een hapklaar en behapbaar verhaal kunt presenteren. Met een detail, een treffende vergelijking of in een aansprekend symbool.

De mensen achter het nieuwe bedrijf Atoomstroom weten daar uitgekiend mee om te gaan. Dwars tegen de heersende publieke opinie in, die kernenergie taboe heeft verklaard, promoten zij atoomstroom uit Nederland en omliggende landen onbekommerd als het voordelige en klimaatvriendelijke alternatief.

Opmerkelijk is hun manier om het belangrijkste argument van de tegenstanders van kernenergie te tackelen, namelijk het afvalprobleem. Iedere nieuwe klant krijgt als cadeautje een piepklein vaatje kernafval, nagemaakt van plastic, dat te gebruiken is als sleutelhanger. Het formaat van het minivaatje laat de hoeveelheid kernafval per huishouden zien. Uit communicatieoogpunt een knappe zet.

Babybewaking

Gewaagd: zónder zwemmouwtjes

Babyfoons zijn al lang niet meer bedoeld om te waarschuwen voor babygehuil als je een uurtje bij de buren zit. De huidige generatie babyfoons waakt dag en nacht over baby's welzijn. Zo geeft het apparaatje actuele informatie door over de temperatuur van de babykamer en laat - óók in het donker - op het beeldscherm zien of baby echt wel slaapt.

Ik wist niet wat ik zag, toen ik laatst bij ouders met een pasgeboren kindje zo'n afstandsbediening voor de babykamer in de smiezen kreeg. Maar het bleek nog niks, want de kinderbewaakindustrie doet nog veel meer voor bange ouders. Want wie niet vertrouwt dat babylief nog wel ademt, kan ook nog matten met sensoren in het wiegje leggen. Als deze supergevoelige mat 20 seconden lang geen beweging of ademhaling detecteert, gaat het alarm af. Je kunt er trouwens ook voor kiezen bij elke ademhaling een zachte tik te horen door de babyfoon.

Ik benijd jonge ouders niet, want door al deze apparatuur worden ze haast gedwongen 24 uur in de waakstand te staan. En dat is nog maar het begin. Want bij een opgroeiende peuter dient zich weer een wereld vol gevaren aan, die bestreden moet worden met deurstoppers, wc-potklemmen, fornuisrekjes en stopcontactbeveiligers. Nog even en zelfs klimbomen worden voorzien van hekjes en vangnetten.

Wat lijken de jaren zeventig lang geleden. Toen mochten we nog gewoon zonder autogordel op de achterbank zitten en reden we zonder fietshelmpje zomaar over straat. We wandelden zónder begeleiding tien minuten naar school en glibberden onderweg over de gemorste benzineplassen bij het garagebedrijf. We kochten volop zuurtjes bij het sigarenwinkeltje en aten meerdere dagen achter elkaar géén fruit. Later dronken we onze eerste glazen bier op het schoolfeest en we gingen tóch niet over tot comazuipen. En het is allemaal best goedgekomen.

Toeristenbewaking

"Heeft u een bom in uw tas zitten?", vraagt de politieagent van Toerisme en Antiquiteiten bij de ingang van de tempel in Karnak. Onze ontkenning komt hem goed uit, want dan hoeft hij het scannerapparaat niet aan te zetten.

De hoeveelheid bewakingscamera's en gewapende politie-agenten en militairen is enorm in Egypte. Maar dat zegt dus nog niets over de kwaliteit van de beveiliging. Nog niet eerder zag ik zoveel ongeïnteresseerde bewakers bij elkaar. Voor de ingang van ieder hotel hangen er minstens drie landerig op een rijtje stoelen. Iedere keer als we de metaaldetector passeren, gaat het alarm af. Maar niemand neemt daar verder aanstoot aan.

Egypte heeft de beveiliging van toeristen en toeristische trekpleisters sterk verhoogd naar aanleiding van de moord op 58 toeristen bij de tempel van Hatsjepsoet in Luxor in 1997. Ritten naar Abu Simbel of Luxor gaan per konvooi. Maar het rijtje toeristenbusjes valt tijdens de woestijnrit naar Abu Simbel al snel uit elkaar, zodat we het uitzicht op de Fata Morgana's geheel voor onszelf hebben. Aan de militair op de bijrijderstoel in ons eigen busje hebben we ook weinig, want die valt in slaap.

Als moslimfundamentalisten een aanslag willen plegen op losgeslagen westerlingen, moet dat ondanks al die bewakers toch niet moeilijk zijn. Van agressie tegen ons niet-moslims is op straat gelukkig evenmin iets te merken. De Nederlandse overheid is de afgelopen maanden doodsbenauwd geweest voor de haatgevoelens tegen Nederlanders als gevolg van de film Fitna van Geert Wilders. Achter de schermen stonden crisisteams paraat en lagen de evacuatieplannen klaar. Op onze hele reis in Egypte ontmoeten we echter niemand die op enige wijze naar de film verwees of zijn afkeer van Hollanders uitte. Integendeel, Hollanders zijn nog steeds de wandelende portemonnees die ze in Egypte altijd al waren.

Wat wel schrijnt, is de grote armoede. De voedselprijzen zijn ook in Egypte enorm gestegen. De mensen op straat proberen uit alle macht hun hoofd boven water te houden. Wat dat betreft hebben zij precies dezelfde belangen als de regering, die met de ontstellende hoeveelheid beveiligers de toeristen uit alle macht probeert te beschermen. Toeristen zijn als inkomstenbron van levensbelang.

En dat geldt dus ook voor de agenten, die geacht worden het wereldberoemde erfgoed van de oude Egyptenaren te beschermen tegen graffitikrassers, vandalen en misschien ook wel terroristen. Bij de Grote Piramides van Gizeh wenkt een agent ons om onder de afzetting door te kruipen, zodat we op het kolossale grafmonument van Cheops kunnen picknicken. We weigeren. De agent, die de baksjeesh door zijn neus geboord ziet, is niet blij met ons.

Veiligheidsregels

Een vrije doorgang moest het worden waar burgers en volksvertegenwoordigers elkaar spontaan tegen het lijf konden lopen. Zo stelde architect Pi de Bruijn de Statenpassage van de Tweede Kamer zich oorspronkelijk voor.

Uit veiligheidsoverwegingen is het daar helaas nooit van gekomen. Toch was het nooit moeilijk om deze ruimte te betreden. Dat gold trouwens ook voor het afgeschermde gedeelte waar Kamerleden hun werkkamers hebben. Als vaste Kamerbewoner zwaaide je een keer naar de portier en je kon een bezoeker van buiten vervolgens moeiteloos alle sluipgangen van het Binnenhof laten zien.

De moord op Pim Fortuijn, het binnendringen van een dwaze Greenpeace-activist en de terreurdreigingen na 11 september hebben een heleboel veranderd in deze tempel van de democratie. Wel goed hoor, want het was voor onverlaten wél erg makkelijk om vrijuit in werkkamers van parlementariërs te kunnen rondneuzen. Of erger.

Maar langzamerhand verandert ons parlement toch in een soort Knesseth. Toen ik er gisteren weer eens was, stonden bij de entree zeker zes camera's op binnenkomende bezoekers gericht. Vertegenwoordigers van de pers worden hier op dringende toon naar een andere ingang gedirigeerd om zich te legitimeren, want 'de afdeling voorlichting wil precies weten wie er binnen is'. Ook moet je tegenwoordig door een veiligheidspoortje en je tas laten scannen. Niet dat dat veel uitmaakt, trouwens. De beveiligingsmedewerker was zo landerig, dat hij geen enkele lust had om te controleren waarom de alarmbellen bij mijn doorgang eigenlijk afgingen.

Zijn collega achter de balie was vervolgens heel verbaasd dat ik een dagpas kwam vragen. "Heeft u uw eigen pas niet bij vandaag?" Waarop het weer mijn beurt was om erg verbaasd te zijn. Eh, nee! Ik ben hier al tweeënhalf jaar weg, dus ik heb geen eigen pas meer!
Wel goed om te merken trouwens dat bewakers heel goed zijn in het onthouden van gezichten.

Checklist voor rampen

Rampen vallen niet te plannen. Voorbereidingen wel. Hieronder vindt u een checklist van zaken die u nu al in huis kunt halen. Deze lijst is een suggestie: afhankelijk van uw eigen situatie (de samenstelling van uw gezin, uw gezondheid), heeft u misschien andere dingen nodig. Vul de lijst daarom zelf verder aan! En controleer elk half jaar of uw voorraad nog compleet en houdbaar is.

Algemeen
* Draagbare radio, afgestemd op de rampenzender, met extra batterijen
* Zaklamp met extra batterijen
* Eerste Hulp doos met eerste hulp handboekje
* Voorraadje van de medicijnen die u gebruikt op doktersvoorschrift
* Contant geld en kopieën van identiteitsbewijzen en verzekeringspapieren
* Reservesleutels van huis en auto
* Lucifers in waterdichte verpakking
* Plattegrond van de omgeving en een autokaart en een lijstje met de telefoonnummers en adressen van mogelijke schuiladressen
* Gereedschapsset

Voedsel en verzorging
* Vier liter water per dag per persoon, voor minstens drie dagen
* Voorraad houdbaar eten voor minstens driedagen (plus blikopener indien het eten in blik zit) * Voorraad verzorgingsartikelen: WC-papier, vochtige doekjes, zeep,
wasmiddel, maandverband, tandpasta, tandenborstels

Een grap? Nee, een checklist die terug te vinden is op http://denkvooruit.crisis.nl , op initiatief van minister Remkes. Inkopen doen en vooruit plannen, dus maar. En begin ook alvast die schuilkelder uit te graven.

Overpeinzingen bij 11/09/06

De meest gestelde vragen op deze herdenkingsdag (en mijn antwoorden):

Waar was je op 11 september 2001?
Op de redactie. Willem belde op dat er iets vreselijks te zien was op televisie over New York. We deden de televisie aan en vernamen dat er een vliegtuig in het WTC gevlogen was. Een bizar ongeluk dacht ik nog. Vervolgens zagen we live hoe een tweede vliegtuig zich in de andere toren boorde.

Wat ging er toen door je heen?
Gevoelens van verbijstering en ongeloof. We hebben een hele tijd gebiologeerd zitten kijken naar de televisie. De omvang van deze ramp was ontzagwekkend. Ondertussen dacht ik wel dat het gewone leven in Nederland normaal doorging. Maar toen ik een kijkje nam in het gebouw van de Tweede Kamer, bleek dat daar het gros van de mensen helemaal van de kaart was door de gebeurtenissen in New York. Iedereen had het gewone werk uit zijn handen laten vallen.

Wat waren de meest indrukwekkende beelden?
De brandweermannen die zich onverschrokken in de puinhopen storten, om de slachtoffers te redden. En de mensen die vanaf de hoge torens zich naar beneden lieten vallen. Maar niet iedereen zag het even ernstig in. Erg amusant was het optreden van Maarten van Rossem in de avonduitzending. Die sloeg tot groot ongenoegen van de interviewers een hele relativerende toon aan.

Hoe kijk je er nu op terug?
De eerste dagen daarna waren heel beangstigend. Ineens leken moslims in eigen land ook potentiële vijanden; bij het passeren op straat hing een voelbare spanning. Daarna kwamen de geheimzinnige brieven met wit poeder. Ook geruchten over mogelijke aanslagen op treinstations veroorzaakten veel angst. Er waren genoeg mensen die ineens niet meer met de trein wilden reizen. Die angsten zijn nu grotendeels weggeëbd.